परिचय (Introduction of Sexsomnia)
तपाईंले निद्रामा हिँड्ने (Sleepwalking), निद्रामा बोल्ने (Sleeptalking) वा निद्रामै गाडी चलाउने जस्ता समस्याका बारेमा
सुन्नुभएको वा देख्नुभएको होला। तर, केही मानिसहरूमा निद्रामै यौन गतिविधि वा सेक्ससँग सम्बन्धित क्रियाकलाप गर्ने अनौठो र
गम्भीर समस्या हुन्छ। यस अवस्थालाई
स्लीप सेक्स
वा
सेक्सोमिया (Sexsomnia)
भनिन्छ।
सेक्सोमिया वास्तवमा
प्यारासोम्निया (Parasomnia)
नामक निद्रा सम्बन्धी विकार (Sleep Disorder) को एउटा प्रकार हो। निद्रामा परेको बेला मस्तिष्क पूर्ण रूपमा सचेत नभई
असामान्य वा अस्वाभाविक व्यवहार देखाउनु नै प्यारासोम्निया हो। सेक्सोमियाबाट पीडित व्यक्तिले निद्राकै अवस्थामा हस्तमैथुन
गर्ने, जोडीलाई स्पर्श गर्ने (Foreplay) वा शारीरिक सम्बन्ध (Intercourse) राख्ने जस्ता गतिविधिहरू गर्छन्। अचम्मको कुरा
के छ भने, बिहान उठेपछि व्यक्तिलाई राति आफूले गरेका यी कुनै पनि गतिविधिको सम्झना वा ज्ञान हुँदैन। यो चिकित्सा क्षेत्रमा
एक मेडिकल डिसअर्डरको रूपमा दर्ता गरिएको छ, जसको पहिलो केस सन् १९८६ मा दर्ता भएको थियो।
लक्षण (Symptoms of Sexsomnia)
निद्रामा सेक्सको सपना देख्नु सामान्य कुरा हो, तर निद्रामै वास्तविक शारीरिक सम्बन्ध बनाउनु वा यौन क्रियाकलाप गर्नु निकै
गम्भीर र जटिल मानिन्छ। यसबाट पीडित व्यक्तिलाई आफूले के गरिरहेको छु भन्ने थाहै हुँदैन। प्रायः उसको साथमा सुत्ने यौन
साथी (Partner), परिवारका सदस्य वा कोठाका साथीहरूले नै पहिलोपटक यो व्यवहार देख्ने गर्छन्।
सेक्सोमियाका मुख्य लक्षणहरू निम्न अनुसार छन्:
- निद्रामै यौन उत्तेजना वा फोरप्ले (Foreplay) जस्तो व्यवहार गर्नु।
- निद्रामा यौन क्रिया गर्दा असामान्य आवाजहरू निकाल्नु।
- बिना कुनै प्रत्यक्ष चेतना वा उत्तेजना चरमसुख (Orgasm) अनुभव गर्नु।
- मुटुको धड्कन र सास फेर्ने गति तीव्र हुनु तथा अत्यधिक पसिना आउनु।
- निद्राकै अवस्थामा हस्तमैथुन (Masturbation) गर्नु।
- ओछ्यानमा साथमा सुतेको मानिसलाई जबरजस्ती वा अञ्जानमा छुनु र यौन सम्बन्ध राख्ने प्रयास गर्नु।
- रातभरि भएका यौन व्यवहारका बारेमा बिहान केही पनि याद नहुनु।
- सम्बन्ध भइरहेको समयमा बिउँझाउन खोज्दा नउठ्नु वा उठेपछि उक्त घटनालाई पूर्ण रूपमा अस्वीकार गर्नु।
- निद्रामा आँखा खुला भए पनि अनुहार भावहीन (Expressionless) देखिनु।
कारण (Causes of Sexsomnia)
गहरी निद्रामा परेका बेला मस्तिष्कको चेतना वा नियन्त्रण प्रणाली पूर्ण रूपमा सक्रिय नहुँदा यो अवस्था सिर्जना हुन्छ। यसका
