जन्डिस (Jaundice) शरीरमा बिलीरुबिन (Bilirubin) नामक तत्वको मात्रा बढ्नाले हुने एउटा स्वास्थ्य समस्या हो। जब रगतमा यसको
मात्रा बढ्छ, तब छाला, नङ र आँखाको सेतो भाग पहेँलो देखिन थाल्छ। यो आफैँमा एउटा स्वतन्त्र रोग नभएर कलेजो (Liver) वा
पित्त प्रणालीमा आएको गडबडीको संकेत हो। यदि समयमै यसको उपचार गरिएन भने यसले कलेजोलाई गम्भीर क्षति पुर्याउन सक्छ।
परिचय (Introduction of Jaundice)
जन्डिसलाई नेपालीमा कमलपित्त पनि भनिन्छ। हाम्रो शरीरमा पुराना राता रक्तकोषहरू फुट्दा बिलीरुबिन निस्कन्छ, जसलाई कलेजोले
छानेर शरीरबाहिर पठाउने काम गर्छ। तर, जब कलेजो कमजोर हुन्छ वा यसले राम्ररी काम गर्न छोड्छ, तब यो बिलीरुबिन रगतमै
मिसिन्छ र पूरै शरीर पहेँलो देखिन्छ। यो नवजात शिशुदेखि वृद्धवृद्धासम्म जोसुकैलाई पनि हुन सक्छ।
लक्षण (Symptoms of Jaundice)
जन्डिस हुँदा शरीरमा निम्न लक्षणहरू देखा पर्न सक्छन्:
छाला, नङ र आँखाको सेतो भाग तीव्र रूपमा पहेँलो हुनु।
गाढा पहेँलो रङ्गको पिशाब आउनु।
अत्यधिक थकान र कमजोरी महसुस हुनु।
भोक नलाग्नु र तौल घट्दै जानु।
पेटको दायाँ भाग (कलेजो भएको ठाउँ) मा दुखाइ हुनु।
वाकवाकी लाग्ने, बान्ता हुने र अपच (Indigestion) हुनु।
ज्वरो आइरहनु र हातगोडा चिलाउने समस्या हुनु।
कारण (Causes of Jaundice)
बिलीरुबिनको मात्रा बढ्नुका पछाडि मुख्यतया निम्न कारणहरू हुन्छन्:
कलेजोको संक्रमण: हेपाटाइटिस ए, बी, सी, डी वा ई भाइरसका कारण कलेजो सुन्निने समस्या (इन्फ्ल्यामेसन) भएमा।
पित्त नली बन्द हुनु: पित्तथैलीमा पत्थरी भएर वा ट्युमरका कारण पित्त बग्न नपाउँदा।
मदिरा सेवन: धेरै रक्सी पिउनाले कलेजो बिग्रिएर जन्डिस हुन सक्छ।
औषधिको साइड इफेक्ट: केही कडा औषधिहरूको सेवनले कलेजोमा असर गर्दा।
दूषित खानपान: बाटोको खुल्ला खानेकुरा, फोहोर पानी र दूषित वस्तुको सेवनले।
रक्तअल्पता (Anemia): राता रक्तकोषहरू धेरै छिटो नष्ट हुने समस्या भएमा।
घरेलु उपचार (Home Remedies for Jaundice)
जन्डिसको सुरुवाती अवस्थामा घरेलु उपायहरू अत्यन्तै प्रभावकारी मानिन्छन्:
उखुको रस (Sugarcane Juice): उखुको रस जन्डिसका लागि अमृत समान मानिन्छ। यसले कलेजोलाई बलियो बनाउँछ। दिनमा ३-४ पटक ताजा
उखुको रस पिउनाले बिलीरुबिनको स्तर घट्छ।
बेसार (Turmeric): एक गिलास मनतातो पानीमा थोरै बेसार मिसाएर दिनमा दुई पटक पिउनाले रगत सफा हुन्छ र कलेजोका विषाक्त
पदार्थ बाहिर निस्कन्छन्।
मूलाको पात (Radish Leaves): मूलाको कलिलो पातको रस निकालेर त्यसमा थोरै थुप्पा (मिस्री) मिसाई बिहान खाली पेटमा पिउनाले
एक हप्तामै सुधार आउँछ।
दही र मोही (Curd and Buttermilk): दहीमा हुने असल ब्याक्टेरियाले संक्रमण कम गर्छ। मोहीमा सिधे नुन हालेर खाँदा पाचन
प्रणाली सुध्रिन्छ र कलेजोलाई आराम मिल्छ।
नरिवल पानी (Coconut Water): यसले शरीरलाई सितलता दिन्छ र कलेजोको कार्यक्षमता बढाउन मद्दत गर्छ।
टमाटरको रस (Tomato Juice): बिहान खाली पेटमा टमाटरको रसमा थोरै नुन र मरिच हालेर खानु लाभदायक हुन्छ।
थप अन्य उपाय (Extra Solution for Jaundice)
गिलोय (Giloy): गिलोयको रसमा मह मिसाएर बिहान सेवन गर्दा कलेजोको संक्रमण निको हुन मद्दत पुग्छ।
तुलसी (Tulsi): तुलसीको पात र पुनर्नवाको जराको धुलो नियमित सेवन गर्दा जन्डिसमा राहत मिल्छ।
फिटकिरी (Alum): फिटकिरीलाई तावामा भुटेर धुलो बनाउने र थोरै मात्रामा पानीसँग लिँदा पनि फाइदा पुग्छ (तर यो विज्ञको
सल्लाहमा मात्र गर्नुपर्छ)।
काँचो मेवा (Raw Papaya): काँचो मेवाको तरकारी बिना मसला पकाएर खानु कलेजोका लागि निकै राम्रो हुन्छ।
खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Jaundice)
जन्डिस भएको बेला कलेजोलाई धेरै कामको बोझ दिनु हुँदैन:
