Saano Dugdhi (Laghu Dugdhika), Euphorbia thymifolia, is an Ayurvedic herb for diarrhea, dysentery, skin wounds. Its juice or paste is used carefully for healing.
नेपालका तराईदेखि मध्य पहाडी भेगसम्म पाइने सानो दुग्धी एक बहुवर्षीय झार वर्गको वनस्पति हो। यसको डाँठ वा पात भाँच्दा दूध जस्तो सेतो चोप निस्कने भएकाले यसलाई ‘दुग्धी’ भनिएको हो। यो जमिनमा फैलिएर बढ्ने र छिटो फैलिने प्रकृतिको हुन्छ।
सानो दुग्धी के हो?
सानो दुग्धी (Euphorbia thymifolia) एउटा औषधीय गुणले भरिपूर्ण वनस्पति हो। यो विशेषगरी रगत शुद्धीकरण, पाचन प्रणालीमा सुधार र महिलाहरूको स्वास्थ्य समस्या समाधानका लागि प्रयोग गरिन्छ। यसको स्वाद केही तीतो र टर्रो हुन्छ।
सानो दुग्धीका प्रकार
मुख्यतया प्रयोगको आधारमा दुग्धीका निम्न प्रकारहरू छन्:
१. सानो दुग्धी (Small Spurge): यो जमिनमा टाँसिएर फैलिन्छ, यसका पातहरू साना हुन्छन्।
२. ठूलो दुग्धी (Large Spurge): यो केही अग्लो हुन्छ र पातहरू ठूला हुन्छन्।
३. रातो दुग्धी: यसको डाँठ र पातमा हल्का रातोपन हुन्छ।
सानो दुग्धीको बाह्य रूप
यो बिरुवा १५ देखि ३० सेन्टिमिटरसम्म लामो हुन सक्छ। यसका पातहरू जोडीमा (विपरीत) रहेका हुन्छन्, जुन १.३ देखि २.५ सेन्टीमिटर लामा र अण्डाकार हुन्छन्। यसको फूल निकै सानो हुन्छ र फल गोलाकार हुन्छ। सुकेपछि यसको बीउ निलो रङ्गको देखिन्छ।
विभिन्न भाषाहरूमा सानो दुग्धीको नाम
नेपाली: सानो दुग्धी, लघुदुग्धिका, सानो दुधे
संस्कृत: लघु दुग्धिका, गोरक्षदुग्धी, रसायनी
हिन्दी: छोटी दुद्धी
अंग्रेजी: Thyme leaved spurge
बंगाली: दूदीया
मराठी: लहान नायटी
सानो दुग्धीको फाइदाहरू (Points मा)
पाचनमा सुधार: अपच र झाडापखाला निको पार्न मद्दत गर्छ।
छालाको समस्या: दाद, लुतो र खटिरा निको पार्न यसको चोप उपयोगी हुन्छ।
श्वासप्रश्वास: दम र खोकीमा राहत दिन्छ।
महिला स्वास्थ्य: सेतो पानी बग्ने (श्वेत प्रदर) र दूध कम आउने समस्यामा फाइदाजनक छ।
कपाल झर्ने समस्या: टाउकोको खुइलिने समस्या (गन्जापन) हटाउन मद्दत गर्छ।
मधुमेह नियन्त्रण: रगतमा चिनीको मात्रा सन्तुलनमा राख्न सहयोग पुर्याउँछ।
