परिचय (Introduction of High Blood Pressure)
हाम्रो मुटुले धमनीहरू (Arteries) मार्फत शरीरका विभिन्न अंगहरूमा रगत पठाउने काम गर्छ। शरीरका धमनीहरूमा बहने रगतको लागि
एक निश्चित दबाबको आवश्यकता हुन्छ। जब कुनै कारणवश यो दबाब सामान्यभन्दा बढी हुन्छ, तब धमनीहरूमा बढी असर पर्न थाल्छ। दबाब
बढेका कारण धमनीहरूमा रगतको प्रवाह कायम राख्न मुटुले सामान्य अवस्थामा भन्दा धेरै कडा परिश्रम गर्नुपर्ने हुन्छ। यसै
अवस्थालाई उच्च रक्तचाप वा ‘हाइपरटेन्सन’ भनिन्छ।
उच्च रक्तचाप एक गम्भीर र मौन समस्या हो, जसले समयमै उपचार नपाएमा मुटु फेल हुने, मस्तिष्कघात हुने वा मिर्गौला बिग्रने
जस्ता ज्यान लिने खतराहरू निम्त्याउन सक्छ।
लक्षण (Symptoms of High Blood Pressure)
उच्च रक्तचापलाई प्रायः “मौन हत्यारा” (Silent Killer) भनिन्छ किनभने धेरैजसो मानिसमा यसको सुरुवाती लक्षण देखिँदैन। तर,
समस्या बढ्दै जाँदा निम्न लक्षणहरू देखा पर्न सक्छन्:
टाउको कडा गरी दुख्ने।
- परिचय (Introduction of High Blood Pressure)
- लक्षण (Symptoms of High Blood Pressure)
- कारण (Causes of High Blood Pressure)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for High Blood Pressure)
- थप अन्य उपाय (Extra Solution for High Blood Pressure)
- खानपान तरिका (Dietary Guidelines for High Blood Pressure)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in High Blood Pressure)
- साबधानी (Precautions in High Blood Pressure)
- निष्कर्ष (Conclusion)
धेरै थकाइ लाग्ने र मानसिक तनाव महसुस हुने।
छाती दुख्ने वा छाती भारी भएको अनुभव हुने।
साँस फेर्न गाह्रो हुने।
घबराहट वा बेचैनी हुने।
कुनै कुरा बुझ्न वा बोल्न कठिनाइ हुनु।
हात वा खुट्टा अचानक लाटो वा सुन्न हुने।
अत्यधिक कमजोरी महसुस हुने।
आँखाले धमिलो देख्ने।
कारण (Causes of High Blood Pressure)
असंतुलित जीवनशैली र खानपान नै उच्च रक्तचापको मुख्य कारण हो। आयुर्वेदका अनुसार शरीरमा कफ र मेद (चिल्लो) को मात्रा बढ्दा
धमनीहरू कडा हुन्छन् र रक्तसञ्चारमा अवरोध आउँछ। मुख्य कारणहरू यस प्रकार छन्:
मोटोपना: बढी तौल भएका व्यक्तिहरूमा रक्तचाप बढ्ने जोखिम उच्च हुन्छ।
शारीरिक व्यायामको कमी: निष्क्रिय जीवनशैलीले धमनीहरूलाई कमजोर बनाउँछ।
अस्वस्थ खानपान: धेरै नुनिलो, बोसोयुक्त वा जंक फूड (पिज्जा, बर्गर, मःम) को सेवन।
रोगहरू: मधुमेह (Diabetes), मिर्गौलाको रोग वा मुटु सम्बन्धी पुराना समस्याहरू।
व्यसन: धुम्रपान र मद्यपान (रक्सी) को अत्यधिक सेवन।
गर्भावस्था: गर्भवती महिलाहरूमा पनि अस्थायी रूपमा रक्तचाप बढ्ने समस्या हुन सक्छ।
तनाव: अत्यधिक मानसिक चिन्ता र रिस।
घरेलु उपचार (Home Remedies for High Blood Pressure)
उच्च रक्तचापलाई नियन्त्रण गर्न भान्छामा उपलब्ध निम्न सामग्रीहरू निकै प्रभावकारी मानिन्छन्:
