परिचय (Introduction of Chamomile) क्यामोमाइल एउटा विशेष प्रकारको फूल हो, जसलाई परापूर्व कालदेखि नै औषधिको रूपमा प्रयोग गरिँदै आएको छ। यो सूर्यमुखी परिवार (Asteraceae) अन्तर्गत पर्दछ र हेर्दा सानो सेतो रङ्गको सयपत्री जस्तो देखिन्छ। मुख्यतया यसका दुई प्रकारहरू बढी प्रचलित छन्: जर्मन क्यामोमाइल र रोमन क्यामोमाइल। यसको सुगन्ध निकै मिठो र शान्त पार्ने खालको हुन्छ। […]
परिचय (Introduction of Shatavari) शतावरी (Shatavari), जसको वैज्ञानिक नाम Asparagus racemosus हो, आयुर्वेदमा महिलाहरूको लागि “जडीबुटीको रानी” मानिन्छ। ‘शतावरी’ शब्दको अर्थ “सयवटा उपचार गर्ने क्षमता भएको” भन्ने बुझिन्छ। यो विशेषगरी महिलाहरूको प्रजनन स्वास्थ्य, हर्मोनल सन्तुलन र समग्र जीवनशक्ति बढाउन शताब्दीयौंदेखि प्रयोग गरिँदै आएको छ। नेपालका पहाडी तथा तराई क्षेत्रमा पाइने यो वनस्पतिले महिलाको शरीरलाई प्राकृतिक […]
परिचय (Introduction of Chamomile Oil) क्यामोमाईल एक प्रकारको रैथाने जडीबुटी हो, जसको फूलबाट विशेष प्रविधिद्वारा तेल निकालिन्छ। यसलाई अङ्ग्रेजीमा ‘Essential Oil’ भनिन्छ। क्यामोमाईल मुख्यतया दुई प्रकारका हुन्छन्: रोमन क्यामोमाईल र जर्मन क्यामोमाईल। यो तेल आफ्नो शान्त पार्ने गुण (Calming properties) का लागि संसारभर प्रसिद्ध छ। नेपाली बजार र आयुर्वेदमा पनि यसको महत्व बढ्दो छ। विशेषगरी […]
परिचय (Introduction of Birechana Karma) आयुर्वेदमा शरीरलाई भित्रैदेखि शुद्धिकरण गर्ने पाँचवटा विशेष विधिहरू छन्, जसलाई ‘पञ्चकर्म’ भनिन्छ। बिरेचन कर्म पञ्चकर्म अन्तर्गतको दोस्रो र अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण प्रक्रिया हो। यस विधिमा विशेष जडिबुटीयुक्त औषधिहरूको सेवन गराई दिसाको माध्यमबाट शरीरमा रहेका हानिकारक विषाक्त पदार्थ (Toxins) हरूलाई बाहिर निकालिन्छ। मुख्यतया शरीरमा ‘पित्त दोष’ असन्तुलित हुँदा विभिन्न रोगहरू लाग्ने गर्दछन्। […]
परिचय (Introduction of Swedan Karma) आयुर्वेदमा शरीरलाई स्वस्थ राख्न र रोगमुक्त बनाउन विभिन्न उपचार पद्धतिहरू उल्लेख गरिएका छन्, जसमध्ये स्वेदन कर्म (Sudation Therapy) एक महत्वपूर्ण प्रक्रिया हो। सरल भाषामा भन्नुपर्दा, शरीरलाई गर्मी वा ताप दिएर पसिना निकाल्ने विधि नै स्वेदन कर्म हो। संस्कृतमा ‘स्विद’ धातुबाट बनेको ‘स्वेदन’ को अर्थ पसिना निकाल्नु भन्ने हुन्छ। यो चिकित्सा […]
परिचय (Introduction of Weight Gain and Ayurveda) आजको भागदौडपूर्ण जीवनशैली र अस्वस्थ खानपानका कारण धेरै मानिसहरू दुब्लोपनको समस्याबाट गुज्रिरहेका छन्। शरीर धेरै दुब्लो हुँदा मानिसमा आत्मविश्वासको कमी हुने मात्र होइन, यसले शारीरिक कमजोरी र रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कम भएको संकेत पनि गर्दछ। धेरैले तौल बढाउनका लागि विभिन्न रासायनिक औषधि वा सप्लिमेन्टहरूको प्रयोग गर्छन्, जसले शरीरमा […]
परिचय (Introduction of Snoring) सुतेको समयमा श्वासप्रश्वासको नलीमा अवरोध आउँदा उत्पन्न हुने ठूलो आवाजलाई नै घुर्ने समस्या (Snoring) भनिन्छ। आयुर्वेदका अनुसार शरीरमा वात र कफ दोषको असन्तुलनले गर्दा घाँटी र नाकको मार्गमा अवरोध सिर्जना हुन्छ, जसले गर्दा सुतेको बेला झर्को लाग्दो आवाज निस्कन्छ। यो केवल सुत्ने साथीका लागि मात्र झर्को लाग्दो विषय नभई, घुर्ने व्यक्तिको […]
परिचय (Introduction of Chandi Bhasma) चाँदी भस्म, जसलाई आयुर्वेदमा रजत भस्म (Rajat Bhasma) पनि भनिन्छ, यो शुद्ध चाँदीलाई विभिन्न जडीबुटीहरूको रससँग मिसाएर र अग्निमा डढाएर (पुत पाक विधि) तयार पारिएको एक अत्यन्तै प्रभावशाली आयुर्वेदिक औषधि हो। आयुर्वेदमा भस्मको अर्थ धातुलाई शरीरले पचाउन सक्ने सूक्ष्म कणमा रूपान्तरण गर्नु हो। यो औषधि मुख्यतया शीतल प्रकृतिको हुन्छ, जसले […]
परिचय (Introduction of Lavender) लेभेन्डर एक सुगन्धित वनस्पति हो, जसलाई आयुर्वेद र प्राकृतिक चिकित्सामा यसको शान्त पार्ने गुणका लागि चिनिन्छ। यसको मनमोहक नीलो वा प्याजी रङको फूल र विशिष्ट सुगन्धले गर्दा यसलाई विश्वभरि नै औषधिको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। विशेषगरी लेभेन्डरको फूल र यसबाट निकालिने तेल (Essential Oil) विभिन्न स्वास्थ्य समस्याहरूको समाधानमा प्रयोग हुन्छ। यसमा एन्टि-ब्याक्टेरियल […]
परिचय (Introduction of Abhrak Bhasma) आयुर्वेदमा विभिन्न जडीबुटीका साथै खनिज पदार्थहरूको पनि ठूलो महत्त्व रहेको छ। यस्तै एक शक्तिशाली र बहुउपयोगी खनिज औषधि हो— अभ्रक भस्म। अभ्रक (Mica) लाई विशेष शोधन प्रक्रियाद्वारा शुद्ध गरी, आगोमा डढाएर (पुतपाक विधि) भस्म तयार गरिन्छ। यो औषधि मुख्यतया श्वासप्रश्वास, पाचन प्रणाली र स्नायु प्रणालीको समस्या समाधान गर्न प्रयोग गरिन्छ। […]
