उल्टोकमल (Helicteres Isora), जसलाई “ उल्टोकमल, उलटकंबल, योनिपुष्पा, ऋतुमति,” पनि भनिन्छ, एक औषधीय बोट हो जुन आयुर्वेद र पारम्परिक चिकित्सामा धेरै पुरानो समयदेखि प्रयोग हुँदै आएको छ। यो बोट नेपाल, भारत, श्रीलंका लगायत दक्षिण एसियाली क्षेत्रमा पाइन्छ। यसको फूल रातो र आकर्षक हुन्छ भने यसको फल तल तिर झुकेको हुन्छ, जसकारण यसलाई “उल्टोकमल” भनिन्छ। आयुर्वेदमा […]

तपाईंले पान खानुहुन्छ? यदि खानुहुन्छ भने, पानमा हालिने कत्थाको बारेमा तपाईंले सुनेकै हुनुहुनेछ। तर के तपाईंले कहिलै सोच्नुभयो कि यो रातो कत्था (Khayara Plant Uses) कसरी बन्छ?  तर, यसको उत्तर सरल छ: खयर (खयर रूख) को शाखा र बोक्रा उमालेर नै कत्था बनाइन्छ। यही मात्र होइन, खयर वा खादिरको प्रयोग धार्मिक कार्यहरूमा पनि गरिन्छ। यसका […]

के तपाईंले मोथे (कसेरु) को बारेमा सुन्नुभएको छ? मोथे एक प्रकारको घाँस हो (वैज्ञानिक नाम: Cyperus rotundus) जसलाई धेरै किसानहरूले खेतको दुश्मन मान्छन्। यो घाँस धेरै तीव्रताका साथ फैलिन्छ र खेतमा लगाइएका अन्य बालीहरूलाई नष्ट गर्न सक्छ। तर, यद्यपि यसलाई धेरैले काम नलाग्ने झार सम्झन्छन्, वास्तवमा मोथे एक औषधीय झार हो जसले धेरै रोगहरूको उपचार गर्न […]

आयुर्वेदमा अशोक वृक्षलाई हेमपुष्प वा ताम्रपल्लव भनिन्छ। यद्यपि अशोक वृक्ष (Ashok vriksha) को फूल, पात आदि महिलाको स्वास्थ्य सम्बन्धी समस्यामा फाइदाजनक मानिन्छ, तर यसको पौष्टिक तथा उपचारात्मक गुणले धेरै रोगहरूको आयुर्वेदिक औषधीको रूपमा प्रयोग (Ashoka tree uses) गरिन्छ। अशोक वृक्षको फाइदा आयुर्वेदमा सीता अशोकको बोक्रा, पात (Ashok ko pat), फूल र बीज औषधीको रूपमा प्रयोग […]

नागफनी (चेप्टे सिउडी) एक प्रकारको क्याक्टस हो जुन सुख्खा ठाउँमा उम्रन्छ। यसको काण्ड पातजस्तो रुपमा देखिएता पनि गुदीदार हुन्छ। यसका पातहरू काँडाको रूपमा परिवर्तन भएका हुन्छन्। यो २-४ मिटर सम्म अग्लो, सीधा, धेरै शाखाहरू भएको, मांसल, काँडादार र लामो समयसम्म बाँच्ने बोट हो। पानीको अभाव भएका ठाउँमा उम्रने भएकाले यसका पातहरू काँडाको आकारमा हुन्छन्। नागफनीलाई […]

अतीस (Aconitum heterophyllum) आयुर्वेदिक चिकित्सामा धेरै रोगहरूको उपचारको लागि प्रयोग गरिने एक महत्त्वपूर्ण प्राकृतिक औषधी हो। यो विशेष गरी शिशुहरूमा हुने विभिन्न रोगहरूमा फायदाजनक मानिन्छ। यो एक प्रसिद्ध जडीबुटी हो जुन सर्दी-खोकी, उल्टी, झाडापखाला, डन्डिफोर पिलो जस्ता समस्याहरूको उपचारमा प्रयोग हुन्छ। अतीस के हो? अतीसको ज्ञान हाम्रा प्राचीन आचार्यहरूलाई धेरै पहिलेदेखि नै थियो। यसलाई ” […]

लोध्र (Lodhra Herb) लाई नेपालीमा लोध्रा वा लोध्र भनिन्छ। यो एक औषधीय रूख हो जसको धेरै प्रकारका स्वास्थ्य लाभहरू छन्। लोध्रको वैज्ञानिक नाम Symplocos racemosa हो र यो Symplocaceae परिवारमा पर्छ। यसलाई विभिन्न भाषाहरूमा फरक-फरक नामहरूले चिनिन्छ। लोध्र के हो? (What is Lodhra in Nepali?) लोध्र मध्यम आकारको रूख हो जसको बोक्रा पातलो हुन्छ। यसको […]

बाँस एक यस्तो बिरुवा हो जुन भारतका लगभग हरेक प्रदेशमा पाइन्छ। यो करिब २५ देखि ३० मिटरसम्म अग्लो हुन्छ र यसका लामा पात हुन्छन्। तर तपाईंलाई आश्चर्य लाग्ला कि बाँसका पनि स्वास्थ्यलाई फाइदा पुर्याउने गुणहरू हुन्छन्। यसका अतिरिक्त, बाँसका गुणहरूले रोगहरूको उपचारमा पनि मद्दत गर्छन्। बाँसका फाइदाहरू (Bamboo Benefits) बाँसका तामा मा क्याल्सियम, प्रोटिन, भिटामिन […]

कोईरालो (Koralo) को बारेमा तपाईंले सुन्नु भएको हुन सक्छ। कोईरालोको प्रयोग गरेर धेरै प्रकारका फाइदा प्राप्त गर्न सकिन्छ। कोईरालोको बोक्राको रेशाबाट रस्सी बनाइन्छ। धेरै ठाउँमा कोईरालोका पातको साग पनि खाने गरिन्छ। के तपाईंलाई थाहा छ कि कोईरालो एक औषधी हो, र यसमा धेरै औषधीय गुणहरू छन्। धेरै रोगहरूको उपचारमा कोईरालोको प्रयोगबाट फाइदा हुन्छ। कोईरालो (Koralo) […]

अडिर (एरण्ड) एक औषधीय गुणले भरिपूर्ण बिरुवा हो जसलाई वैज्ञानिक नाम रिसिनस कम्युनिस (Ricinus communis) भनिन्छ। यो बिरुवा नेपाल लगायत विश्वका धेरै उष्ण र समशीतोष्ण क्षेत्रहरूमा पाइन्छ। अडिरको उत्पत्ति पुरानो मिस्र र भारतीय उपमहाद्वीपमा भएको मानिन्छ। यसको बीजबाट निकालिने तेललाई औषधीय र औद्योगिक उद्देश्यहरूका लागि प्रयोग गरिन्छ। अडिरको तेललाई क्यास्टर आयल (Castor Oil) भनिन्छ, जुन विश्वभर धेरै […]