लसुन (Garlic): लसुनले रगतलाई पातलो बनाउन र धमनीको दबाब कम गर्न मद्दत गर्छ। बिहान खाली पेटमा दुई केस्रा काँचो लसुन खानु
लाभदायक हुन्छ।
अमलाको रस (Amla): एक चम्चा अमलाको रसमा एक चम्चा मह मिसाएर बिहान–बेलुका सेवन गर्दा रक्तचाप नियन्त्रणमा आउँछ।
मरिच (Black Pepper): रक्तचाप एक्कासि बढेको बेला आधा गिलास मनतातो पानीमा एक चम्चा मरिचको धुलो मिसाएर दुई–दुई घण्टाको
अन्तरालमा पिउनाले राहत मिल्छ।
तरबुजा (Watermelon): तरबुजाको दानाको भित्रि भाग र खसखसलाई बराबर मात्रामा पिसेर दैनिक एक चम्चा सेवन गर्नाले लाभ पुग्छ।
कागती पानी (Lemon): कागतीमा पाइने भिटामिन सी र एन्टिअक्सिडेन्टले धमनीहरूलाई लचिलो बनाउँछ। दिनको तीन–चार पटक कागती पानी
पिउनुहोस्।
तुलसी र निम: ५ वटा तुलसीको पात र २ वटा निमको पात (Leaves) पिसेर पानीमा मिसाई खाली पेटमा पिउनाले रक्तचाप सन्तुलित
रहन्छ।
मेथीको दाना: ३ ग्राम मेथीको धुलो बिहान–बेलुका पानीसँग सेवन गर्नाले लामो समयसम्म फाइदा पुग्छ।
थप अन्य उपाय (Extra Solution for High Blood Pressure)
नङ्गे खुट्टा हिँड्ने: बिहान १०–१५ मिनेट चिसो र हरियो घासँमा नङ्गे खुट्टा हिँड्नाले शरीरको रक्तसञ्चार सन्तुलित हुन्छ।
जुसको सेवन: ताजा पालुङ्गो र गाजरको रस मिसाएर दैनिक पिउने गर्नुहोस्।
तरकारीमा जोड: करेला र सजिवन (Drumstick) को तरकारी उच्च रक्तचापका बिरामीका लागि अमृत समान मानिन्छ।
ब्राउन राइस: सेतो चामलको सट्टा ब्राउन राइस (खैरो चामल) खाने बानी बसाल्नुहोस्।
नरिवल पानी: दिनमा २–३ पटक नरिवलको पानी पिउनाले शरीरमा पोटासियमको मात्रा बढ्छ र रक्तचाप घट्छ।
खानपान तरिका (Dietary Guidelines for High Blood Pressure)
पोटासियमयुक्त खाना: केरा, सुन्तला, आलु, र सोयाबिन जस्ता पोटासियमले भरिपूर्ण खाना खानुहोस्।
ओमेगा-३ फ्याट्टी एसिड: ओमेगा-३ भएका खाना वा माछाको तेलको प्रयोग गर्नुहोस्।
फलफूल र सलाद: दैनिक स्याउ, अम्बा, अनार, मेवा जस्ता फलफूल र सलादमा प्याज, गोलभेडा, काँक्रो र गाँजर समावेश गर्नुहोस्।
दूध: तर निकालिएको (Low-fat) दूध मात्र सेवन गर्नुहोस्।
अखरोट र बदाम: दैनिक ४ वटा अखरोट र ५–७ वटा बदाम भिजाएर खानुहोस्।
डार्क चकलेट: थोरै मात्रामा डार्क चकलेट खानाले पनि रक्तचाप कम गर्न मद्दत गर्छ।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in High Blood Pressure)
तरकारी वा खानामा माथिबाट काँचो नुन थपेर नखानुहोस्।
अचार, पापड, चटनी र धेरै नुन भएका बट्टामा बन्द गरिएका खानेकुराहरू नखानुहोस्।
चिया र कफीको अत्यधिक सेवन नगर्नुहोस्, यसले मुटुको धड्कन र दबाब बढाउँछ।
अजीनोमोटो, बेकिङ पाउडर र तयारी ससहरूबाट टाढै रहनुहोस्।
घिउ, तेल र धेरै बोसोयुक्त (Fatty) खानाको प्रयोग नगर्नुहोस्।
रिस र मानसिक तनाव लिने काम नगर्नुहोस्।
साबधानी (Precautions in High Blood Pressure)
