बषौदेखि आयुर्वेदमा अर्जुनलाई औषधिको रूपमा प्रयोग गरिँदै आएको छ। सामान्यतया अर्जुनको रूखको बोक्रा र रसलाई औषधिको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। अर्जुन नामक यो बहुगुणी सदाबहार रूख को बोक्राले हृदय सम्बन्धी रोग, क्षयरोग (टीबी), सामान्य कान दुखेमा, इन्फ्ल्यामेसन, ज्वरो लगायतका रोगहरूको उपचारमा फाइदा गर्छ। अर्जुन कति फाईदाजनक औषधी हो भन्ने कुरा त स्पष्ट छ, तर यसले अन्य […]

सेतो मुसली (Safed Musli) एक शक्तिवर्द्धक जडीबुटी हो जसलाई आयुर्वेदमा औषधिको रूपमा धेरै प्रयोग गरिन्छ। यसको जरा र बीज विभिन्न स्वास्थ्य लाभका लागि प्रयोग हुन्छन्। सेतो मुसलीको जरामा कार्बोहाइड्रेट, प्रोटीन, फाइबर, क्याल्सियम, पोटासियम, म्याग्नेशियम जस्ता पोषक तत्वहरू पाइन्छन्। यस लेखमा हामी सेतो मुसलीका विभिन्न गुणहरूको बारेमा विस्तृत जानकारी दिने छौं। सेतो मुसली के हो? सेतो […]

आयुर्वेदमा कालो मुसलीलाई यौनशक्ति बढाउने र शरीरको दुर्बलता हटाउने एक प्रभावकारी औषधीको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। यसको उपयोग धेरै वर्षदेखि विभिन्न रोगहरूको उपचारमा गरिँदै आएको छ। आयुर्वेदिक ग्रन्थहरूमा मुसली दुई प्रकारको बताइएको छ— सेतो मुसली र कालो मुसली। दुबै प्रकारका मुसलीहरू औषधीय गुणले भरपूर छन् र धेरै रोगहरूमा फाइदाजनक छन्। कालो मुसली विशेषगरी यौनशक्ति बढाउने, शरीरको […]

तपाईंले धेरै पटक अश्वगन्धाको नाम सुन्दै आउनु भयको होला। यसको बारेमा टिभी, रेडियो वा अखबारहरूमा प्रचार हुँदै गरेको देख्न सकिन्छ। तर के तपाईंलाई थाहा छ कि अश्वगन्धा के हो र यसका के-के गुणहरू छन्? वास्तवमा, अश्वगन्धा एक प्रकारको जडीबुटी हो जसको प्रयोग धेरै रोगहरूको उपचारमा गरिन्छ। के तपाईंलाई थाहा छ कि मोटोपन घटाउन, शारीरिक शक्ति […]

सेतो चोया (चोयो / क्षीर चम्पा) नेपाल र भारत लगायत उष्णकटिबन्धीय क्षेत्रहरूमा पाइने एक औषधीय महत्त्व बोकेको बोट हो। यसको वैज्ञानिक नाम Plumeria alba हो भने आयुर्वेदमा यसलाई “क्षीरचम्पा” वा “चोयो / क्षीर चम्पा” भनेर चिनिन्छ। यसको फूल, पात, बोक्रा, जरा, र दूध (चोप) सबैको प्रयोग पारम्परिक चिकित्सामा सयौं वर्षदेखि गरिँदै आएको छ। विशेष गरी चर्म रोग, […]

सूर्यमुखीको फूलले आफ्नो विशेषता अनुसार सूर्यको दिशातर्फ घुम्दछ। यसरी सूर्य जतातर्फ जान्छ, सूर्यमुखी पनि त्यही दिशामा मुख फर्काउँछ। यही कारणले यसलाई “सूर्यमुखी” भनिन्छ। सूर्यमुखी एक प्रमुख तेलहन बाली हो र यसको बीजबाट तेल निकालिन्छ जसका धेरै स्वास्थ्य लाभहरू छन्। यसको फूल देख्नमा आकर्षक भयपनी यसमा खास गन्ध हुँदैन। सूर्यमुखीको बीजमा विटामिन बी१, बी३, बी६, म्याग्नेसियम, […]

आयुर्वेद अनुसार, शिकाकाई (सिकाकाई) एक औषधीय बोट हो जसले न केवल कपाल र छालाको लागि फाइदाजनक छ,  यसले धेरै रोगहरूको उपचारमा पनि औषधिको रूपमा प्रयोग हुन्छ। यो तितो स्वादको, शीतल प्रकृतिको, कफ र पित्त घटाउने, वात शान्त गर्ने, मुटुको लागि हितकारी र भोक बढाउने गुण भएको मानिन्छ। यसले रक्त विकार, कुष्ठ रोग, पेट सम्बन्धी समस्या, […]

शास्त्रमा लौकाको दुई प्रजातिहरू (एक मीठो र अर्को तितो) उल्लेख गरिएको छ। मीठो प्रजातिलाई संस्कृतमा अलाबु र तुम्बी भनिन्छ भने तितो प्रजातिलाई इक्ष्वाकु, कटुतुम्बी र महाफला भनेर चिनिन्छ। मीठो लौका प्रायः तरकारिको रूपमा प्रयोग गरिन्छ भने तितो लौका औषधिको रूपमा प्रयोग हुन्छ। आधुनिक वनस्पति विज्ञान अनुसार यो एउटै लहरा हुने तरकारी (Lagenaria siceraria) हो, तर स्वादमा मात्र फरक छ। तितो लौका प्रयोग गर्दा चिकित्सकको सल्लाह लिनु […]

गुग्गुललाई नेपालीमा गोकुल धूप भनेर चिनिन्छ । गुग्गुलको नाम त सबैले सुनेका छन् तर यसलाई खाना बाहेक अन्य काममा प्रयोग गर्ने बारेमा तपाईंले कहिले सुनेका हुनुहुन्छ? वास्तवमा गुग्गुलका फाइदा (guggul benefits in nepali) यति धेरै छन् कि आयुर्वेदमा गुग्गुल (guggul) लाई औषधिको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। गुग्गुलको काण्डलाई काट्दा एक गुद जस्तो पदार्थ निस्कन्छ र चिसो […]