Manak (Alocasia indica)—also called Tikt Manakand or Tito Baklapate Karkalo—is a bitter herb used for digestion, piles, and skin care; taken cooked or as a decoction.
नेपाली समाजमा ‘माने’ एक परिचित नाम हो, जसलाई विशेषगरी ग्रामीण भेगमा तरकारी र औषधिको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। आयुर्वेदमा यसलाई ‘मानकन्द’ भनिन्छ। यो बोट विशेषगरी ओसिलो र तातो ठाउँमा फस्टाउँछ। यसको पात र काण्ड (गानो) दुवै उपयोगी हुन्छन्। औषधीय गुणले भरिपूर्ण भए तापनि यसमा हुने क्याल्सियम अक्सेलेटका कारण यसलाई काँचै खानु हानिकारक हुन सक्छ।
माने (माणक) के हो?
माने एक प्रकारको कन्दमूल वर्गमा पर्ने वनस्पति हो। यसको वैज्ञानिक नाम Alocasia indica हो। यो एरेसी (Araceae) परिवार अन्तर्गत पर्दछ। यो मुख्यतया दुई प्रकारका हुन्छन्: मीठो र तितो। औषधीय प्रयोजनका लागि तितो मानेको बढी महत्व हुन्छ भने मीठो मानेलाई तरकारीको रूपमा बढी प्रयोग गरिन्छ।
माने (माणक) का प्रकार
मुख्यतया स्वाद र गुणका आधारमा यसलाई दुई भागमा बाँडिन्छ: १. मीठो मानकन्द: यो सामान्यतया तरकारीको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। २. तितो मानकन्द (तिक्त मानकन्द): यसको स्वाद अलि टर्रो र तितो हुन्छ, जसलाई विशेष औषधिको रूपमा प्रयोग गरिन्छ।
माने (माणक) को बाह्य रूप
मानेको बिरुवा हेर्दा निकै आकर्षक र ठूला पात भएको हुन्छ। यसका पातहरू गोलाकार, फराकिला र हात्तीको कान जस्तै देखिन्छन्। यसको काण्ड (Stem) मोटो र बलियो हुन्छ। जमिनमुनि ठूलो गानो (Corm) हुन्छ, जसलाई ‘घनकन्द’ पनि भनिन्छ। यो बाहिरबाट कालो र भित्रबाट सेतो रङको हुन्छ।
विभिन्न भाषाहरूमा माने (माणक) को नाम
नेपाली: माने, तिक्त मानकन्द, बाक्लापाते कर्कलो
संस्कृत: मानकन्द, महापत्र, माणक
हिन्दी: मानकन्द, माणक
अङ्ग्रेजी: Giant Taro
बङ्गाली: मानकचू (Mankachu)
माने (माणक) का फाइदाहरू
सुन्निने समस्या (इन्फ्लेमेसन) कम गर्न: शरीरको कुनै पनि भाग सुन्निएको छ भने यसले राहत दिन्छ।
पाचन प्रणालीमा सुधार: अपच र पेटका किराहरू मार्न मद्दत गर्छ।
जोर्नी दुख्ने समस्यामा उपयोगी: यसको लेपले जोर्नीको दुखाइ कम गर्छ।
छालाको समस्या: पकेको फोका र घाउहरू निको पार्न सहयोगी हुन्छ।
कानको समस्या: कानबाट पीप बग्ने समस्यामा यसको रस उपयोगी मानिन्छ।
विषनाशक गुण: सर्प वा किराले टोकेको ठाउँमा यसको प्रयोगले विषको प्रभाव कम गर्न सक्छ।
