सोरियासिस (Psoriasis): समस्या, कारण र घरेलु उपचारको पूर्ण जानकारी

सोरियासिस छालासँग सम्बन्धित एउटा जटिल र दीर्घकालीन समस्या हो, जसलाई नेपालीमा अपरस पनि भनिन्छ। यस रोगमा छालाको
कोषिकाहरू असामान्य रूपमा छिटो बढ्न थाल्छन्, जसका कारण छालामा बाक्लो पत्र जम्मा हुन्छ। यो पत्र रातो टाटेपाटे (चकत्ते)
को रूपमा देखिन्छ र यसमा चाँदी जस्तो सेतो कत्लाहरू निस्कने गर्दछ। रातो टाटेपाटेमा चिलाउने, कहिलेकाहीँ दुखाइ हुने र
सुन्निने समस्या (Inflammation) समेत हुन सक्छ। यो शरीरको रोगप्रतिरोधात्मक क्षमता कमजोर वा असन्तुलित हुनुका कारण हुने एक
‘अटोइम्यून’ विकार हो।

परिचय (Introduction of Psoriasis)

सोरियासिस छालाको एउटा यस्तो अवस्था हो जहाँ शरीरको प्रतिरक्षा प्रणालीले गल्तीले आफ्नै स्वस्थ कोषिकाहरूलाई आक्रमण गर्छ।
सामान्यतया छालाका नयाँ कोषिकाहरू बन्न र पुरानो फेरिन झन्डै एक महिना लाग्छ, तर सोरियासिस भएको व्यक्तिमा यो प्रक्रिया
केही दिनमै हुन्छ। यसले गर्दा छालाका कोषिकाहरू सतहमा थुप्रिन्छन् र बाक्लो कत्ला बन्छ। यो रोग सरुवा रोग भने होइन; यो एक
व्यक्तिबाट अर्कोमा छुँदा सर्दैन। यो शरीरको कुनै पनि भागमा हुन सक्छ, तर प्रायः कुहिना, घुँडा, टाउको र ढाडको तल्लो भागमा
बढी देखिन्छ।

सोरियासिसका प्रकारहरु (Types of Psoriasis)

१. प्लेक सोरियासिस (Plaque Psoriasis): यो सबैभन्दा सामान्य प्रकार हो। यसमा छालामा रातो र सेतो रङ्गको बाक्लो पत्र बन्छ।

२. गटेट सोरियासिस (Guttate Psoriasis): यो प्रायः बालबालिकामा देखिन्छ र स-साना थोप्ला जस्तो देखिन्छ।

३. पस्चुलर सोरियासिस (Pustular Psoriasis): यसमा छाला रातो हुनुका साथै पिप भरिएका स-साना दानाहरू निस्कन्छन्।

४. सोरियाटिक अर्थराइटिस (Psoriatic Arthritis): यसमा छालाको समस्यासँगै जोर्नी दुख्ने समस्या (Gout-like symptoms) र
सुन्निने हुन्छ।

५. एरिथ्रोडर्मिक सोरियासिस (Erythrodermic Psoriasis): यो निकै गम्भीर प्रकार हो, जसमा शरीरको अधिकांश भाग रातो हुन्छ र
जलन हुन्छ।

६. इन्भर्स सोरियासिस (Inverse Psoriasis): यो शरीरका भित्री भागहरू जस्तै काखी वा जाँघको कापमा हुन्छ।

लक्षण (Symptoms of Psoriasis)

सोरियासिसका लक्षणहरू व्यक्ति अनुसार फरक हुन सक्छन्, तर सामान्यतया देखिने लक्षणहरू यस प्रकार छन्:

छालामा रातो टाटेपाटे देखिनु र त्यसमाथि सेतो कत्ला जम्मा हुनु।

छाला असाध्यै सुख्खा हुनु, फुट्नु र कहिलेकाहीँ रगत बग्ने (Bleeding) हुनु।

प्रभावित स्थानमा अत्यधिक चिलाउनु वा जलन हुनु।

नङहरू बाक्लो हुनु, रङ्ग बदलिएर पहेंलो हुनु वा नङमा खाल्डाखुल्डी पर्नु।

जोर्नी दुख्ने समस्या र जोर्नीहरू कडा हुनु।

छालाको पत्रहरू माछाको कत्ला जस्तै उप्किनु।

कारण (Causes of Psoriasis)

सोरियासिस हुनुका प्रमुख कारणहरू निम्नलिखित छन्:

रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता: शरीरको प्रतिरक्षा प्रणाली (Immune System) ले आफ्नै छालाका कोषिकालाई सत्रु सम्झेर आक्रमण
गर्दा यो समस्या निम्तिन्छ।

वंशाणुगत कारण: यदि आमाबुबा मध्ये कसैलाई यो रोग छ भने सन्तानमा हुने सम्भावना १५% देखि ६०% सम्म रहन्छ।

संक्रमण: घाँटीको संक्रमण (Strep throat) वा अन्य छालाको संक्रमणले सोरियासिसलाई सक्रिय बनाउन सक्छ।

