महुवा (Mahuva) or मधूक (Madhook), Madhuca longifolia, is a versatile herb known for its nutritional, medicinal, and traditional uses in food & wellness.
महुवा के हो?
महुवा एक प्रकारको ठूलो आकारको पतझड (पात झर्ने) वृक्ष हो, जुन विशेषगरी नेपाल र भारतका सुख्खा क्षेत्रहरूमा पाइन्छ। यसलाई आयुर्वेदमा ‘मधूक’ भनिन्छ किनभने यसको फूल मह जस्तै गुलियो र सुगन्धित हुन्छ। यो केवल एउटा रुख मात्र नभएर ग्रामीण जीवनको आधार र एउटा उत्कृष्ट प्राकृतिक औषधि पनि हो।
महुवाका प्रकार
मुख्यतः यसका दुई प्रजातिहरू बढी प्रचलित छन्: १. मधुका लोंगिफोलिया (Madhuca longifolia): यो प्रायः ओसिलो ठाउँमा पाइन्छ। २. मधुका इन्डिका (Madhuca indica): यो सुख्खा र पहाडी क्षेत्रमा बढी पाइन्छ।
महुवाको बाह्य रूप
महुवाको रुख लगभग १२ देखि १५ मिटरसम्म अग्लो हुन्छ। यसको बोक्रा फुस्रो वा कालो रङ्गको हुन्छ। यसका पातहरू अण्डाकार र बाक्ला हुन्छन्। यसको फूल हल्का सेतो वा पहेलो रङ्गको, गुच्छामा फुल्ने र निकै मांसल (गुदीदार) हुन्छ। यसको फल अण्डाकार हुन्छ, जस भित्रबाट तेल निकाल्ने बीउ प्राप्त हुन्छ।
विभिन्न भाषाहरूमा महुवाको नाम
नेपाली: महुवा
संस्कृत: मधूक, गुडपुष्प, मधुवृक्ष
हिन्दी: महुआ
अङ्ग्रेजी: Honey tree, Butter tree
वनस्पतिक नाम: Madhuca longifolia
महुवाका फाइदाहरू
शारीरिक कमजोरी हटाउन: यसले शरीरलाई बलियो बनाउँछ र धातु वृद्धि गर्छ।
पखाला र अपचमा: यसको बोक्रा र फूलले पाचन प्रणाली सुधार्न मद्दत गर्छ।
श्वसन सम्बन्धी समस्या: खोकी, दम र कफ हटाउन यो उपयोगी छ।
छालाको लागि: घाउ खटिरा निको पार्न र छालालाई नरम राख्न मद्दत गर्छ।
जोर्नी दुख्ने समस्या: यसको तेलले मालिस गर्दा बाथ र जोर्नीको दुखाइ कम हुन्छ।
