परिचय (Introduction of Low Female Libido)
महिलाहरूमा कामेच्छा (यौन इच्छा) समय-समयमा परिवर्तन भइरहने एक प्राकृतिक शारीरिक र मानसिक प्रक्रिया हो। कुनै समय
यौनप्रति तीव्र आकर्षण हुनु र कुनै समय इच्छा बिल्कुलै नहुनु सामान्य मानिन्छ। तर, यदि लामो समयसम्म कामेच्छामा कमी आउँछ र
यसले वैवाहिक वा व्यक्तिगत जीवनमा तनाव उत्पन्न गराउँछ भने यसलाई गम्भीरताका साथ लिनुपर्छ। चिकित्सा विज्ञानमा यस
अवस्थालाई हाइपोएक्टिभ सेक्सुअल डिजायर डिसअर्डर (Hypoactive Sexual Desire Disorder – HSDD) पनि भनिन्छ। महिलाको कामेच्छा
केवल शारीरिक अवस्थामा मात्र निर्भर नभई हर्मोनको सन्तुलन, मानसिक तनाव, भावना र जीवनशैलीसँग प्रत्यक्ष जोडिएको हुन्छ।
लक्षण (Symptoms of Low Female Libido)
- यौन क्रियाकलाप वा यौनसम्बन्धी सोचप्रति कुनै पनि चासो नहुनु।
- पार्टनरसँग शारीरिक निकटता वा यौन सम्पर्कको सुरुवात गर्न इच्छा नजाग्नु।
- यौन सम्पर्कका क्रममा उत्तेजना वा आनन्दको महसुस नहुनु।
- योनिमा सुक्खापन (Vaginal Dryness) हुनु र यौन सम्पर्क गर्दा दुख्ने समस्या देखिनु।
- मानसिक रूपमा सधैँ थकान, चिन्ता र विरक्ति महसुस हुनु।
कारण (Causes of Low Female Libido)
महिलामा यौन इच्छा कम हुनुका पछाडि धेरै शारीरिक, मानसिक र सामाजिक कारणहरू हुन सक्छन्:
-
हर्मोनल परिवर्तन (Hormonal Changes):
एस्ट्रोजन र टेस्टोस्टेरोन हर्मोनको स्तर घट्दा यौन इच्छामा कमी आउँछ। विशेषगरी महिनावारी रोकिने समय (Menopause),
गर्भावस्था र स्तनपान गराउने समयमा हर्मोनको तीव्र उतारचढाव हुन्छ। -
मानसिक तनाव र चिन्ता (Stress and Mental Health):
घरायसी कामको बोझ, कार्यालयको तनाव, डिप्रेसन र अनिद्राले मस्तिष्कको उत्तेजना प्रणालीलाई सुस्त बनाउँछ। -
शारीरिक रोगहरू (Medical Conditions):
मधुमेह (Diabetes), उच्च रक्तचाप, थाइरोइडको समस्या, मिर्गौलाको रोग वा जोर्नी दुख्ने समस्या (Arthritis) ले शरीरलाई
कमजोर बनाउँछ। -
सम्बन्धमा मनमुटाव (Relationship Issues):
जोडीबीच सञ्चारको कमी, अविश्वास, वा दिनहुँको झगडाले भावनात्मक दूरी बढाउँछ, जसले कामेच्छा घटाउँछ। -
दवाइहरूको प्रभाव (Side Effects of Medications):
डिप्रेसनका औषधि (Antidepressants), रक्तचापका औषधि वा गर्भनिरोधक चक्कीहरूको प्रयोगले पनि यौन इच्छा दबाउन सक्छ।
आयुर्वेदिक औषधि/जडीबुटी (Ayurvedic Medicine/Herbs for Female Libido)
प्राकृतिक जडीबुटीहरूले हर्मोनको सन्तुलन मिलाउन र शरीरमा ऊर्जा बढाउन मद्दत गर्छन्:
-
शतावरी (Shatavari):
यसलाई महिलाहरूको प्रजनन स्वास्थ्यका लागि सर्वोत्तम जडीबुटी मानिन्छ। यसले हर्मोन सन्तुलित गर्छ र यौन शक्ति बढाउँछ। -
अश्वगन्धा (Ashwagandha):
यसले मानसिक तनाव घटाउन र शरीरमा रक्तसञ्चार सुधार गर्न मद्दत गर्छ, जसले गर्दा उत्तेजना बढ्छ। -
गोक्षुर (Gokshura):
यसले महिला र पुरुष दुवैमा हर्मोनको स्तर सुधारेर यौन इच्छा जागृत गराउन सहयोग गर्छ। -
सफेद मुसली (Safed Musli):
यसले शारीरिक कमजोरी हटाएर शरीरमा स्फूर्ति ल्याउँछ।
घरेलु उपचार (Home Remedies for Female Libido)
-
दालचिनी र मह (Cinnamon and Honey):
तातो पानी वा दूधमा थोरै दालचिनी पाउडर र मह मिसाएर पिउनाले शरीरमा तातोपना र रक्तसञ्चार बढ्छ। -
मेथीको साग वा दाना (Fenugreek):
मेथीको नियमित सेवनले हर्मोनल सन्तुलन कायम राख्न सहयोग गर्छ। -
लसुन र अदुवा:
