Mashparni (Teramnus labialis) is a nourishing Ayurvedic herb that improves strength and immunity, supports digestion and nerves, and is used as powder or decoction.
माषपर्णी एउटा अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण आयुर्वेदिक जडीबुटी हो, जसलाई वन मास पनि भनिन्छ। यसको औषधीय गुण र स्वास्थ्य लाभका कारण आयुर्वेदमा यसलाई ‘जीवनीय’ (जीवनशक्ति दिने) र ‘बलकारक’ जडीबुटीको रूपमा लिइन्छ।
माषपर्णी एक लहरे वनस्पति हो जुन विशेषगरी मासको दाल (उडद) सँग मिल्दोजुल्दो देखिन्छ। हिन्दू धर्मशास्त्र र आयुर्वेदमा यसलाई बल र शुक्रवर्धक औषधिको रूपमा व्याख्या गरिएको छ। आचार्य चरकले यसलाई जीवनीय र शुक्रजनन महाकषायमा राखेका छन्। यो प्रकृतिमा शीतल र पोषक तत्वले भरिपूर्ण हुन्छ।
माषपर्णी के हो?
माषपर्णी (Teramnus labialis) फैबेसी (Fabaceae) परिवारमा पर्ने एक बहुवर्षीय लहरे बोट हो। यो हेर्दा मासको जस्तै देखिने तर जंगली रूपमा उम्रने हुनाले यसलाई वन मास वा जंगली मास पनि भनिन्छ। यसले शरीरको आन्तरिक कमजोरी हटाउन र धातु पुष्ट गर्न मद्दत गर्दछ।
माषपर्णीका प्रकार
सामान्यतया यसको कुनै विशेष प्रजातिगत विभाजन छैन, तर यसको गुण र बनावटका आधारमा यसलाई जंगली मासको रूपमा चिनिन्छ। यसको अर्को दाजुभाइ जस्तै मानिने जडीबुटी ‘मुद्गपर्णी’ (जंगली मुगी) हो।
माषपर्णीको बाह्य रूप
लहरा: यसको लहरा जमिनमा फैलिने वा अरू बोटको सहारामा चढ्ने खालको हुन्छ। लहराहरूमा साना र नरम भुत्लाहरू (रोमश) हुन्छन्।
पात: यसका पातहरू तीनवटाको समूहमा हुन्छन्। पातको आकार अण्डाकार हुन्छ र यी नरम हुन्छन्।
फल: यसको फल कोसाको रूपमा हुन्छ, जो पातलो र सीधा वा थोरै घुम्रेको हुन्छ।
बीउ: एउटा कोसाभित्र ८ देखि १२ वटासम्म साना, चिल्ला र गाढा खैरो रंगका बीउहरू हुन्छन्।
विभिन्न भाषाहरूमा नाम
संस्कृत: माषपर्णी, कल्याणी, पाण्डुलोमशा, अश्वपुच्छी
नेपाली: माषपर्णी, वन मास
हिन्दी: मषबन, बन उर्द, जंगली उडद
अंग्रेजी: Blue wiss
वनस्पतिक नाम: Teramnus labialis (Linn.f.) Spreng.
माषपर्णीका फाइदाहरू (बुँदागत रूपमा)
शारीरिक कमजोरी हटाएर शरीरलाई बलियो बनाउँछ।
शुक्रकीटको संख्या र गुणस्तर बढाउन (शुक्रवर्धक) मद्दत गर्छ।
सुत्केरी महिलाहरूमा स्तनपान (दूध) बढाउन मद्दत गर्छ।
ज्वरो र जलन (दाह) शान्त पार्न उपयोगी हुन्छ।
रगत सम्बन्धी विकार र रक्तपित्तमा लाभदायक छ।
स्नायु प्रणाली र पक्षघातका रोगीहरूका लागि टनिकको काम गर्छ।
