योग केवल शरीरको कसरत मात्र नभएर मन र आत्मालाई जोड्ने माध्यम पनि हो। व्यस्त जीवनशैलीका कारण उत्पन्न हुने शारीरिक र
मानसिक समस्याहरू समाधान गर्न योग प्रभावकारी मानिन्छ। ‘पार्श्व सुखासन’ यस्तै एउटा सरल तर अत्यन्तै लाभदायक आसन हो, जसलाई
जो कोहीले पनि सजिलै अभ्यास गर्न सक्छन्।
परिचय (Introduction of Parsva Sukhasana)
‘पार्श्व’ को अर्थ ‘साइड’ वा ‘छेउ’ हुन्छ र ‘सुखासन’ को अर्थ ‘सुखपूर्वक बस्ने मुद्रा’ हो। यो आसनमा बसेर शरीरको दायाँ र
बायाँ भागलाई तन्काउने (Stretch) गरिन्छ। विशेषगरी मेरुदण्डको लचकता बढाउन र शरीरको माथिल्लो भागको थकान मेटाउन यो आसन
निकै उपयोगी छ। यो आसन योगको शुरुवात गर्नेहरूका लागि एक उत्तम प्रस्थान विन्दु हो।
लक्षण (Symptoms Of Stiffness and Tension)
मानिसहरूमा निम्न लक्षणहरू देखिँदा पार्श्व सुखासनको अभ्यास निकै फलदायी हुन्छ:
- परिचय (Introduction of Parsva Sukhasana)
- लक्षण (Symptoms Of Stiffness and Tension)
- कारण (Causes of Body Pain and Posture Issues)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for Body Flexibility)
- थप अन्य उपाय (Extra Solution for Health Improvement)
- खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Yogis)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Parsva Sukhasana)
- साबधानी (Precautions in Parsva Sukhasana)
- प्राय सोधिने प्रश्नहरु (FAQ)
- निष्कर्स (Conclusion)
लामो समय कुर्सी वा कम्प्युटरमा बस्दा ढाड र कम्मर कडा हुनु।
काँध र गर्धनमा तनाव महसुस हुनु।
श्वासप्रश्वासमा अप्ठ्यारो हुनु वा फोक्सो पूर्ण रूपमा नफुल्नु।
मानसिक तनाव र अनिद्राको समस्या देखिनु।
कारण (Causes of Body Pain and Posture Issues)
हाम्रो शरीरमा आउने समस्याहरूका मुख्य कारणहरू यस प्रकार छन्:
गलत आसन (Bad Posture): लामो समयसम्म निहुरिएर बस्ने बानीले मेरुदण्डको प्राकृतिक आकार बिग्रनु।
शारीरिक निष्क्रियता: व्यायामको कमीले गर्दा मांसपेशीहरू कमजोर र कडा हुनु।
मानसिक तनाव: धेरै सोच्ने वा चिन्ता लिने बानीले शरीरका मांसपेशीहरूमा ‘इन्फ्ल्यामेस’ (सूजन) वा तनाव बढ्नु।
अपच (Indigestion): पेटको मांसपेशी सक्रिय नहुँदा पाचन प्रक्रिया सुस्त हुनु।
घरेलु उपचार (Home Remedies for Body Flexibility)
शरीरलाई लचिलो बनाउन र पार्श्व सुखासनको प्रभाव बढाउन निम्न घरेलु उपाय अपनाउन सकिन्छ:
मेथीको प्रयोग: जोर्नी दुख्ने समस्या (Gout) कम गर्न मेथीको पानी पिउन सकिन्छ।
हलेदो र दूध: शरीरको ‘इन्फ्ल्यामेस’ वा सुन्निने समस्या कम गर्न राती सुत्ने बेला बेसार दूधको सेवन गर्नुहोस्।
तेल मालिस: तोरी वा तिलको तेलले बोक्रा (Skin) र मांसपेशीमा मालिस गर्दा रगतको प्रवाह राम्रो हुन्छ।