निश्चित र स्पष्ट कारणहरू पत्ता लगाउन कठिन भए पनि निद्राको चक्र बिग्रनु र केही शारीरिक वा मानसिक अवस्थाले यसलाई बढावा
दिने गर्छन्।
१. सामान्य तथा वातावरणीय कारकहरू:
- पर्याप्त निद्रा नपुग्नु वा अत्यधिक शारीरिक थकाइ हुनु।
- अत्यधिक रक्सी (Alcohol) सेवन वा नशालु पदार्थको प्रयोग।
- अत्यधिक मानसिक तनाव, चिन्ता (Stress and Anxiety)।
- कामको चाप, रात्रिकालीन सिफ्ट वा धेरै यात्रा गर्नु।
- अरू व्यक्तिहरूसँग एउटै ओछ्यान वा कोठा साझा गरेर सुत्नु।
२. शारीरिक तथा अन्य स्वास्थ्य समस्याहरू (Risk Factors):
-
अब्स्ट्रक्टिभ स्लीप एप्निया (Obstructive Sleep Apnea):
निद्रामा सास फेर्न गाह्रो हुने वा सासमा अवरोध आउने समस्या। -
रेस्टलेस लेग सिन्ड्रोम (Restless Leg Syndrome):
सुत्ने बेलामा गोडा चलाइराख्नुपर्ने वा गोडामा बेचैनी हुने समस्या। -
पाचन प्रणालीका समस्या:
बारम्बार पेटमा एसिडिटी वा ग्यास्ट्रिक हुनु (GERD), ठूलो आन्द्राको विकार (IBS), पाचन तन्त्रमा सुन्निने समस्या
(Crohn’s Disease) वा आन्द्रामा घाउ/सुन्निने समस्या (Colitis)। -
अन्य स्लीप डिसअर्डर:
पहिलेदेखि नै निद्रामा हिँड्ने वा बोल्ने बानी हुनु। -
अन्य जटिलता:
माइग्रेन (कडा टाउको दुखाइ), मिर्गी (Epilepsy), टाउकोमा लागेको गम्भीर चोट, पार्किन्सन रोग वा विगतमा बाल्यकालमा भएका
यौन हिंसाका मानसिक असरहरू।
आयुर्बेदिक औषधी/जडीबुटी (Ayurvedic Medicine/Herbs for Sexsomnia)
आयुर्वेद अनुसार शरीरमा
वात र पित्त दोशको असन्तुलन
तथा
मन (मस्तिष्क) मा तम र रज गुणको अधिकता
ले निद्रा सम्बन्धी यस्ता विकारहरू निम्त्याउँछ। मस्तिष्कलाई शान्त पार्न र निद्राको गुणस्तर सुधार गर्न निम्न जडीबुटीहरू
उपयोगी मानिन्छन्:
-
अश्वगन्धा (Ashwagandha):
यसले मानसिक तनाव घटाउँछ, स्नायु प्रणालीलाई बलियो बनाउँछ र गहिरो निद्रा ल्याउन मद्दत गर्छ। -
ब्राह्मी (Brahmi):
मस्तिष्कको कार्यक्षमता सुधार्न, दिमागलाई शान्त राख्न र अनिद्रा हटाउन ब्राह्मी अत्यन्तै प्रभावकारी मानिन्छ। -
जटामंसी (Jatamansi):
यो जडीबुटीले स्नायु प्रणालीलाई शान्त पार्छ र प्यारासोम्निया जस्ता निद्राका विकारहरू नियन्त्रण गर्न सहयोग गर्छ। -
शङ्खपुष्पी (Shankhpushpi):
यसले चिन्ता र अनिद्रा हटाएर मनलाई स्थिर राख्न मद्दत गर्छ। -
सर्पगन्धा (Sarpagandha):
चिकित्सकको सल्लाह अनुसार प्रयोग गर्दा यसले अत्यधिक उत्तेजना र अनिद्राको समस्या दूर गर्छ।
घरेलु उपचार (Home Remedies for Sexsomnia)
घरमै गरिने केही सामान्य र आयुर्वेदिक विधिहरूले निद्राको वातावरण सुधार्न मद्दत गर्छन्:
-
शिरोधारा वा शिरोअभ्यङ्ग (Head Massage):
