यौनजन्य सङ्क्रमित रोगका प्रकार (Types of Sexually Transmitted Diseases)

परिचय (Introduction of Sexually Transmitted Diseases – STDs)

यौनजन्य सङ्क्रमित रोग (Sexually Transmitted Diseases वा STDs) भन्नाले असुरक्षित यौन सम्पर्कका माध्यमबाट एक व्यक्तिबाट अर्को व्यक्तिमा सर्ने सङ्क्रमणहरूलाई बुझाउँछ। यसलाई यौन सञ्चारित सङ्क्रमण (STIs) पनि भनिन्छ। यी सङ्क्रमणहरू ब्याक्टेरिया, भाइरस, वा परजीवीका कारणले हुन्छन्। असुरक्षित रूपमा गरिने योनि, मुख (ओरल) वा गुदा (एनल) यौन सम्पर्कबाट यो रोग सजिलै सर्छ। यसबाहेक सङ्क्रमित रगत, सुई वा गर्भवती आमाबाट बच्चामा पनि यो सङ्क्रमण सर्न सक्छ। महिला र पुरुष दुवैलाई यसले असर गर्ने भए तापनि धेरैजसो अवस्थामा महिलाहरूमा यसको असर अझ गम्भीर र दीर्घकालीन हुन सक्छ, जसले बाझोपनसम्म गराउन सक्छ।

यौनजन्य सङ्क्रमित रोगका प्रकारहरू (Types of STDs)

• गोनोरिया (Gonorrhea – सुजाक): यो ब्याक्टेरियाका कारण हुने सङ्क्रमण हो। यसले प्रजनन अङ्ग, पिसाब नली र घाँटीमा असर गर्छ।
• क्लैमाइडिया (Chlamydia): यो पनि ब्याक्टेरियाबाटै फैलिने रोग हो। यसका लक्षणहरू सुरुमा थाहा पाउन गाह्रो हुन्छ, तर पछि गएर पिसाब नली र प्रजनन प्रणालीमा समस्या ल्याउँछ।
• जेनाइटल हर्पीस (Genital Herpes): यो भाइरस (HSV-1 र HSV-2) का कारण हुने सङ्क्रमण हो। यसमा गुप्ताङ्ग वरपर दुख्ने खटिरा वा छाला जाने समस्या हुन्छ।
• पेल्विक इन्फ्ल्यामेटरी डिजीज (Pelvic Inflammatory Disease – PID): यो मुख्यतया महिलाहरूको पाठेघर, फैलोपियन ट्यूब र डिम्बाशयमा हुने सुन्निने समस्या वा इन्फ्ल्यामेसन हो।
• ह्युमन प्यापिलोमा भाइरस (Human Papillomavirus – HPV): यो निकै फैलिन सक्ने भाइरस हो, जसले गुप्ताङ्गमा मुसा आउने र दीर्घकालमा पाठेघरको मुखको क्यान्सरसम्म गराउन सक्छ।
• सिफलिस (Syphilis – उपदंश): ब्याक्टेरियाका कारण हुने यो रोग समयमै उपचार नगरे शरीरका विभिन्न अङ्गहरूमा फैलिएर गम्भीर क्षति पुर्‍याउँछ।
• ह्युमन इम्युनोडेफिसिएन्सी भाइरस (Human Immunodeficiency Virus – HIV): यसले शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमतालाई नष्ट गर्दै लैजान्छ र अन्तिम अवस्थामा एड्स (AIDS) को रूप लिन्छ।

लक्षण (Symptoms of STDs)

• पिसाब फेर्ने क्रममा अत्यधिक पोल्यो वा दुख्यो भने।
• गुप्ताङ्गबाट अस्वाभाविक, गन्धयुक्त वा हरियो/पीलो रङको पानी वा पीप बग्नु।
• गुप्ताङ्ग, गुदा वा मुख वरपर खटिरा, घाउ, मुसा वा दाद देखिनु।
• तल्लो पेट वा पेल्विक क्षेत्रमा निरन्तर दुखाइ हुनु।
• यौन सम्पर्कका बेला तीव्र दुखाइ वा सम्पर्कपछि रगत बग्नु।
• गुप्ताङ्ग वरपर तीव्र चिलाउने वा सुन्निने समस्या हुनु।
• अस्वाभाविक रूपमा बारम्बार ज्वरो आउनु, थकान लाग्नु र तौल घट्नु।

कारण (Causes of STDs)

घरेलु उपचार (Home Remedies for STDs)

यौनजन्य सङ्क्रमित रोगहरू घरेलु उपचारले पूर्ण रूपमा निको हुँदैनन्; यसका लागि चिकित्सकीय औषधि (एन्टिबायोटिक्स वा एन्टीभाइरल) नै अनिवार्य हुन्छ। तर, लक्षणको असजिलोपन र सुन्निने समस्या कम गर्न निम्न उपाय अपनाउन सकिन्छ:

• मनतातो पानीको सेकाइ (Sitz Bath): मनतातो पानीमा केही बेर बस्नाले गुप्ताङ्गको चिलाउने र सुन्निने समस्यामा आराम मिल्छ।
• एलोवेरा (घिउकुमारी): शुद्ध एलोवेरा जेल घाउ नभएको बाहिरी छालामा लगाउँदा जलन र छालाको रातोपन कम हुन्छ।
• नरिवलको तेल: बाहिरी छाला सुक्खा भएर चिलाउने समस्या भएमा शुद्ध नरिवलको तेल प्रयोग गर्न सकिन्छ।
• लसुनको प्रयोग: लसुनमा प्राकृतिक एन्टिमाइक्रोबियल गुण हुन्छ, यसलाई खानामा समावेश गर्नाले प्रतिरोधी क्षमता बढाउन सहयोग पुग्छ।