थप अन्य उपाय (Extra Solution for Health Improvement)
प्राणायाम: यो आसनसँगै अनुलोम-विलोम गर्दा फोक्सोको क्षमता दोब्बर हुन्छ।
ध्यान (Meditation): मनलाई शान्त राख्न दैनिक १५ मिनेट ध्यान गर्नुहोस्।
पर्याप्त पानी: मांसपेशीको कडापन हटाउन दिनभर पर्याप्त पानी पिउनुहोस्।
खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Yogis)
सात्विक भोजन: योगको पूर्ण लाभ लिन ताजा फलफूल र हरियो सागपात खानुहोस्।
फाइबरयुक्त खाना: अपच र झाडापखाला जस्ता समस्याबाट बच्न उच्च फाइबरयुक्त खाना खानुहोस्।
जडीबुटीको प्रयोग: औषधीय गुण भएका बिरुवाको पात वा काण्ड (Stem) बाट बनेका काँडा वा चियाको सेवन लाभदायक हुन्छ।
रगत बग्ने (Bleeding) समस्या भएमा: धेरै पिरो र मसालेदार खाना त्याग गर्नुहोस्।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Parsva Sukhasana)
झट्का दिएर शरीर नबङ्ग्याउनुहोस्।
पिशाब सम्बन्धी रोग वा गम्भीर संक्रमण भएको बेला धेरै दबाब दिएर यो आसन नगर्नुहोस्।
खाना खाने बित्तिकै कुनै पनि योगासन नगर्नुहोस्।
जबरजस्ती धेरै तलसम्म नुहुने प्रयास नगर्नुहोस्, आफ्नो शरीरको क्षमता अनुसार मात्र गर्नुहोस्।
साबधानी (Precautions in Parsva Sukhasana)
चोटपटक: यदि तपाईंको घुँडा, कम्मर वा काँधमा गम्भीर चोट लागेको छ भने यो आसन नगर्नुहोस्।
गर्भावस्था: गर्भवती महिलाहरूले विशेषज्ञको सल्लाह बिना यो आसनको अभ्यास गर्नु हुँदैन।
मेरुदण्डको समस्या: यदि मेरुदण्डको शल्यक्रिया भएको छ वा गम्भीर समस्या छ भने सावधानी अपनाउनुहोस्।
जोर्नी दुख्ने समस्या: यदि जोर्नीहरू धेरै सुन्निएका छन् भने बिस्तारै मात्र अभ्यास गर्नुहोस्।
प्राय सोधिने प्रश्नहरु (FAQ)
१. पार्श्व सुखासन कति समयसम्म गर्नुपर्छ?
सुरुवातमा प्रत्येक छेउमा २०-३० सेकेन्ड बस्नुहोस् र यसलाई ३ देखि ५ पटकसम्म दोहोर्याउनुहोस्।
२. के यो आसनले तौल घटाउन मद्दत गर्छ?
यसले प्रत्यक्ष रूपमा तौल घटाउन भन्दा पनि कम्मरको छेउको बोसो (Side Fat) कम गर्न र शरीरलाई टोन गर्न मद्दत गर्छ।
३. यो आसन कुन समयमा गर्दा राम्रो हुन्छ?
बिहान खाली पेटमा यो आसन गर्नु सबैभन्दा प्रभावकारी हुन्छ।
४. के यसले मानसिक तनाव कम गर्छ?
हो, यसले शरीरमा अक्सिजनको प्रवाह बढाउने र मेरुदण्डलाई आराम दिने हुनाले तनाव कम गर्न ठूलो भूमिका खेल्छ।
निष्कर्स (Conclusion)
पार्श्व सुखासन एक सरल तर शक्तिशाली योगासन हो। यसले हाम्रो शरीरको मुद्रा (Posture) सुधार गर्ने, मांसपेशीलाई तन्काउने र
मानसिक शान्ति प्रदान गर्ने काम गर्छ। नियमित रूपमा यसको अभ्यास गर्नाले हामी जोर्नी दुख्ने समस्या, सुन्निने समस्या र
ढाडको दुखाइबाट मुक्त हुन सक्छौँ। स्वस्थ जीवनका लागि खानपानमा सुधार र दैनिक योग अभ्यासलाई आफ्नो जीवनको अभिन्न अंग
बनाउनु आवश्यक छ।