सुत्नुअघि तोरीको तेल, तिलको तेल वा भृङ्गराज तेलले टाउको र पैतालामा मालिस गर्दा दिमाग शान्त हुन्छ र गहिरो निद्रा
पर्छ। -
हर्बल टी (Herbal Tea):
सुत्ने समयमा क्यामोमाइल (Chamomile) वा अस्वगन्धा मिसाइएको हल्का तातो चिया वा दुध पिउनाले स्नायुहरूलाई आराम मिल्छ। -
मनतातो पानीले स्नान:
सुत्नुभन्दा ३० मिनेट अघि मनतातो पानीले स्नान गर्दा शरीरका मांसपेशीहरू खुकुलो हुन्छन्। -
कोठाको वातावरण:
सुत्ने कोठा पूर्ण रूपमा अँध्यारो, शान्त र शीतल राख्नुपर्छ।
थप अन्य उपाय (Extra Solution for Sexsomnia)
-
सुरक्षाका उपायहरू अपनाउने:
रोगी र उहाँका पार्टनरको सुरक्षाका लागि सुत्ने कोठाको ढोकामा अलार्म वा घण्टी जडान गर्न सकिन्छ। -
छुटै सुत्ने व्यवस्था:
उपचार प्रक्रिया जारी रहँदा वा लक्षणहरू बढी देखिँदा केही समयका लागि छुट्टै ओछ्यान वा कोठामा सुत्नु सुरक्षित हुन्छ। -
पार्टनरसँग खुला संवाद:
यो कुनै बानी वा जानाजानी गरिएको व्यवहार नभई एक मेडिकल अवस्था (रोग) हो भन्ने कुरा पार्टनरलाई स्पष्टसँग बुझाउनुपर्छ।
खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Sexsomnia)
-
सात्त्विक र हल्का भोजन:
बेलुकाको खाना सधैँ हल्का, पच्ने खालको र सुत्नुभन्दा कम्तीमा २–३ घण्टा अगाडि नै खाइसक्नुपर्छ। -
तातो दुध र जायफल:
सुत्नुअघि एक गिलास तातो दुधमा थोरै जायफलको धुलो वा बेसार मिसाएर पिउनाले निद्रा राम्रो पर्छ। -
हरियो सागपात र फलफूल:
म्याग्नेसियम र भिटामिन बी समृद्ध खानेकुराहरू (जस्तै केला, बदाम, ओखर) खानुपर्छ जसले स्नायुहरूलाई आराम दिन्छ।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Sexsomnia)
- सुत्नुअघि अत्यधिक रक्सी, चुरोट वा कुनै पनि प्रकारका नशालु पदार्थको सेवन नगर्ने।
- साँझपख वा सुत्ने बेलामा चिया, कफी, इनर्जी ड्रिंक जस्ता क्याफिनयुक्त पदार्थ नपिउने।
- बेलुकाको समयमा अत्यधिक चिल्लो, पिरो र ग्यास्ट्रिक बढाउने (अम्लीय) खाना नखाने।
- सुत्नुअघि मोबाइल, ल्यापटप वा टिभी जस्ता डिजिटल स्क्रिनको प्रयोग नगर्ने।
- ढिलासम्म जाग्राम बस्ने वा निद्राको समय तालिका बारम्बार परिवर्तन नगर्ने।
साबधानी (Precautions in Sexsomnia)
-
सेक्सोमिया भएका व्यक्तिलाई निद्रामा यौन क्रियाकलाप गरिरहेको बेला अचानक जोडले बिउँझाउँदा उनीहरू आत्तिने, आक्रामक हुने
वा भ्रमित हुने सम्भावना हुन्छ। त्यसैले बिस्तारै र शान्त स्वरमा बोलाएर बिउँझाउने प्रयास गर्नुपर्छ। - बेडरुममा धारिला वा चोट लाग्न सक्ने वस्तुहरू खुला नराख्ने।
- डाक्टरको सल्लाह बिना कुनै पनि प्रकारका निद्रा लाग्ने वा मानसिक रोगका औषधिहरू आफैँ किनेर नखाने।
