परिचय (Introduction of Snoring) सुतेको समयमा श्वासप्रश्वासको नलीमा अवरोध आउँदा उत्पन्न हुने ठूलो आवाजलाई नै घुर्ने समस्या (Snoring) भनिन्छ। आयुर्वेदका अनुसार शरीरमा वात र कफ दोषको असन्तुलनले गर्दा घाँटी र नाकको मार्गमा अवरोध सिर्जना हुन्छ, जसले गर्दा सुतेको बेला झर्को लाग्दो आवाज निस्कन्छ। यो केवल सुत्ने साथीका लागि मात्र झर्को लाग्दो विषय नभई, घुर्ने व्यक्तिको […]
परिचय (Introduction of Chandi Bhasma) चाँदी भस्म, जसलाई आयुर्वेदमा रजत भस्म (Rajat Bhasma) पनि भनिन्छ, यो शुद्ध चाँदीलाई विभिन्न जडीबुटीहरूको रससँग मिसाएर र अग्निमा डढाएर (पुत पाक विधि) तयार पारिएको एक अत्यन्तै प्रभावशाली आयुर्वेदिक औषधि हो। आयुर्वेदमा भस्मको अर्थ धातुलाई शरीरले पचाउन सक्ने सूक्ष्म कणमा रूपान्तरण गर्नु हो। यो औषधि मुख्यतया शीतल प्रकृतिको हुन्छ, जसले […]
परिचय (Introduction of Lavender) लेभेन्डर एक सुगन्धित वनस्पति हो, जसलाई आयुर्वेद र प्राकृतिक चिकित्सामा यसको शान्त पार्ने गुणका लागि चिनिन्छ। यसको मनमोहक नीलो वा प्याजी रङको फूल र विशिष्ट सुगन्धले गर्दा यसलाई विश्वभरि नै औषधिको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। विशेषगरी लेभेन्डरको फूल र यसबाट निकालिने तेल (Essential Oil) विभिन्न स्वास्थ्य समस्याहरूको समाधानमा प्रयोग हुन्छ। यसमा एन्टि-ब्याक्टेरियल […]
परिचय (Introduction of Abhrak Bhasma) आयुर्वेदमा विभिन्न जडीबुटीका साथै खनिज पदार्थहरूको पनि ठूलो महत्त्व रहेको छ। यस्तै एक शक्तिशाली र बहुउपयोगी खनिज औषधि हो— अभ्रक भस्म। अभ्रक (Mica) लाई विशेष शोधन प्रक्रियाद्वारा शुद्ध गरी, आगोमा डढाएर (पुतपाक विधि) भस्म तयार गरिन्छ। यो औषधि मुख्यतया श्वासप्रश्वास, पाचन प्रणाली र स्नायु प्रणालीको समस्या समाधान गर्न प्रयोग गरिन्छ। […]
परिचय (Introduction of Scleroderma) स्क्लेरोडर्मा (Scleroderma) एक दुर्लभ र जटिल प्रकारको स्वास्थ्य समस्या हो, जसमा शरीरको छाला र भित्री अङ्गहरू जोड्ने तन्तुहरू (Connective Tissues) कडा हुन थाल्छन्। यो वास्तवमा एउटा ‘अटोइम्यून डिसअर्डर’ हो। यसको अर्थ हाम्रो शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमताले गल्तीवश आफ्नै स्वस्थ कोषिकाहरूलाई शत्रु सम्झेर आक्रमण गर्न थाल्छ र क्षति पुर्याउँछ। यो रोग लागेपछि […]
परिचय (Introduction of Vanga Bhasma) आयुर्वेदमा गम्भीर रोगहरूको उपचारका लागि विभिन्न जडीबुटीका साथै धातु र खनिजहरूको पनि प्रयोग गरिन्छ। यी धातुहरूलाई सिधै सेवन गर्न नमिल्ने हुनाले यिनीहरूलाई ‘भस्म’ बनाएर औषधिमा रूपान्तरण गरिन्छ। वङ्ग भस्म (Vanga Bhasma) टिन (Tin) धातुबाट बनाइने एक अत्यन्त प्रभावकारी आयुर्वेदिक औषधि हो। यसलाई ‘बंग भस्म’ पनि भनिन्छ। यो भस्म शरीरमा सजिलै […]
परिचय (Introduction of Jethimadhu/Licorice) जेठीमधु, जसलाई अङ्ग्रेजीमा Licorice र वैज्ञानिक नाम Glycyrrhiza glabra भनिन्छ, एक बहुउपयोगी आयुर्वेदिक जडीबुटी हो। नेपालका पहाडी भेगदेखि तराईसम्म यसको प्रयोग परम्परागत उपचारमा गरिँदै आएको छ। यसको जरा स्वादमा निकै गुलियो हुन्छ, जुन चिनीभन्दा झण्डै ५० गुणा बढी गुलियो हुने मानिन्छ। आयुर्वेदमा यसलाई ‘यष्टिमधु’ भनिन्छ, जसको अर्थ ‘गुलियो लठ्ठी’ हो। जेठीमधुमा […]
परिचय (Introduction of Kapha Dosha) आयुर्वेदका अनुसार हाम्रो शरीर वात, पित्त र कफ गरी तीनवटा दोषहरू मिलेर बनेको हुन्छ। यी तीनवटै तत्वको सन्तुलनले नै मानिसलाई स्वस्थ राख्छ। कफ दोष मुख्यतया ‘पृथ्वी’ र ‘जल’ (पानी) गरी दुईवटा तत्वहरूको मिलनबाट बनेको हुन्छ। यसले शरीरको संरचना, मजबुती, आद्रता र स्थिरतालाई नियन्त्रण गर्दछ। जब शरीरमा कफ दोष सन्तुलित अवस्थामा […]
परिचय (Introduction of Horse Chestnut) लेक पाङ्ग्रा, जसलाई अङ्ग्रेजीमा Horse Chestnut (वैज्ञानिक नाम: Aesculus hippocastanum) भनिन्छ, एक अत्यन्तै शक्तिशाली र औषधीय गुणले भरिपूर्ण वनस्पति हो। यो विशेषगरी पहाडी र लेकाली भेगमा पाइने हुनाले नेपालीमा यसलाई लेक पाङ्ग्रा भनिएको हो। आयुर्वेद र आधुनिक चिकित्सा विज्ञान दुवैमा यसको विशेष महत्त्व छ। यसको रुख अग्लो र फैलिएको हुन्छ […]
परिचय (Introduction of Lauh Bhasma) आयुर्वेदमा भस्मको विशेष स्थान छ। जडीबुटी र खनिज पदार्थहरूलाई विशेष शोधन प्रक्रियाद्वारा जलाएर बनाइने खरानी जस्तो धुलोलाई ‘भस्म’ भनिन्छ। लौह भस्म फलाम (Iron) बाट तयार गरिने एक आयुर्वेदिक औषधि हो। यसलाई शुद्ध फलामका टुक्राहरूलाई त्रिफला काँढा, घ्यूकुमारीको रस र अन्य जडीबुटीहरूसँग मिसाएर उच्च तापक्रममा “पुट” (प्रशोधन) दिएर तयार गरिन्छ। यो […]
