परिचय (Introduction of Vanga Bhasma) आयुर्वेदमा गम्भीर रोगहरूको उपचारका लागि विभिन्न जडीबुटीका साथै धातु र खनिजहरूको पनि प्रयोग गरिन्छ। यी धातुहरूलाई सिधै सेवन गर्न नमिल्ने हुनाले यिनीहरूलाई ‘भस्म’ बनाएर औषधिमा रूपान्तरण गरिन्छ। वङ्ग भस्म (Vanga Bhasma) टिन (Tin) धातुबाट बनाइने एक अत्यन्त प्रभावकारी आयुर्वेदिक औषधि हो। यसलाई ‘बंग भस्म’ पनि भनिन्छ। यो भस्म शरीरमा सजिलै […]
परिचय (Introduction of Jethimadhu/Licorice) जेठीमधु, जसलाई अङ्ग्रेजीमा Licorice र वैज्ञानिक नाम Glycyrrhiza glabra भनिन्छ, एक बहुउपयोगी आयुर्वेदिक जडीबुटी हो। नेपालका पहाडी भेगदेखि तराईसम्म यसको प्रयोग परम्परागत उपचारमा गरिँदै आएको छ। यसको जरा स्वादमा निकै गुलियो हुन्छ, जुन चिनीभन्दा झण्डै ५० गुणा बढी गुलियो हुने मानिन्छ। आयुर्वेदमा यसलाई ‘यष्टिमधु’ भनिन्छ, जसको अर्थ ‘गुलियो लठ्ठी’ हो। जेठीमधुमा […]
परिचय (Introduction of Kapha Dosha) आयुर्वेदका अनुसार हाम्रो शरीर वात, पित्त र कफ गरी तीनवटा दोषहरू मिलेर बनेको हुन्छ। यी तीनवटै तत्वको सन्तुलनले नै मानिसलाई स्वस्थ राख्छ। कफ दोष मुख्यतया ‘पृथ्वी’ र ‘जल’ (पानी) गरी दुईवटा तत्वहरूको मिलनबाट बनेको हुन्छ। यसले शरीरको संरचना, मजबुती, आद्रता र स्थिरतालाई नियन्त्रण गर्दछ। जब शरीरमा कफ दोष सन्तुलित अवस्थामा […]
परिचय (Introduction of Horse Chestnut) लेक पाङ्ग्रा, जसलाई अङ्ग्रेजीमा Horse Chestnut (वैज्ञानिक नाम: Aesculus hippocastanum) भनिन्छ, एक अत्यन्तै शक्तिशाली र औषधीय गुणले भरिपूर्ण वनस्पति हो। यो विशेषगरी पहाडी र लेकाली भेगमा पाइने हुनाले नेपालीमा यसलाई लेक पाङ्ग्रा भनिएको हो। आयुर्वेद र आधुनिक चिकित्सा विज्ञान दुवैमा यसको विशेष महत्त्व छ। यसको रुख अग्लो र फैलिएको हुन्छ […]
परिचय (Introduction of Lauh Bhasma) आयुर्वेदमा भस्मको विशेष स्थान छ। जडीबुटी र खनिज पदार्थहरूलाई विशेष शोधन प्रक्रियाद्वारा जलाएर बनाइने खरानी जस्तो धुलोलाई ‘भस्म’ भनिन्छ। लौह भस्म फलाम (Iron) बाट तयार गरिने एक आयुर्वेदिक औषधि हो। यसलाई शुद्ध फलामका टुक्राहरूलाई त्रिफला काँढा, घ्यूकुमारीको रस र अन्य जडीबुटीहरूसँग मिसाएर उच्च तापक्रममा “पुट” (प्रशोधन) दिएर तयार गरिन्छ। यो […]
सतावरीलाई आयुर्वेदमा “जडीबुटीको रानी” मानिन्छ। सामान्यतया यसलाई महिलाहरूको स्वास्थ्यको लागि मात्र उपयोगी मान्ने गरिन्छ, तर आधुनिक अनुसन्धान र प्राचीन आयुर्वेदिक ग्रन्थहरूका अनुसार यो पुरुषहरूको लागि पनि उत्तिकै प्रभावशाली र शक्तिशाली औषधि हो। सतावरीमा भिटामिन, मिनरल्स र फाइबरको प्रचुर मात्रा हुन्छ, जसले पुरुषहरूको शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्यलाई सुदृढ बनाउन मद्दत गर्दछ। परिचय (Introduction of Shatavari) सतावरी […]
घिरौंला/Ghiyatorai (Luffa cylindrica) cools body, aids digestion, and supports liver. Use cooked as vegetable or drink small amount of fresh juice. नेपाली भान्सामा घिरौंला एक अत्यन्तै लोकप्रिय र परिचित तरकारी हो। यो विशेषगरी गर्मी र वर्षायाममा फल्ने गर्दछ। आयुर्वेदमा यसलाई औषधीय गुणले भरिपूर्ण वनस्पतिको रूपमा लिइन्छ। चरक र सुश्रुत जस्ता प्राचीन संहिताहरूमा पनि यसको महत्त्वबारे […]
Saano Dugdhi (Laghu Dugdhika), Euphorbia thymifolia, is an Ayurvedic herb for diarrhea, dysentery, skin wounds. Its juice or paste is used carefully for healing. नेपालका तराईदेखि मध्य पहाडी भेगसम्म पाइने सानो दुग्धी एक बहुवर्षीय झार वर्गको वनस्पति हो। यसको डाँठ वा पात भाँच्दा दूध जस्तो सेतो चोप निस्कने भएकाले यसलाई ‘दुग्धी’ भनिएको हो। यो जमिनमा […]
Dudhe jhar (दुधे झार), Dugdhika (दुग्धिका), Euphorbia hirta Linn. is a medicinal herb used for asthma, cough, diarrhea, skin diseases, wound healing, and immunity support. दुधे झार नेपालको तराईदेखि पहाडी भेगसम्म जताततै पाइने एक सामान्य तर शक्तिशाली औषधीय गुण भएको झार हो। यसलाई चुँडाल्दा दुध जस्तो सेतो चोप निस्कने भएकाले यसको नाम ‘दुधे झार’ रहन […]
Branari (व्रणारी), Tridax procumbens, is a wound-healing herb. Leaves stop bleeding, reduce inflammation. Crush leaves, apply paste on wounds daily. Use fresh. नेपाली जनमानसमा खासै चर्चामा नआए पनि ग्रामीण भेगमा घाउचोट निको पार्न प्रयोग गरिने यो एक अत्यन्तै प्रभावशाली वनस्पति हो। यसलाई “कुर्कुरे झार” वा “हुर्कुरे” Husure jhar (हुसुरे झार) , Putali jhar (पुतली झार) […]