सधैँ ताजा, सफा र घरमै बनेको सादा खाना खानुहोस्।
प्रशस्त मात्रामा उमालेको वा फिल्टर गरिएको सफा पानी पिउनुहोस्।
कागती, सुन्तला र मौसम जस्ता भिटामिन-सी युक्त फलफूलको रस सेवन गर्नुहोस्।
थोरै-थोरै गरेर दिनमा धेरै पटक खानुहोस् ताकि कलेजोलाई पचाउन सजिलो होस्।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Jaundice)
मदिरा र धुम्रपान: रक्सी कलेजोको मुख्य सत्रु हो, यसलाई पूर्ण रूपमा त्याग्नुहोस्।
मसलेदार र चिल्लो खाना: धेरै खुर्सानी, मसला, तेल र घिउ भएको खानेकुरा नखानुहोस्।
गहुँ र मैदाका परिकार: यस्ता भारी खाना पचाउन कलेजोलाई गाह्रो हुन्छ।
बाहिरको खुल्ला खाना: सडक किनारका कटी-कुटी राखेका फलफूल वा बासी खानेकुरा नखानुहोस्।
अत्यधिक प्रोटिन: दाल, गेडागुडी, मासु र अण्डाको सेवन कम गर्नुहोस् किनकि यसले कलेजोमा दबाब दिन्छ।
जंक फूड: पिज्जा, बर्गर वा प्रशोधित खानेकुराहरूबाट टाढै रहनुहोस्।
साबधानी (Precautions in Jaundice)
दिसा-पिसाब गरेपछि र खाना खानुअघि साबुन पानीले राम्ररी हात धुनुहोस्।
जन्डिस भएको व्यक्तिले भारी काम वा व्यायाम गर्नु हुँदैन, शरीरलाई पूर्ण आराम दिनुपर्छ।
चिकित्सकको सल्लाह बिना कुनै पनि कडा एन्टिबायोटिक वा औषधि सेवन नगर्नुहोस्।
यदि ज्वरो निकै बढेमा वा बिरामी बेहोस हुन थालेमा तुरुन्त अस्पताल लैजानुहोस्।
निष्कर्स (Conclusion)
जन्डिस आफैँमा डरलाग्दो रोग नभए पनि यसलाई बेवास्ता गर्दा कलेजो फेल हुने (Liver Failure) वा सिरोसिस (Cirrhosis) जस्ता
गम्भीर समस्या निम्तिन सक्छन्। सही खानपान, सरसफाइ र घरेलु उपचारको माध्यमबाट यसलाई सहजै निको पार्न सकिन्छ। यद्यपि,
लक्षणहरू गम्भीर देखिएमा वा लामो समयसम्म सुधार नभएमा विशेषज्ञ चिकित्सकसँग परामर्श लिनु नै बुद्धिमानी हुन्छ।
Dudhe jhar (दुधे झार) , Dugdhika ( दुग्धिका) Euphorbia hirta Linn. Benefits and Uses
Branari (व्रणारी), Tridax procumbens Linn. Benefits and using Method
Ajmbari (अजम्बरी ), Parnabeej ( पर्णबीज) Bryophyllum pinnatum (Lam.) Oken Benefits and using methods
Punarnva (पुनर्नवा) Boerhavia diffusa Linn. Benefits and uses
Phaledo (फलेदो), Paribhadra (पारिभद्र) Erythrina variegata Linn. Using method, uses and Benefits
Poi Saag(पोइसाग), Potaki( पोतकी) Basella alba Linn. Benefits, uses and using method
Kokin, कोकिन, Erythroxylum coca
Kokum, कोकम, अमसुल, Kokam Butter Tree, Garcinia indica
Sano Kodo, सानो कोदो, श्यामक, Little Millet, Panicum sumatrense
Kodo, कोदो, कोद्रव, मडुवा, Millet, Eleusine coracana
Kote Mandro, कोतेमान्द्रो (Am), Medicago falcata
Kode Banso, कोदे बन्सो, Eleusine indica,
KodeGhas कोदोघाँस, Wildmillet, Paspalum scrobiculatum
Nepali Speaking Practice through Books in Hindi and English
Master Hindi Speaking Through Indian Schools: Practical Phrases
Trigonometry- IIT, Math, Mock Test
Hyperbola – IIT, Math, Mock Test
Some Best Poem Of Jasraj Kirati जसराज किरातीका केही प्रख्यात कबिताहरु
Top Ten Poem Of Jagadish Ghimire जगदीश घिमिरेका केही प्रख्यात कबिताहरु
Some Famous Poem of Chandrabir Tumbapo,चन्द्रवीर तुम्बापोका केही प्रख्यात कबिताहरु
ADHURO PREM Lyrics in English – Axix Official
Mero Prem Lyrics in English – Axix Official
Rockheads | Ranga | Lyrics in English
Bardali by Sushant KC ft. Indrakala Rai – Story, Vibe & Meaning
असाध्धै गार्हो भयो garna laagdaa asadhhai garho bhayo. new nepali Best katha
त्यो बेलाको मजा अहिले सम्म याद छ ailey samma feel nabhako anubab feel bhayo
