Dudhe jhar (दुधे झार), Dugdhika (दुग्धिका), Euphorbia hirta Linn. is a medicinal herb used for asthma, cough, diarrhea, skin diseases, wound healing, and immunity support.
दुधे झार नेपालको तराईदेखि पहाडी भेगसम्म जताततै पाइने एक सामान्य तर शक्तिशाली औषधीय गुण भएको झार हो। यसलाई चुँडाल्दा दुध जस्तो सेतो चोप निस्कने भएकाले यसको नाम ‘दुधे झार’ रहन गएको हो। आयुर्वेदमा यसलाई ‘दुग्धिका’ भनिन्छ र यसको प्रयोग प्राचीन कालदेखि नै विभिन्न रोगहरूको उपचारमा गरिँदै आएको छ।
दुधे झार के हो?
दुधे झार एक वर्षायु (एक वर्ष मात्र बाँच्ने) पोथ्रा वर्गको वनस्पति हो। यो जमिनमा फैलिएर वा अलि उचाइसम्म उठेर बढ्ने गर्दछ। यसको डाँठ र पातहरूमा झुस जस्तो रौं हुन्छ र यसको हरेक भागमा औषधीय तत्व लुकेको हुन्छ।
दुधे झारका प्रकार
मुख्यतया दुधे झार दुई प्रकारका हुन्छन्:
१. ठुलो दुधे झार (Dugdhika Badi): यो अलि अग्लो र ठुला पात भएको हुन्छ।
२. सानो दुधे झार (Chhoti Dudhi): यो जमिनमा टाँसिएर फैलिने र साना पात भएको हुन्छ।
दुधे झारको बाह्य रूप
यसको काण्ड रातो वा हरियो रङ्गको हुन्छ। पातहरू आमनेसामने (Opposite) पलाएका हुन्छन् र ती लाम्चो वा अण्डाकार हुन्छन्। यसको फूल साना, हरिया र पहेंला मिसिएका हुन्छन्। यसको मुख्य विशेषता भनेकै यसलाई भाँच्दा निस्कने सेतो चोप हो।
विभिन्न भाषाहरूमा दुधे झारको नाम
नेपाली: दुधे झार, आँख्ले झार, दुधिया।
संस्कृत: दुग्धिका, विक्षीरिणी, क्षीरा।
हिन्दी: दूधी, बड़ी दुद्धी।
अङ्ग्रेजी: Asthma weed, Pill-bearing spurge.
वनस्पतिक नाम: Euphorbia hirta Linn.
दुधे झारको फाइदाहरू (Points मा)
दम र श्वासप्रश्वास: यसले श्वास फेर्न गाह्रो हुने समस्या र पुरानो खोकी निको पार्छ।
छालाको समस्या: दाद, खटिरा र लुतो हटाउन यसको चोप प्रभावकारी हुन्छ।
पाचन प्रणाली: पखाला (झाडापखाला) र रगत पर्ने (आउँ) समस्यामा यो निकै उपयोगी छ।
पिशाब सम्बन्धी रोग: पिशाब पोल्ने वा रुक रुक हुने समस्या समाधान गर्छ।
घाउ खटिरा: सुन्निने समस्या (इन्फ्ल्यामेस) र घाउ निको पार्न मद्दत गर्छ।
स्तनपान गराउने आमाका लागि: सुत्केरी महिलामा दुधको मात्रा बढाउन सहयोग गर्छ।