यी दुवैले शरीरका मुख्य अङ्गहरूमा रक्तप्रवाह बढाउन मद्दत गर्छन्। -
तातो पानीको स्नान:
यौन सम्पर्कअघि मनतातो पानीले स्नान गर्दा मांसपेशीहरू शिथिल (Relax) हुन्छन् र तनाव कम हुन्छ।
थप अन्य उपाय (Extra Solutions for Female Libido)
-
पार्टनरसँग खुला संवाद:
आफ्ना भावना, इच्छा र शारीरिक असहजताबारे पार्टनरसँग स्पष्ट कुराकानी गर्नुहोस्। -
काउन्सिलिङ वा थेरापी:
यदि मानसिक तनाव वा पुरानो सम्बन्धको समस्या छ भने यौन रोग विशेषज्ञ वा मनोविद्को परामर्श लिनुहोस्। -
उत्तेजनाका लागि पर्याप्त समय (Foreplay):
यौन सम्पर्कअघि पर्याप्त समय अङ्कमाल र स्पर्शमा बिताउनाले महिलाको शरीर प्राकृतिक रूपमा तयार हुन्छ।
खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Female Libido)
-
अभोकाडो र केरा:
यिनीहरूमा भिटामिन B6 र पोटासियम प्रशस्त हुन्छ, जसले ऊर्जा र हर्मोन उत्पादन बढाउँछ। -
डार्क चकलेट (Dark Chocolate):
यसले मस्तिष्कमा ‘डोपामाइन’ र ‘सेरोटोनिन’ नामक रसायनहरू बढाउँछ, जसले मुड राम्रो बनाउँछ। -
बदाम र काजु (Nuts and Seeds):
ओमेगा-३ फ्याटी एसिड र जिंकयुक्त खानेकुराले प्रजनन् अङ्गहरूमा रक्तसञ्चार बढाउँछन्। -
हरीया सागपात:
पालुङ्गो र अन्य हरियो सागपातले रक्तसञ्चार सुचारु राख्न मद्दत गर्छन्।
गर्न नहुने कार्यहरू (Things to Avoid in Low Libido)
- धूम्रपान र मद्यपान (रक्सी) को अत्यधिक सेवन नगर्ने।
- अत्यधिक प्रशोधित खानेकुरा (Processed Food) र धेरै चिनीयुक्त परिकार नखाने।
- ढिलो रातिसम्म जागा रहने वा अपर्याप्त सुत्ने बानी त्याग्ने।
- शारीरिक निष्क्रियता वा दिनभर बसिरहने बानी हटाउने।
सावधानी (Precautions in Female Libido)
- कुनै पनि आयुर्वेदिक जडीबुटी वा सप्लीमेन्ट प्रयोग गर्नुअघि चिकित्सकको परामर्श लिनु आवश्यक छ।
-
यदि योनिमा अत्यधिक सुक्कापन वा यौन सम्पर्कका क्रममा तीव्र दुखाइ हुन्छ भने जबरजस्ती नगरी प्रसूति तथा स्त्रीरोग
विशेषज्ञलाई देखाउनुहोस्। - चिकित्सकको सल्लाहविना कामेच्छा बढाउने दाबी गरिएका बजारिया औषधिहरू प्रयोग नगर्नुहोस्।
प्रायः सोधिने प्रश्नहरू (FAQ)
Q1: के उमेर ढल्किँदै जाँदा महिलामा कामेच्छा सधैँका लागि समाप्त हुन्छ?
Ans:
होइन, महिनावारी रोकिने समयमा हर्मोन घट्नाले केही कमी आउन सक्छ, तर सही जीवनशैली, खानपान र चिकित्सकको सल्लाहमा गरिने
उपचारले उमेर ढल्केपछि पनि स्वस्थ यौन जीवन सम्भव छ।
Q2: डिप्रेसनको औषधिले यौन इच्छा घटाउँछ?
Ans:
हो, केही डिप्रेसनसम्बन्धी औषधिहरूले यौन इच्छा घटाउने वा उत्तेजना हुन नदिने असर देखाउन सक्छन्। यस्तो अवस्थामा
चिकित्सकसँग कुरा गरी औषधि परिवर्तन गर्न सकिन्छ।
Q3: के योनिमा सुक्कापन हुनु पनि कामेच्छा घट्नुको कारण हो?
Ans:
हो, योनिमा सुक्कापन हुँदा यौन सम्पर्क गर्दा दुखाइ हुन्छ, जसले गर्दा महिलाहरू यौन क्रियाकलापबाट टाढा रहन खोज्छन्। यसका
लागि ‘लुब्रिकेन्ट’ वा मोइस्चराइजरको प्रयोग गर्न सकिन्छ।
निष्कर्ष (Conclusion)
महिलाहरूमा कामेच्छामा कमी आउनु कुनै लज्जा वा डरको विषय होइन। यो शरीरमा आउने प्राकृतिक, हर्मोनल र मानसिक परिवर्तनको एक
हिस्सा हो। सही आहारविहार, नियमित व्यायाम, तनाव व्यवस्थापन र पार्टनरसँगको खुला सम्बन्धले यस समस्यालाई सजिलै समाधान गर्न
सकिन्छ। यदि समस्या लामो समयसम्म कायम रहेमा बिनासङ्कोच विशेषज्ञ चिकित्सकसँग परामर्श लिनु नै उत्तम उपाय हो।
