Mameera (ममीरा) Coptis teeta Wall.: A potent herb used traditionally for health, offering benefits for digestion, immunity, and wellness; easy to use daily.
नेपाली समाज र आयुर्वेदमा ममीराको ऐतिहासिक महत्त्व छ। यो ‘रानुनकुलेसी’ (Ranunculaceae) परिवार अन्तर्गत पर्ने एक सानो वनस्पति हो। यसको जरा सुनौलो पहेंलो रंगको हुने हुनाले अंग्रेजीमा यसलाई ‘गोल्डेन थ्रेड रुट’ (Golden Thread Root) पनि भनिन्छ। परापूर्व कालदेखि नै यसको प्रयोग आँखाका रोगहरू निको पार्न र शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउन गरिँदै आएको छ।
ममीरा के हो?
ममीरा एक सानो पोथ्रा वर्गको जडीबुटी हो। यसको स्वाद निकै तीतो हुन्छ। यो वनस्पति विशेषगरी ओसिलो र छाया पर्ने हिमाली भेगमा फैलिएको हुन्छ। यसको जरा र काण्डको औषधीय गुण अत्यधिक हुने भएकाले यसलाई बहुमूल्य मानिन्छ।
ममीराका प्रकार
वनस्पति विज्ञानका अनुसार ममीरा मुख्यतया एकै प्रकारको भए पनि यसका केही प्रजातिहरू ठाउँ अनुसार फरक हुन सक्छन्। ती हुन्: १. कप्टिस टीटा (Coptis teeta): यो सबैभन्दा शुद्ध र प्रभावशाली मानिन्छ। २. अन्य प्रजातिहरू: हिमालयका विभिन्न उचाइहरूमा यसका अन्य केही सहायक प्रजातिहरू पनि भेटिन्छन् जुन समान औषधीय गुणले भरिपूर्ण हुन्छन्।
ममीराको बाह्य रूप
यो सानो, भुइँमा फैलिने खालको वनस्पति हो। यसको जराहरू सुनौलो पहेंलो, रेसादार र बाहिरबाट केही खैरो वा कालो देखिन्छन्। यसको जरा भित्रपट्टि गाँठो परेको जस्तो हुन्छ। यसका पातहरू साना र पातलो डाँठमा हुन्छन् भने यसको फल सानो केराउको कोसा जस्तो देखिन्छ, जसमा साना काला बीउहरू हुन्छन्।
विभिन्न भाषाहरूमा ममीराको नाम
नेपाली: ममीरा
संस्कृत: तिक्तमूला, महातिक्त, पीतमूला
हिन्दी: ममीरा
अंग्रेजी: Golden Thread Root
अरबी: ममीरन चिनी
मराठी: हलदिया बछनाग
ममीराका फाइदाहरू (Points)
यसले आँखाको ज्योति बढाउन मद्दत गर्छ।
पाचन प्रणाली सुधार्न र भोक जगाउन उपयोगी छ।
पुरानो ज्वरो र जोर्नी दुख्ने समस्यामा राहत दिन्छ।
छाला सम्बन्धी रोग र घाउ खटिरा निको पार्न प्रभावकारी हुन्छ।
पिशाब सम्बन्धी रोग र मधुमेह नियन्त्रणमा सहयोग गर्छ।
कफ र श्वासप्रश्वास सम्बन्धी समस्या हटाउँछ।
