परिचय (Introduction of Bronchitis)
ब्रोङ्काइटिस भनेको श्वासनलीमा हुने एक प्रकारको इन्फ्लेमेसन (सुन्निने समस्या) हो। हाम्रो शरीरमा श्वासनली (Trachea) बाट
फोक्सोसम्म हावा लैजाने साना नलीहरू हुन्छन्, जसलाई ‘ब्रोन्की’ (Bronchi) भनिन्छ। संक्रमण वा अन्य कारणले यी नलीहरूको
भित्ता कमजोर भएर बेलुन जस्तै फुल्ने गर्दछ।
यस समस्यामा श्वासनलीमा सामान्यभन्दा बढी मात्रामा बलगम (खकार) बन्ने गर्छ। सुन्निएको कारणले ती नलीहरूले जम्मा भएको
खकारलाई बाहिर धकेल्न सक्दैनन्, जसले गर्दा श्वासनलीमा बाक्लो खकार जमेर अवरोध पैदा हुन्छ। यसले गर्दा फोक्सोको
कार्यक्षमतामा ह्रास आउँछ र बिरामीलाई श्वास फेर्न गाह्रो हुने जस्ता जटिलताहरू देखा पर्छन्। आयुर्वेदमा यसलाई ‘श्वसनी
शोथ’ भनिन्छ, जसमा मुख्यतया पित्त दोषको वृद्धि र वात एवं कफ दोषको असन्तुलन पाइन्छ।
लक्षण (Symptoms of Bronchitis)
ब्रोङ्काइटिसका लक्षणहरू यसको प्रकार अनुसार फरक हुन सक्छन्:
- परिचय (Introduction of Bronchitis)
- लक्षण (Symptoms of Bronchitis)
- कारण (Causes of Bronchitis)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for Bronchitis)
- थप अन्य उपाय (Extra Solution for Bronchitis)
- खानपान तरिका (Dietary guidelines for Bronchitis)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to avoid in Bronchitis)
- साबधानी (Precautions in Bronchitis)
- निष्कर्ष (Conclusion)
१. एक्युट ब्रोङ्काइटिसका लक्षणहरू:
घाँटी खसखस हुने वा दुख्ने (Sore throat)।
अत्यधिक थकान महसुस हुने।
नाक बन्द भइरहने।
हल्का ज्वरो आउने।
जीउ दुख्ने र कहिलेकाहीँ बान्ता हुने।
२. क्रोनिक ब्रोङ्काइटिसका लक्षणहरू:
लगातार खोकी लाग्ने र खोक्दा धेरै खकार निस्कने।
श्वास फेर्न निकै कठिनाइ हुने (विशेष गरी शारीरिक परिश्रम गर्दा)।
छाती घ्यार-घ्यार हुने।
खोकी ३ महिना वा सोभन्दा बढी समयसम्म रहिरहने।
रगत मिसिएको खकार आउन सक्ने (गम्भीर अवस्थामा)।
कारण (Causes of Bronchitis)
ब्रोङ्काइटिस मुख्यतया दुई प्रकारका हुन्छन् र यिनका कारणहरू पनि भिन्न छन्:
एक्युट ब्रोङ्काइटिस (Acute Bronchitis): यो छोटो अवधिको हुन्छ। प्रायः भाइरसको संक्रमण, रुघाखोकी वा फ्लु लागेपछि यो
विकसित हुन्छ। यो साना बच्चाहरूमा बढी देखिन्छ किनभने उनीहरूको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कम हुन्छ।
क्रोनिक ब्रोङ्काइटिस (Chronic Bronchitis): यो दीर्घकालीन समस्या हो। यसको मुख्य कारण धूम्रपान (Smoking) हो। प्रदुषित
हावा, धुलो, र रासायनिक धुवाँको सम्पर्कमा लामो समय रहँदा पनि यो समस्या हुन्छ। यदि एक्युट ब्रोङ्काइटिस पटक-पटक भइरह्यो
भने त्यसले क्रोनिक रूप लिन सक्छ। यो प्रायः मध्यम उमेरका मानिसहरूमा बढी देखिन्छ।
घरेलु उपचार (Home Remedies for Bronchitis)
ब्रोङ्काइटिसको सुरुवाती अवस्थामा घरेलु उपायहरू निकै प्रभावकारी हुन्छन्:
बेसार र दूध: बेसारमा इन्फ्लेमेसन (सुन्निने समस्या) कम गर्ने गुण हुन्छ। एक गिलास तातो दूधमा आधा चम्चा बेसार मिलाएर
बिहान र बेलुका सुत्नुअघि पिउनाले खकारको समस्यामा राहत मिल्छ।
नुन पानीले कुल्ला (Gargling): मनतातो नुन पानीले दिनमा ४-५ पटक कुल्ला गर्दा घाँटीको जलन कम हुन्छ।
हर्बल चिया: अदुवाको धुलो, मरिच र मह मिसाएको चिया पिउनाले श्वासनलीको अवरोध हटाउन मद्दत गर्छ।
नीलगिरीको तेल (Eucalyptus Oil): तातो पानीमा नीलगिरीको तेलका केही थोपाहरू हालेर बाफ लिँदा जमेको खकार सजिलै बाहिर
निस्कन्छ। यसले छातीमा मालिस गर्दा पनि आराम मिल्छ।
तिल र आल्सा (Flax seeds): एक चम्चा तिल, एक चम्चा आल्सा, अलिकति नुन र मह मिसाएर राति सुत्नुअघि सेवन गर्दा खोकीमा फाइदा
पुग्छ।
थप अन्य उपाय (Extra Solution for Bronchitis)
बाफ लिने (Steam Inhalation): सादा तातो पानीको बाफ दिनमा दुई पटक लिँदा श्वासनली खुल्दछ।
पर्याप्त आराम: शरीरलाई निको हुन समय लाग्ने हुनाले पर्याप्त आराम गर्नुपर्छ।
