Branari (व्रणारी), Tridax procumbens, is a wound-healing herb. Leaves stop bleeding, reduce inflammation. Crush leaves, apply paste on wounds daily. Use fresh.
नेपाली जनमानसमा खासै चर्चामा नआए पनि ग्रामीण भेगमा घाउचोट निको पार्न प्रयोग गरिने यो एक अत्यन्तै प्रभावशाली वनस्पति हो। यसलाई “कुर्कुरे झार” वा “हुर्कुरे” Husure jhar (हुसुरे झार) , Putali jhar (पुतली झार) भनेर पनि चिनिन्छ। संस्कृतमा यसलाई ‘व्रणारी’ भनिन्छ, जसको अर्थ हुन्छ ‘घाउको शत्रु’। यसको अद्भुत औषधीय गुणका कारण यसलाई कतिपय ठाउँमा ‘देशी संजीवनी’ पनि भनिन्छ।
व्रणारी के हो?
व्रणारी एक प्रकारको भुइँमा फैलने वा अलिअलि उठ्ने (६० सेमीसम्म अग्लो) ओषधिय गुणयुक्त झार हो। यो ‘एस्टरेसी’ (Asteraceae) परिवार अन्तर्गत पर्दछ। यो मुख्यतया एउटा यस्तो वनस्पति हो जसले रगत बग्न रोक्न र घाउलाई छिटो निको पार्न मद्दत गर्छ।
व्रणारीका प्रकार
सामान्यतया यसको कुनै विशेष प्रजातिगत विभाजन हुँदैन, तर यसको फूलको रङ्ग र पातको आकारमा सानो भिन्नता देखिन सक्छ। मुख्य रूपमा सेतो र पहेंलो फूल फुल्ने व्रणारी बढी मात्रामा पाइन्छ।
व्रणारीको बाह्य रूप
यसको काण्ड र पातमा साना-साना रौंहरू हुन्छन्। पातहरू अण्डाकार, २-७ सेमी लामा र १-४ सेमी चौडा हुन्छन्। यसको फूल सानो र बीचमा पहेंलो रङ्गको हुन्छ, जुन लामो डाँठको टुप्पोमा फुल्छ। यो देख्दा आकर्षक र साना सूर्यमुखी फूल जस्तो देखिन्छ।
विभिन्न भाषाहरूमा व्रणारीको नाम
वैज्ञानिक नाम: Tridax procumbens Linn.
संस्कृत: संधानकरणी, व्रणरोपा, व्रणारी
नेपाली: कुर्कुरे झार, हुर्कुरे
हिन्दी: सदाहरी, संजीवनी बुटी, पथरचूर
अंग्रेजी: Mexican daisy, Coat buttons
तामिल: Vettukkaya (भेट्टुक्काया)
व्रणारीको फाइदाहरू (Points मा)
रगत रोक्न: चोटपटक लाग्दा तुरुन्तै रगत बग्न रोक्छ।
घाउ निको पार्न: पुरानो र बिग्रिएको घाउलाई छिटो सुकाउँछ।
कपालको लागि: कपाल कालो बनाउन र चाया हटाउन मद्दत गर्छ।
पाचन प्रणाली: झाडापखाला र पेट सम्बन्धी समस्यामा फाइदाजनक छ।
कलेजोको सुरक्षा: कलेजोलाई स्वस्थ राख्न र कलेजोको सुन्निने समस्या (इन्फ्ल्यामेस) कम गर्न मद्दत गर्छ।
मधुमेह: रगतमा चिनीको मात्रा नियन्त्रण गर्न सहयोगी हुन्छ।
