Poi Saag/Potaki (Basella alba) is a cooling leafy herb rich in iron, fiber and vitamins. Supports digestion, skin and anemia. Use cooked as saag, soup or stir-fry
पोइ साग एक अत्यन्तै पौष्टिक र औषधीय गुणले भरिपूर्ण लहरे तरकारी हो। यसलाई संस्कृतमा ‘पोतकी’ भनिन्छ र यो विशेषगरी दक्षिण एसियाली भान्छाहरूमा लोकप्रिय छ। आयुर्वेदमा यसलाई शीतलता प्रदान गर्ने र शरीरको बल बढाउने वनस्पतिको रूपमा लिइन्छ।
पोइसाग/ पोतकी के हो?
पोइ साग (Basella alba) एक प्रकारको लहरे साग हो, जसमा बाक्लो र रसिलो पातहरू हुन्छन्। यो हेर्दा केही हदसम्म पालुङ्गो जस्तै देखिने भए तापनि यसको बनावट अलि चिप्लो (Mucilaginous) हुन्छ। यो प्राकृतिक रूपमा दुई प्रकारको पाइन्छ: एउटा हरियो काण्ड भएको र अर्को रातो काण्ड भएको (जसलाई रातो पवै पनि भनिन्छ)।
पोइसाग/ पोतकी का प्रकार
१. सेतो/हरियो पोइ (Basella alba): यसको काण्ड र पातहरू हरियो रङ्गका हुन्छन्।
२. रातो पोइ/पवै (Basella rubra): यसको काण्ड र पातका नसाहरू बैजनी वा रातो रङ्गका हुन्छन्।
पोइसाग/ पोतकी को बाह्य रूप
यो एक बहुवर्षीय, लामो र फैलिने लहरा हो। यसका काण्डहरू चिल्ला र रसिला हुन्छन्। पातहरू गोलाकार वा मुटु आकारका, बाक्ला र चम्किला हुन्छन्। पुराना पातहरूमा कहिलेकाहीँ रातो दागहरू देख्न सकिन्छ। यसमा साना फूलहरू र पाकेपछि काला हुने साना फलहरू लाग्दछन्।
विभिन्न भाषाहरूमा पोइसाग/ पोतकी को नाम
वैज्ञानिक नाम: Basella alba Linn.
नेपाली: पोइ साग, पवै
संस्कृत: पोतकी, उपोदकी, अमृतवल्लरी
हिन्दी: पोय, पोई का साग
अङ्ग्रेजी: Indian Spinach, Red Vine Spinach
बङ्गाली: पुईशाक (Puishak)
मराठी: मायालु (Mayalu)
पोइसाग/ पोतकीका फाइदाहरू (Points)
यसले शरीरमा शीतलता प्रदान गर्दछ र पित्त शान्त पार्छ।
निद्रा नलाग्ने समस्या (Anidra) मा यो निकै लाभदायक छ।
कब्जियत हटाउन र पाचन प्रणाली सुधार गर्न मद्दत गर्छ।
शरीरको शक्ति र वीर्य बढाउन मद्दत गर्दछ।
पिसाब सम्बन्धी रोग र पोल्ने समस्यामा राहत दिन्छ।
छालाका रोगहरू, डन्डीफोर र सुन्निएको निको पार्न उपयोगी छ।
पोइसाग/ पोतकीका प्रयोग (Log Explanation)
पोइ सागको प्रयोग नेपाली र भारतीय आयुर्वेदमा प्राचीन कालदेखि नै हुँदै आएको छ। यसको ४०० शब्दको व्याख्यात्मक प्रयोग निम्नुअनुसार छ:
