परिचय (Introduction of Fever in Children)
बालबालिकाहरूमा ज्वरो आउनु एक अत्यन्तै सामान्य समस्या हो। खासगरी साना बच्चाहरूमा ज्वरो आउँदा आमाबाबु धेरै नै अत्तालिने
गर्छन्। हतार-हतारमा नजिकैको औषधि पसलबाट औषधि किनेर खुवाउने वा सिधै अस्पताल दौडिने चलन छ। तर, के तपाईंलाई थाहा छ?
धेरैजसो बालबालिकामा हुने ज्वरो भाइरल संक्रमणका कारण हुने गर्दछ, जसलाई भाइरल ज्वरो (Viral Fever) भनिन्छ।
बच्चाहरूको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता (Immunity) पूर्ण रूपमा विकसित भइनसकेको हुनाले उनीहरू बाहिरी संक्रमणबाट छिट्टै
प्रभावित हुन्छन्। आयुर्वेदका अनुसार, बालबालिकाको खानपान र वातावरणमा हुने असन्तुलनले गर्दा शरीरको ‘जठराग्नि’ (पाचन
शक्ति) कमजोर हुन जान्छ, जसले गर्दा शरीरमा विषालु तत्व जम्मा भई ज्वरो निम्त्याउँछ। धेरैजसो अवस्थामा उचित हेरचाह र घरेलु
उपचारबाटै बच्चाको ज्वरो निको पार्न सकिन्छ।
लक्षण (Symptoms of Fever in Children)
बच्चालाई ज्वरो आउँदा शरीर तातो हुनुका साथै निम्न लक्षणहरू देखिन सक्छन्:
- परिचय (Introduction of Fever in Children)
- लक्षण (Symptoms of Fever in Children)
- कारण (Causes of Fever in Children)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for Fever in Children)
- थप अन्य उपाय (Extra Solution for Fever in Children)
- खानपान तरिका (Dietary guidelines for Fever in Children)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to avoid in Fever)
- साबधानी (Precautions in Fever)
- निष्कर्ष (Conclusion)
शरीर दुख्ने र गल्ने।
खोकी लाग्ने र रुघा लाग्ने।
पटक-पटक हाच्छ्युँ आउने र नाकबाट निरन्तर पानी बग्ने।
धेरै जाडो महसुस हुने (काँप्ने)।
टाउको दुख्ने।
वाकवाकी लाग्ने र बान्ता हुने।
बच्चा सुस्त र कमजोर देखिने।
झर्को मान्ने वा चिडचिडापन बढ्ने।
लगातार रोइरहने।
आँखा पोल्ने वा रातो हुने।
मांसपेशी र जोर्नी दुख्ने समस्या।
शरीरको तापक्रम १०० देखि १०३ डिग्री फरेनहाइटसम्म पुग्ने।
कारण (Causes of Fever in Children)
बच्चाहरूमा ज्वरो आउनुको मुख्य कारणहरू यस प्रकार छन्:
रोग प्रतिरोधात्मक क्षमताको कमी: शरीरमा भाइरस वा ब्याक्टेरियासँग लड्ने शक्ति कम हुनु।
संक्रमण: दूषित पानी वा खानपानको कारणले हुने संक्रमण।
वातावरण: संक्रमित व्यक्तिको सम्पर्कमा आउनाले (विशेष गरी स्कुल जाने बच्चाहरूमा यो छिटो फैलिन्छ)।
दाँत निस्कने समय: साना बच्चाहरूको दाँत पलाउने बेलामा पनि हल्का ज्वरो आउन सक्छ।
मौसम परिवर्तन: अचानक मौसम बदलिँदा शरीरले अनुकूलन गर्न नसक्दा।
गलत खानपान: धेरै चिसो खानेकुरा खानु, बासी भोजन गर्नु वा तातो र चिसो खानेकुरा एकैसाथ खानु।
घरेलु उपचार (Home Remedies for Fever in Children)
बच्चाको ज्वरो कम गर्न घरमै उपलब्ध निम्नलिखित सामग्रीहरू प्रयोग गर्न सकिन्छ:
१. स्याउको सिर्का (Apple Cider Vinegar): मनतातो पानीमा थोरै स्याउको सिर्का मिसाउनुहोस्। यसमा सफा कपडा भिजाएर
निचोर्नुहोस् र बच्चाको शरीर पुछिदिनुहोस्। यसले शरीरको तापक्रम घटाउन मद्दत गर्छ।
२. गिलोय (Giloy): गिलोयलाई ज्वरोको लागि अचूक औषधि मानिन्छ। करिब १००-१२० मिलिलिटर गिलोयको रसमा थोरै मह मिसाएर दिनमा तीन
पटक खुवाउनाले ज्वरो निको हुन्छ।
३. अदुवा (Ginger): अदुवालाई पिसेर त्यसको रस निकाल्नुहोस्। आधा चम्चा अदुवाको रसमा थोरै मह मिसाएर बच्चालाई चटाउँदा