जाँच र उपचार (Diagnosis and Treatment)
जाँच (Diagnosis):
यसको जाँचका लागि चिकित्सककहाँ जानुअघि आफ्नो पार्टनर वा घरका सदस्यहरूसँग सल्लाह गरी राति भएका घटनाहरूको विवरण डायरीमा
टिप्नुपर्छ। डाक्टरले बिरामीको निद्राको अवस्था अध्ययन गर्न
पोलीसोनोग्राफी (Polysomnography – Sleep Study)
टेस्ट गराउँछन्। यस टेस्टमा निद्राका बेला मस्तिष्कका तरङ्गहरू (Brain Waves), मुटुको धड्कन, सास फेर्ने गति र आँखा तथा
खुट्टाको चालको निगरानी गरिन्छ।
चिकित्सकीय उपचार (Medical Treatment):
-
मनोचिकित्सकको परामर्श (Psychiatry/Counseling):
यस समस्याले गर्दा दम्पती वा व्यक्तिमा मानसिक तनाव र लज्जाबोध हुने हुँदा काउन्सिलिङ (CBT) निकै आवश्यक हुन्छ। -
मूल कारणको उपचार:
यदि स्लीप एप्नियाका कारण यो भएको हो भने
CPAP (Continuous Positive Airway Pressure)
मेसिनको प्रयोग गरिन्छ। -
औषधिहरू:
डाक्टरको सिफारिसमा चिन्ता, डिप्रेसन वा प्यारासोम्निया नियन्त्रण गर्ने विशेष औषधिहरू (जस्तै Clonazepam) प्रयोग गर्न
सकिन्छ।
प्राय सोधिने प्रश्नहरु (FAQ)
१. के यो समस्या आफ्नाे पार्टनरलाई भन्नु जरुरी छ?
अत्यन्तै जरुरी छ। यो रोगका बारेमा पार्टनरलाई नभन्दा सम्बन्धमा अविश्वास, शङ्का र गलतफहमी उत्पन्न हुन सक्छ।
२. के सेक्सोमिया जुनसुकै उमेरमा पनि हुन सक्छ?
यो विशेष गरी युवा र मध्यम उमेरका वयस्कहरूमा बढी देखिन्छ, तर जुनसुकै उमेर समूहका व्यक्तिमा पनि हुन सक्छ।
३. के यो कुनै नराम्रो बानी हो कि रोग?
यो कुनै चरित्र वा नियतसँग जोडिएको बानी होइन। यो प्यारासोम्निया नामक निद्रा सम्बन्धी एक वास्तविक शारीरिक/मानसिक रोग
(Medical Condition) हो।
४. के यसको उपचार सम्भव छ?
हो, सही जीवनशैली परिवर्तन, डाक्टरी परामर्श, औषधि र मानसिक सहयोगको माध्यमबाट यसलाई पूर्ण रूपमा नियन्त्रण र उपचार गर्न
सकिन्छ।
५. के सेक्सोमिया खतरनाक छ?
यो ज्यानै जाने रोग त होइन, तर यसले गर्दा पार्टनरसँगको सम्बन्ध बिग्रिने, कानुनी वा सामाजिक जटिलता आउने र मानसिक तनाव
बढ्ने खतरा उच्च हुन्छ।
निष्कर्स (Conclusion)
स्लीप सेक्स वा सेक्सोमिया निद्रासँग जोडिएको एक जटिल तर उपचार सम्भव भएको मेडिकल विकार हो। निद्रामा आफूले गरेका
व्यवहारहरू थाहा नहुने भएकाले यसले व्यक्तिलाई भावनात्मक र मानसिक रूपमा कमजोर बनाउन सक्छ। यसलाई लुकाउनु वा यसबाट लज्जित
हुनुको सट्टा समयमै आफ्ना पार्टनरसँग खुला कुरा गर्नु र विशेषज्ञ डाक्टर (Sleep Specialist/Neurologist/Psychiatrist) सँग
परामर्श लिनु नै यस समस्याबाट मुक्ति पाउने उत्तम उपाय हो।