थप अन्य उपाय (Extra Solutions for STDs)

• नियमित स्वास्थ्य परीक्षण: सेक्सुअल्ली एक्टिभ व्यक्तिहरूले वर्षमा कम्तीमा एक पटक वा नयाँ पार्टनर भएमा एसटीडी जाँच गराउनुपर्छ।
• खोप (Vaccination): एचपीभी (HPV) र हेपाटाइटिस बी (Hepatitis B) जस्ता भाइरसबाट बच्न पूर्व-रोकथामका रूपमा खोप लगाउनुपर्छ।
• सम्पर्क ट्रेसिङ र पार्टनरको उपचार: आफूलाई सङ्क्रमण पुष्टि भएमा आफ्नो यौन जोडीलाई पनि सूचित गरी अनिवार्य उपचार गराउनुपर्छ।

खानपान तरिका (Dietary Guidelines for STDs)

• प्रचुर मात्रामा पानी: दिनमा कम्तीमा ३–४ लिटर पानी पिउनाले शरीरलाई हाइड्रेटेड राख्न मद्दत गर्छ।
• भिटामिन ‘सी’ युक्त फलफूल: कागती, सुन्तला, अमला र अमिलो फलफूलले शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता (Immunity) बलियो बनाउन सहयोग गर्छन्।
• ताजा सागपात र फलफूल: हरियो सागपात, काँक्रो र फलफूलको सेवनले शरीरमा भिटामिन र मिनरल्सको पूर्ति गर्छ।
• प्रोबायोटिक (Probiotics): दही वा मोहीको सेवनले पेटमा रहेका उपयोगी ब्याक्टेरियाको सन्तुलन कायम राख्न मद्दत गर्छ।

गर्न नहुने कार्यहरू (Things to Avoid in STDs)

• उपचार पूरा नभएसम्म र डाक्टरको अनुमति नभएसम्म कुनै पनि प्रकारको यौन सम्पर्क नगर्ने।
• सुगन्धित साबुन, बडी वाश वा केमिकलयुक्त स्प्रे गुप्ताङ्गमा प्रयोग नगर्ने।
• गुप्ताङ्गमा आएका खटिरा, फोका वा मुसालाई थिच्ने, फुटाउने वा कोर्ने काम नगर्ने।
• अत्यधिक कडा, सिन्थेटिक वा टाइट भित्री कपडा नलगाउने।
• धुम्रपान, मद्यपान र अत्यधिक चिल्लो वा मसालेदार खाना नलिनुहोस्।

सावधानी (Precautions in STDs)

• प्रत्येक यौन सम्पर्कका बेला सही तरिकाले कन्डमको प्रयोग गर्ने।
• एकभन्दा बढी व्यक्तिहरूसँग यौन सम्बन्ध राख्दा सुरक्षित यौन व्यवहार अपनाउने।
• व्यक्तिगत सरसफाइमा विशेष ध्यान दिने र सधैँ सुती (Cotton) को भित्री कपडा प्रयोग गर्ने।
• अन्य व्यक्तिको तौलिया, भित्री कपडा वा व्यक्तिगत सामान प्रयोग नगर्ने।

प्रायः सोधिने प्रश्नहरू (FAQ)

प्रश्न १: के कन्डमको प्रयोगले सबै यौनजन्य रोगबाट बचाउँछ?
उत्तर: कन्डमले सङ्क्रमणको जोखिमलाई धेरै हदसम्म घटाउँछ, तर जेनाइटल हर्पीस वा एचपीभी जस्ता रोगहरू कन्डमले नढाकेको छालाको सम्पर्कबाट पनि सर्न सक्छन्।

प्रश्न २: के लक्षण नदेखिए पनि यौनजन्य रोग सर्न सक्छ?
उत्तर: हो, धेरैजसो एसटीडी (जस्तै क्लैमाइडिया वा एचपीभी) मा सुरुमा कुनै लक्षण देखिँदैन, तर सङ्क्रमित व्यक्तिबाट अर्को व्यक्तिमा सर्न सक्छ।

प्रश्न ३: यौन रोग लागेको शङ्का लागेमा कुन डाक्टरलाई देखाउने?
उत्तर: यौन रोगको लक्षण देखिएमा छाला तथा यौन रोग विशेषज्ञ (Dermatologist/Venereologist), स्त्री रोग विशेषज्ञ (Gynecologist – महिलाका लागि) वा युरोलोजिस्ट (Urologist – पुरुषका लागि) लाई देखाउनुपर्छ।

निष्कर्ष

यौनजन्य सङ्क्रमित रोगहरू समयमै पहिचान भएमा धेरैजसोको प्रभावकारी उपचार सम्भव हुन्छ। तर, लाज वा सङ्कोचका कारण यसलाई लुकाउँदा बाझोपन, क्यान्सर वा दीर्घकालीन शारीरिक जटिलता आउन सक्छ। त्यसैले, कुनै पनि असामान्य लक्षण देखिने बित्तिकै स्वास्थ्य संस्थामा गई परीक्षण गराउनु नै सबैभन्दा सुरक्षित र सही उपाय हो।