ज्वरोमा निकै राहत मिल्छ।
४. जायफल (Nutmeg): जायफललाई ढुङ्गामा घोटेर त्यसको लेप बच्चाको नाक, छाती र निधारमा लगाउनाले चिसोका कारण आएको ज्वरोमा
फाइदा पुग्छ।
५. तुलसीको प्रयोग (Tulsi):
१२ वटा तुलसीको पात, एक सानो टुक्रा अदुवा, २-३ वटा ल्वाङ र ३-४ वटा मरिचलाई एक गिलास पानीमा उमाल्नुहोस्। यसमा थोरै सख्खर
मिसाएर ५-६ मिनेट उमालेपछि चिसो पारेर सुत्ने बेलामा खुवाउनुहोस्।
तुलसीको पातको रस आधा चम्चाका दरले दिनमा दुई पटक खुवाउन सकिन्छ।
६. मरिच (Black Pepper): दुईवटा मरिच र दुईवटा तुलसीको पात पिसेर महसँग मिसाई दिनमा २-३ पटक चटाउनाले ज्वरो कम हुन्छ।
७. कुटकी (Kutki): दुई चिम्टी कुटकीको धुलोलाई महसँग मिसाएर बिहान-बेलुका चटाउनाले पुरानो ज्वरो पनि निको हुन्छ।
थप अन्य उपाय (Extra Solution for Fever in Children)
पानीको पट्टी: चिसो (तर बरफ जस्तो होइन) पानीमा पट्टी भिजाएर बच्चाको निधारमा राख्नुहोस् र समय-समयमा फेरिरहनुहोस्।
खुट्टाको मालिस: बच्चाको खुट्टाको पैतालामा जैतुनको तेलले हल्का मालिस गर्दा आराम मिल्छ।
काँडापानी (Decoction): हर्रो, अमलाको धुलो, बेसार र निमको पात मिसाएर बनाएको काँढापानी २-२ चम्चाका दरले दिनमा तीन पटक
खुवाउनुहोस्।
खानपान तरिका (Dietary guidelines for Fever in Children)
ज्वरो आएको बेला बच्चाको पाचन प्रणाली कमजोर हुने हुनाले खानपानमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ:
बच्चालाई गहु्रङ्गो (पच्न गाह्रो हुने) खाना कदापि नदिनुहोस्।
सकेसम्म घरमा बनेको हल्का र सजिलै पच्ने (सुपाच्य) खानेकुरा जस्तै जाउलो वा मुगीको दालको रस दिनुहोस्।
जंकफुड, आइसक्रिम, कोल्ड्रिंक्स र धेरै गुलियो खानेकुराबाट टाढै राख्नुहोस्।
तरल पदार्थ (झोलिलो खानेकुरा) र सफा पानी प्रशस्त मात्रामा पिलाउनुहोस्।
पिउनका लागि सधैं मनतातो पानी मात्र प्रयोग गर्नुहोस्।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to avoid in Fever)
बच्चालाई संक्रमित वा भीडभाड भएको ठाउँमा नलैजानुहोस्।
ज्वरो आएको बेला धेरै बाक्लो ओढ्नेले नढाक्नुहोस्, यसले शरीरको तापक्रम अझ बढाउन सक्छ।
बिना डाक्टरको सल्लाह कडा एन्टिबायोटिक औषधिहरू प्रयोग नगर्नुहोस्।
तैलिय वा धेरै चिल्लो र मसलेदार खाना नदिनुहोस्, यसले इन्फ्ल्यामेस (सुन्निने समस्या) र कफ बढाउन सक्छ।
साबधानी (Precautions in Fever)
बच्चालाई सधैं सफा र आरामदायी सुतीको कपडा लगाइदिनुहोस्।
केही पनि खानुअघि बच्चाको हात राम्ररी धुने बानी बसाल्नुहोस्।
यदि ज्वरो ३ दिनभन्दा बढी समयसम्म रहिरह्यो, बच्चा धेरै सुस्त भयो वा सास फेर्न गाह्रो भयो भने तुरुन्त डाक्टरसँग सम्पर्क
गर्नुहोस्।
सानो बच्चामा उच्च ज्वरोका कारण शरीर काँप्ने वा बेहोस हुने (Seizures) जोखिम हुने हुनाले तापक्रम निरन्तर निगरानी
गर्नुहोस्।
निष्कर्ष (Conclusion)
बालबालिकामा हुने सामान्य ज्वरो शरीरले संक्रमण विरुद्ध लडिरहेको संकेत हो। धेरैजसो अवस्थामा घरेलु उपचार र उचित खानपानले
नै यसलाई नियन्त्रण गर्न सकिन्छ। यद्यपि, आमाको दूध पिउने साना शिशुहरूमा ज्वरोसँगै झाडापखाला, अपच वा बान्ता हुने समस्या
देखिएमा लापरवाही नगरी तुरुन्त विशेषज्ञको सल्लाह लिनुपर्छ। सही समयमा गरिने हेरचाहले बच्चालाई छिटो निको बनाउन र भविष्यमा
हुने जटिलताबाट जोगाउन सकिन्छ।