कोठाको ओस (Humidifier): कोठाको हावा सुख्खा छ भने ह्युमिडिफायरको प्रयोग गर्नुहोस्, यसले सास फेर्न सहज बनाउँछ।
खानपान तरिका (Dietary guidelines for Bronchitis)
भोजमा साबुत अनाज (Whole grains) र स्वस्थ फ्याट समावेश गर्नुहोस्।
बदाम र ओखर जस्ता नट्सहरूको सेवन गर्नुहोस्।
तातो झोलिलो पदार्थ, हर्बल चिया र सुप प्रशस्त मात्रामा पिउनुहोस्।
काँचो प्याज खानुहोस्, यसले शरीरको सुन्निने समस्या कम गर्न मद्दत गर्छ।
पालुङ्गो, गाँजर र बेरीजस्ता एन्टि-अक्सिडेन्टयुक्त फलफूल र तरकारी खानुहोस्।
अदुवा र लसुनलाई खानामा बढी प्रयोग गर्नुहोस्।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to avoid in Bronchitis)
धूम्रपान: चुरोट वा बिँडी पूर्ण रूपमा त्याग्नुहोस्।
चिसो पदार्थ: आइसक्रिम, चिसो पेय पदार्थ वा फ्रिजको पानी नखानुहोस्।
दुग्धजन्य पदार्थ (Dairy Products): केही मानिसमा दूधले खकार बढाउन सक्छ, त्यस्तो भएमा कम गर्नुहोस्।
मदिरा र क्याफिन: रक्सी र धेरै कफी पिउनाले शरीरमा पानीको कमी (Dehydration) गराउन सक्छ।
प्रदुषण: धुलो, धुवाँ र कडा गन्ध आउने रसायनहरूबाट टाढा रहनुहोस्।
साबधानी (Precautions in Bronchitis)
रुघाखोकी लागेका व्यक्तिहरूबाट टाढा रहनुहोस्।
धुलो र प्रदुषण भएको ठाउँमा जाँदा सधैं मास्कको प्रयोग गर्नुहोस्।
नियमित रूपमा हात धुने बानी बसाल्नुहोस् ताकि संक्रमण नफैलियोस्।
चिसो मौसममा छाती र घाँटीलाई तातो राख्नुहोस्।
निष्कर्ष (Conclusion)
ब्रोङ्काइटिस श्वासनलीको एउटा संवेदनशील समस्या हो। एक्युट ब्रोङ्काइटिस उचित घरेलु उपचार र परहेजले आफैं निको हुन सक्छ।
तर, यदि खोकी दुई हप्ताभन्दा बढी समयसम्म रह्यो, ज्वरो आयो, श्वास फेर्न धेरै गाह्रो भयो वा खकारमा रगत देखियो भने यसलाई
बेवास्ता गर्नु हुँदैन। यस्तो अवस्थामा तुरुन्तै चिकित्सकको सल्लाह लिनुपर्छ, अन्यथा यो समस्या ‘सीओपीडी’ (COPD) जस्तो
गम्भीर रोगमा परिणत हुन सक्छ। स्वस्थ जीवनशैली र खानपान नै यसबाट बच्ने उत्तम उपाय हो।
Dudhe jhar (दुधे झार) , Dugdhika ( दुग्धिका) Euphorbia hirta Linn. Benefits and Uses
Branari (व्रणारी), Tridax procumbens Linn. Benefits and using Method
Ajmbari (अजम्बरी ), Parnabeej ( पर्णबीज) Bryophyllum pinnatum (Lam.) Oken Benefits and using methods
Punarnva (पुनर्नवा) Boerhavia diffusa Linn. Benefits and uses
Phaledo (फलेदो), Paribhadra (पारिभद्र) Erythrina variegata Linn. Using method, uses and Benefits
Poi Saag(पोइसाग), Potaki( पोतकी) Basella alba Linn. Benefits, uses and using method
Kokin, कोकिन, Erythroxylum coca
Kokum, कोकम, अमसुल, Kokam Butter Tree, Garcinia indica
Sano Kodo, सानो कोदो, श्यामक, Little Millet, Panicum sumatrense
Kodo, कोदो, कोद्रव, मडुवा, Millet, Eleusine coracana
Kote Mandro, कोतेमान्द्रो (Am), Medicago falcata
Kode Banso, कोदे बन्सो, Eleusine indica,
KodeGhas कोदोघाँस, Wildmillet, Paspalum scrobiculatum
Nepali Speaking Practice through Books in Hindi and English
Master Hindi Speaking Through Indian Schools: Practical Phrases
Trigonometry- IIT, Math, Mock Test
Hyperbola – IIT, Math, Mock Test
Some Best Poem Of Jasraj Kirati जसराज किरातीका केही प्रख्यात कबिताहरु
Top Ten Poem Of Jagadish Ghimire जगदीश घिमिरेका केही प्रख्यात कबिताहरु
Some Famous Poem of Chandrabir Tumbapo,चन्द्रवीर तुम्बापोका केही प्रख्यात कबिताहरु
ADHURO PREM Lyrics in English – Axix Official
Mero Prem Lyrics in English – Axix Official
Rockheads | Ranga | Lyrics in English
Bardali by Sushant KC ft. Indrakala Rai – Story, Vibe & Meaning
असाध्धै गार्हो भयो garna laagdaa asadhhai garho bhayo. new nepali Best katha
त्यो बेलाको मजा अहिले सम्म याद छ ailey samma feel nabhako anubab feel bhayo
