चिचिण्डो (वैज्ञानिक नाम: Trichosanthes cucumerina) नेपाल र भारत लगायतका दक्षिण एसियाली देशहरूमा पाइने एक प्रमुख तरकारी हो। यसको आकार लामो र सर्पजस्तो हुने भएकाले यसलाई अंग्रेजीमा “स्नेक गर्ड” भनिन्छ। नेपाली खानपानमा यसको तरकारी धेरै मन पराइन्छ भने आयुर्वेदमा यसलाई औषधीय गुणले भरिपूर्ण मानिन्छ। चिचिण्डोमा प्रोटिन, फाइबर, क्याल्सियम, आयरन, म्याग्नेसियम, फस्फोरस, पोटासियम, जस्ता खनिज तत्वहरू पाइन्छन्। […]

कुटकी (Kutki) एक प्रमुख आयुर्वेदिक जडीजडिबुटी हो जस्लाई पिक्रोराइजा कुर्रोआ (Picrorhiza kurroa) को रूपमा वैज्ञानिक नामले चिनिन्छ। यसको तितो स्वादका कारण यसलाई “कटुम्भरा” पनि भनिन्छ। प्राचीन कालदेखि नै कुटकीले आयुर्वेदमा औषधीय प्रयोगको रूपमा महत्त्वपूर्ण स्थान ओगटेको छ। कुटकीका स्वास्थ्य लाभहरू पतञ्जलिका अनुसार, कुटकी पचनमा सजिलो, पित्त र कफ सम्बन्धी समस्याहरू नियन्त्रण गर्ने, भोक बढाउने गुण […]

धेरै मानिसहरूलाई वेत (BET) को बारेमा थाहा नहुन सक्छ। वेत एक प्रकारको लामो झाडी हो जसको काण्ड  मजबूत र लचिलो हुन्छ। आयुर्वेद अनुसार, वेतको प्रयोग छडी, फर्नीचर र अन्य उपयोगी वस्तुहरू बनाउन गरिन्छ। यसका धेरै औषधीय गुणहरू पनि छन्। के तपाईंलाई थाहा छ कि एसिडिटी, महमेह, पित्त दोष, कफ समस्या, पेटका जुकाहरु, ल्यूकोरिया (श्वेत प्रदर), […]

अगस्थि (Agasthi) रूख एक यस्तो जडीबुटी हो जसको बारेमा धेरै मानिसहरूलाई थाहा छैन। यो जाडोको मौसममा मात्र उम्रन्छ। यसको फूलबाट विभिन्न प्रकारका व्यंजनहरू बनाइन्छ। मानिसहरूले यसको फूलबाट तरकारी, पकौडा, अचार, गुलकंद आदि बनाउँछन्। अधिकांश मानिसहरूलाई अगस्थिको बारेमा यति मात्र थाहा छ। तर के तपाईंलाई थाहा छ कि अगस्थिले विभिन्न रोगहरूको उपचारमा पनि फाइदा गर्छ? के […]

चुल्ठीअमिलो / पदमचाल (Rheum australe D.Don) एक औषधीय बोट हो जुन नेपाल, भारत, तिब्बत, र भूटानको हिमाली क्षेत्रमा पाइन्छ। यसलाई नेपालीमा ” पदमचाल्नु,” ” पदमचाल,” वा “हिमाली अमिलो” भनिन्छ। यो पोलीगोनेसी (Polygonaceae) परिवारमा पर्छ र समुद्र सतहबाट ३,००० देखि ४,५०० मिटरको उचाइमा उम्रिन्छ। यसको वैज्ञानिक नाम Rheum australe हो भने यसको अंग्रेजी नाम Himalayan Rhubarb हो। हिमालयन चुल्ठीअमिलोको जरा, […]

घरघरमा गरम मसलादेखि खीर, हलुवा जस्ता खाद्य पदार्थहरूमा सुकुमेल (SUKUMEL) प्रयोग गरिन्छ। पान वा ल्वाङ्गसँगै पनि यसको उपयोग हुन्छ। भोजनपछि मुख सुगन्धित बनाउन पनि सुकुमेल खाइन्छ। तर के तपाईंलाई थाहा छ  सुकुमेल केवल सुगन्धित मसला मात्र होइन, यो एक उत्तम औषधि पनि हो भन्ने ? यदि तपाईंले सुकुमेलका फाइदाहरू (सुकुमेलका स्वास्थ्य लाभहरू) जान्नुभयो भने, धेरै […]

अमिलो बेथेको बारेमा धेरै लाई थाहा नहुन सक्छ । यसलाई संस्कृतमा चुक्रिका र हिन्दिमा अम्बारी वा पालंग साग भनिन्छ भने अंग्रेजीमा ब्लैडर डक (Bladder dock) भनिन्छ। आयुर्वेदमा यसलाई पेट सम्बन्धी रोगहरू जस्तै आउ मासी, झाडापखाला, वमन, पित्तरोग लगायतका बिमारीहरूको उपचारका लागि प्रयोग गरिन्छ। आउनुहोस यो अनौठो जडीबुटीको बारेमा विस्तृत जानकारी लिनुहोस्। अमिलो बेथे के हो? (What is Amilo Bethe in Nepali?) अमिलो […]

कोकिलाक्ष (वैज्ञानिक नाम: Hygrophila auriculata) एक आयुर्वेदिक जडीबुटी हो जसलाई संस्कृतमा ” तालमखाना ” भनिन्छ। यो नाम यसको बिउहरूको आकार कुकुरको आँखाजस्तो भएको कारण राखिएको हो। यो जडीबुटी नेपाल, भारत, बंगलादेश, श्रीलंका लगायतका दक्षिण एसियाली देशहरूमा पाइन्छ। कोकिलाक्ष ओसिलो भूमि, ताल, दलदल, र नदी किनारमा सजिलै उम्रन सक्छ। आयुर्वेदमा यसको प्रयोग धेरै पुरानो समयदेखि विभिन्न रोगहरूको […]

लंकाशान (कृष्णकली) फुल लाई कसैले चिनेको छ त ? शायद छैन होला! लंकाशान (कृष्णकली) एक प्रकारको फूल हो। यो फूल दिउँसो ४ बजेपछि फुल्छ, यसैले अंग्रेजीमा यसलाई “फोर ओ’क्लक फ्लावर” चार बजे फूल  पनि भनिन्छ। यसले यौनशक्ति बढाउन, कब्जियत, अपच, पिशाब सम्बन्धी रोग, इन्फ्ल्यामेसन , मधुमेह, चिलाउने समस्या जस्ता समस्याहरूमा फाइदा गर्छ। लंकाशान (Mirabilis jalapa) का […]

यदि तपाईं कुनै पनि प्रकारको शारीरिक, मानसिक वा यौन दुर्बलताबाट पीडित हुनुहुन्छ भने, वृद्धदारक (विधारा) को प्रयोगबारे जान्नु अति आवश्यक छ। यसको गुण र प्रयोगहरू थाहा पाउनुभयो भने तपाईंले कहिल्यै पनि कुनै आयुर्बेदिक डक्टर वा वैद्यको आवश्यकता महसुस गर्नु पर्दैन। वृद्धदारक शारीरिक कमजोरी र यौन दुर्बलताको रामबाण आयुर्बेदिक औषधि हो। यसलाई अश्वगंधासंग मिलाएर “अश्वगंधादि चूर्ण” […]