तौल नियन्त्रण: आफ्नो उमेर र उचाइ अनुसार तौल सन्तुलनमा राख्नुहोस्।
नियमित व्यायाम: दैनिक कम्तीमा २०–३० मिनेट हिँड्ने वा योगासन गर्ने गर्नुहोस्।
पर्याप्त निद्रा: शरीरलाई आराम दिन दैनिक ७–८ घण्टा गहिरो निद्रा लिनुहोस्। निद्राको कमीले सिधै रक्तचाप बढाउँछ।
नियमित जाँच: घरमै वा क्लिनिकमा समय–समयमा रक्तचाप नाप्ने गर्नुहोस्।
धुम्रपान र रक्सी त्याग्नुहोस्: यी चिजहरूले धमनीहरूलाई स्थायी रूपमा क्षति पुर्याउँछन्।
निष्कर्ष (Conclusion)
उच्च रक्तचाप आधुनिक जीवनशैलीको एक उपज हो, जसलाई सही खानपान, सक्रिय जीवन र केही घरेलु उपायहरूको माध्यमबाट सहजै
नियन्त्रण गर्न सकिन्छ। यदि तपाईंको रक्तचाप लगातार १४०/९० mmHg भन्दा माथि रहन्छ भने, घरेलु उपचारको भरमा मात्र नबसी
तुरुन्त चिकित्सकको सल्लाह लिनु आवश्यक छ। विशेषगरी छाती दुख्ने, धमिलो देख्ने वा सास फेर्न गाह्रो हुने जस्ता आपतकालीन
लक्षण देखिएमा तुरुन्त अस्पताल जानुहोस्।
Dudhe jhar (दुधे झार) , Dugdhika ( दुग्धिका) Euphorbia hirta Linn. Benefits and Uses
Branari (व्रणारी), Tridax procumbens Linn. Benefits and using Method
Ajmbari (अजम्बरी ), Parnabeej ( पर्णबीज) Bryophyllum pinnatum (Lam.) Oken Benefits and using methods
Punarnva (पुनर्नवा) Boerhavia diffusa Linn. Benefits and uses
Phaledo (फलेदो), Paribhadra (पारिभद्र) Erythrina variegata Linn. Using method, uses and Benefits
Poi Saag(पोइसाग), Potaki( पोतकी) Basella alba Linn. Benefits, uses and using method
Kokin, कोकिन, Erythroxylum coca
Kokum, कोकम, अमसुल, Kokam Butter Tree, Garcinia indica
Sano Kodo, सानो कोदो, श्यामक, Little Millet, Panicum sumatrense
Kodo, कोदो, कोद्रव, मडुवा, Millet, Eleusine coracana
Kote Mandro, कोतेमान्द्रो (Am), Medicago falcata
Kode Banso, कोदे बन्सो, Eleusine indica,
KodeGhas कोदोघाँस, Wildmillet, Paspalum scrobiculatum
Nepali Speaking Practice through Books in Hindi and English
Master Hindi Speaking Through Indian Schools: Practical Phrases
Trigonometry- IIT, Math, Mock Test
Hyperbola – IIT, Math, Mock Test
Some Best Poem Of Jasraj Kirati जसराज किरातीका केही प्रख्यात कबिताहरु
Top Ten Poem Of Jagadish Ghimire जगदीश घिमिरेका केही प्रख्यात कबिताहरु
Some Famous Poem of Chandrabir Tumbapo,चन्द्रवीर तुम्बापोका केही प्रख्यात कबिताहरु
ADHURO PREM Lyrics in English – Axix Official
Mero Prem Lyrics in English – Axix Official
Rockheads | Ranga | Lyrics in English
Bardali by Sushant KC ft. Indrakala Rai – Story, Vibe & Meaning
असाध्धै गार्हो भयो garna laagdaa asadhhai garho bhayo. new nepali Best katha
त्यो बेलाको मजा अहिले सम्म याद छ ailey samma feel nabhako anubab feel bhayo