तनाव: मानसिक तनावले यो रोगलाई झन् बल्झाउने काम गर्छ।

चोटपटक: छाला काटिनु, कीराले टोक्नु वा घामले डढ्नु (Sunburn) पनि एउटा कारण हुन सक्छ।

औषधिको प्रभाव: उच्च रक्तचाप वा केही विशेष मानसिक रोगका औषधिको साइड इफेक्टले पनि यो हुन सक्छ।

धुम्रपान र मद्यपान: अत्यधिक रक्सी र चुरोटको सेवनले जोखिम बढाउँछ।

घरेलु उपचार (Home Remedies for Psoriasis)

आयुर्वेद र परम्परागत पद्धतिमा सोरियासिसको व्यवस्थापनका लागि केही प्रभावकारी उपायहरू छन्:

१. एलोभेरा (घिउकुमारी): एलोभेराको ताजा पात (Leaf) बाट गुदी निकालेर प्रभावित ठाउँमा लगाउनाले छालाको जलन कम हुन्छ र
ओसिलोपना कायम रहन्छ।

२. हलेदो र गुलाब जल: हलेदो (बेसार) मा इन्फ्लेमेसन (Inflammation) कम गर्ने गुण हुन्छ। बेसार र गुलाब जलको लेप बनाएर
लगाउँदा फाइदा पुग्छ।

३. फिटकिरीको प्रयोग: नुहाउने पानीमा फिटकिरी मिसाएर १५-२० मिनेट प्रभावित अङ्ग डुबाउँदा चिलाउने समस्या र सुख्खापनमा राहत
मिल्छ।

४. नरिवलको तेल: छालालाई सुख्खा हुन नदिन शुद्ध नरिवलको तेलले मालिस गर्नु उत्तम हुन्छ।

५. तितेपाती वा नीम: नीमको पात र बोक्रा (Bark) लाई उमालेर उक्त पानीले सफा गर्दा संक्रमण फैलन पाउँदैन।

थप अन्य उपाय (Extra Solution for Psoriasis)

घामको किरण: बिहानको हल्का घाममा केही समय बस्नु (Vitamin D) सोरियासिसका बिरामीका लागि लाभदायक हुन्छ, तर धेरै कडा घामबाट
बच्नुपर्छ।

नुनिलो पानीको स्नान: मनतातो पानीमा सिधे नुन वा एप्सम साल्ट मिसाएर नुहाउनाले कत्लाहरू नरम भएर उप्किन्छन्।

ओमेगा-३ फ्याट्टी एसिड: माछाको तेल वा आलसको सेवनले छालाको सूजन कम गर्न मद्दत गर्छ।

खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Psoriasis)

सोरियासिसलाई नियन्त्रण गर्न सही खानपानको ठूलो भूमिका हुन्छ:

लिनुपर्ने आहार: हरियो सागपात, फलफूल, ओखर, आलस, र प्रशस्त पानी पिउने। एन्टि-अक्सिडेन्ट युक्त खानाले शरीरको विषालु
पदार्थ बाहिर निकाल्न मद्दत गर्छ।

सादा खाना: धेरै मसलादार, चिल्लो र अमिलो खाना भन्दा सादा र सुपाच्य भोजन उत्तम हुन्छ।

गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Psoriasis)

अपच (Indigestion): पेट खराब हुन नदिने, किनकि कब्जियत र अपचले छालाको समस्या बढाउँछ।

धुम्रपान र रक्सी: यी दुवैले औषधिले गर्ने काममा बाधा पुर्‍याउँछन् र रोगलाई गम्भीर बनाउँछन्।

छाला कन्याउने: चिलाएको ठाउँमा नङले कन्याउनु हुँदैन, यसले घाउ बनाउन सक्छ र रगत बग्ने समस्या हुन सक्छ।

तनाव: धेरै चिन्ता वा तनाव लिने बानीले सोरियासिसलाई ‘ट्रीगर’ गर्छ।

साबधानी (Precautions in Psoriasis)

कडा खालको साबुन वा स्याम्पु प्रयोग नगर्ने। यसको सट्टा प्राकृतिक वा मोइस्चराइजर युक्त साबुन प्रयोग गर्ने।

नुहाउने बित्तिकै छालालाई नरम कपडाले पुछ्ने र तुरुन्तै तेल वा मोइस्चराइजर लगाउने।

धेरै तातो पानीले ननुहाउने, सधैं मनतातो पानी प्रयोग गर्ने।

कुनै पनि नयाँ औषधि प्रयोग गर्नुअघि चिकित्सकको सल्लाह अनिवार्य लिने।

निष्कर्ष (Conclusion)

सोरियासिस एउटा कष्टकर रोग भए पनि यसलाई सही जीवनशैली, खानपान र घरेलु उपचारको माध्यमबाट नियन्त्रणमा राख्न सकिन्छ। यो
पूर्ण रूपमा निको हुन समय लाग्ने वा पटक-पटक बल्झिने प्रकृतिको हुने भएकाले धैर्यताको आवश्यकता पर्दछ। यदि घरेलु उपायले
पनि राहत मिलेन वा समस्या जटिल बन्दै गयो भने तुरुन्त विशेषज्ञ चिकित्सकको परामर्श लिनु पर्दछ।