Tag Archives: Medicinal plant

तितेपाती, जसलाई संस्कृतमा दमनक, दान्त, मुनिपुत्र, तपोधन, गन्धोत्कट, ब्रह्मजट, विनीत, कलपत्रक, दमन र अन्य नामबाट चिनिन्छ, यो एक औषधीय वनस्पति हो। यसलाई हिन्दीमा दौना वा दवना भनिन्छ भने अंग्रेजीमा Motherwort र Sagebrush को नामले परिचित छ। तितेपातीको जैविक नाम Leonurus cardiaca हो र यो विशेषत: आयुर्वेद र पारम्परिक चिकित्सा प्रणालीमा महत्वपूर्ण भूमिका निभाउँछ। तितेपाती प्रायः भुतपूर्व प्रादेशिक क्षेत्रहरूमा, विशेष गरी हिमाली क्षेत्रमा पाइन्छ। यो बिरुवा प्रायः ३ फिटसम्मको उचाइमा हुर्कन्छ र यसको पातहरू गहिरो […]

“जुँगे लहरो” (Capparis sepiaria), वैज्ञानिक नाम Capparis sepiaria, क्याप्परिडेसी (Capparidaceae) परिवारमा पर्ने सानो रूख हो। यसको संस्कृतमा विभिन्न नामहरू छन् जस्तै जुँगे लहरो, व्याघनखी, तपसप्रिय, करम्भा, र व्याघघण्टी। हिन्दीमा यसलाई अर्दन्दा, झख्मबेल, हिंस, झिरिस, र करवा भनेर पनि चिनिन्छ। अंग्रेजीमा यसलाई Caper वा Caper berry भनिन्छ। यो बिरुवा आफ्नो औषधीय गुणहरूको लागि प्रसिद्ध छ र परम्परागत उपचारमा यसको विभिन्न भागहरू, जस्तै रुइँ र पातहरू, चोटपटक, संक्रमण, र सुजन जस्ता रोगहरूका लागि […]

गुल्मोहर को वैज्ञानिक नाम Delonix regia (Bojerex Hook.) Raf. हो जुन एक सुन्दर र रंगीन फूल हुने रूख हो। यसको अङ्ग्रेजी नाम Flamboyant Tree र Royal Poinciana पनि हो। यो रूख Caesalpiniaceae कुलको सदस्य हो र संसारभरि खासगरी उष्णकटिबंधीय क्षेत्रहरूमा पाइन्छ। यसको फूलहरू रातो र सुन्तला रंगका हुन्छन् जसले यसलाई आकर्षक बनाउँछ। गुल्मोहरको उत्पत्ति अफ्रिका र एशियाका केही भागहरूमा भएको मानिन्छ, तर अहिले […]

गोविन्द फल, जसलाई वैज्ञानिक नाम अनुसार Capparis zeylanica Linn. र Capparis acuminata Roxb. भनिन्छ, एक प्रकारको बिरुवा हो जुन Capparidaceae परिवारको सदस्य हो। यस बिरुवालाई हिन्दीमा अर्दन्दा, जख्मबेल, हिंस, झिरिस, करवा जस्ता नामहरूबाट चिनिन्छ। संस्कृतमा यसलाई गोविन्द फल, गोविन्द फल, तपसप्रिय, करम्भा, व्याघघण्टी नामबाट चिनिन्छ। अंग्रेजीमा यसलाई caper वा Caper berry भनिन्छ। गोविन्द फलको बिरुवा प्रायः उष्णकटिबन्धीय र उपोष्णकटिबन्धीय क्षेत्रहरूमा पाइन्छ […]

जाईफल (Nutmeg), जसलाई वैज्ञानिक नाम अनुसार Myristica fragrans भनिन्छ जुन मिरिस्टिकेसी परिवारसँग सम्बन्धित एक प्रसिद्ध मसला हो। यसलाई संस्कृतमा “जातीफल” र हिन्दीमा “जायफल” भनिन्छ। जाईफलको उत्पत्ति मुख्य रूपमा भारत र इण्डोनेशिया क्षेत्रबाट भएको मानिन्छ, यद्यपि आज यो विभिन्न उष्णकटिबंघिउय क्षेत्रमा उत्पादन हुन्छ। जाईफलको मुख्य गुण यसको विशेष बस्ना र स्वाद हो, जसले यसलाई खानामा स्वाद दिनका लागि […]

अरणी (Clerodendrum phlomidis) एक औषधीय बिरुवा हो जसको वैज्ञानिक नाम Clerodendrum phlomidis L. f. र पुरानो नाम Volkameria multiflora Burm.f. हो। यो बिरुवा Verbenaceae परिवार मा पर्छ र नेपाल, भारत, श्रीलंका लगायतका दक्षिण एसियाली मुलुकहरूमा पाइन्छ। यसको अन्य नामहरूमा संस्कृतमा “अरणिका”, “क्षुद्राग्निमंथ”, “अग्निमंथिनी” र हिंदीमा “टेकार”, “उरनी”, “लघु अरनी” जस्ता नामहरू छन्। यो बिरुवा प्रायः जंगली क्षेत्रहरूमा पाइन्छ र यसको पात, […]

ढुङ्गे झ्याउ, जसलाई वैज्ञानिक नाम अनुसार Parmalia perlata (Huds.) Ach. भनिन्छ जुन पारमेलियासी परिवारको सदस्य हो। यसलाई नेपालीमा “ढुङ्गे झ्याउ” वा ” ढुङ्गाको फूल ” भनेर चिनिन्छ। यसलाई हिन्दीमा “छरीला”, “भूरिछरीला”, “पत्थरफूल” भने पनि चिनिन्छ, र संस्कृतमा यसलाई “शैलेय”, “शिलापुष्प”, “वृद्ध”, “कालानुसार्यक”, “अश्मपुष्प”, “शीतशिव” भनेर उल्लेख गरिएको छ। अंग्रेजीमा यसलाई “Yellow lichen”, “Litho lichen”, “Lichens”, र “Stone […]

दुबो (Cynodon dactylon), जसलाई ने हिन्दिमा “दुबो” भनिन्छ, एक प्रकारको घास हो जुन मुख्यत: घासका मैदानहरू र बगैंचामा पाइन्छ। यसलाई वैज्ञानिक नाम Cynodon dactylon (Linn.) Pers. ले चिनिन्छ, र यसलाई अन्य नामहरू जस्तै शतपर्वा, गोलोमी, नीलदुबो, अनन्ता, भार्गवी आदि संस्कृतमा प्रयोग गरिन्छ। हिंदीमा यसलाई हरी दूब, रामघास, नीली दूब, आदि भनिन्छ। यो बिरुवा Poaceae (घास) […]