खोटे सल्ला, जसलाई वैज्ञानिक रूपमा Pinus roxburghii वा Pinus longifolia भनेर चिनिन्छ, नेपालका पहाडी क्षेत्रहरूमा पाइने प्रमुख खोटे सल्ला जाति हो। यो बिरुवा प्रायः १,००० देखि २,००० मिटरको उचाइमा जंगलहरूमा पाइन्छ। यसको पात पहेँलो हरियो र लामो आकारको हुन्छ र यसको गोलो आकारको सुईले यसको विशिष्टता दर्शाउँछ। यसका बीउहरू कोन जस्ता आकारको फलमा फल्दछन जस […]

खरी लहरो, वैज्ञानिक नाम Ipomoea nil (L.) Roth, एक प्रकारको लहरा हुने बिरुवा हो जुन प्रायः   आइपोमिया हेडरेसिया (Ipomoea hederacea) बाट पनि चिनिन्छ। यो प्रजाति बेलायती वैज्ञानिक रथले पहिलो पटक पत्ता लगाएका थिए र अहिले यो संसारभरि विभिन्न क्षेत्रमा पाइन्छ। खरी लहरो जडिबुटीको परिवार Convolvulaceae मा पर्दछ र यसको सामान्य नाम “वाइन्डिङ मर्निङ ग्लोरी” वा […]

इन्द्राणी, जुन आयुर्वेदमा एक महत्वपूर्ण औषधिको रूपमा परिचित छ, प्राचीन समयमा भारतको पारंपरिक चिकित्सा पद्धतीमा प्रयोग हुँदै आएको छ। यो एक लहरा हुने बिरुवा हो, जुन विशेष गरी बालुवा मिसियको माटोमा हुर्कन्छ र भारतका विभिन्न भागमा स्वाभाविक रूपमा पाइन्छ। यसका पात, जरा, फल र बिउ आयुर्वेदिक औषधिहरूको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। इन्द्राणीको प्रयोग प्रायः पायल्स, अपच, […]

बिमिरो (जस्लाई हिन्दिमा नींबू जम्बीरी भनिन्न्छ) एक महत्त्वपूर्ण आयुर्वेदिक वनस्पति हो जुन विभिन्न स्वास्थ्य समस्याहरूको उपचारमा प्रयोग गरिन्छ। यसको औषधीय गुणहरू प्राचीन समयमा नै आयुर्वेदमा प्रचलित थिए, र यसका विभिन्न भागहरू जस्तै फलको रस, फलको बोक्रा, पात र तेलले शरीरको विभिन्न अवस्थाहरूमा लाभ पुर्याउने काम गर्छ। यसले पाचन तन्त्रको सुधार, छालाका समस्याहरूको उपचार, र संक्रमणको […]

पटुवा साग परम्परागत रूपमा विभिन्न स्वास्थ्य समस्याहरूको उपचारमा प्रयोग गरिँदै आएको औषधीय वनस्पति हो। यसको प्रयोग विशेष गरी आयुर्वेदिक चिकित्सामा गरिन्छ। भारतका विभिन्न क्षेत्रहरूमा, विशेषतः पश्चिम बंगालमा, यसको खेती व्यापक रूपमा गरिन्छ। यो वनस्पति आफ्नो औषधीय गुणका कारण स्वस्थ जीवनशैली अपनाउन चाहने मानिसहरू बीच लोकप्रिय हुँदै गएको छ। यसका पात र पञ्चाङ्ग (जरा, कान्ड, पात, […]

सयपत्री (गेंदा) एक प्रसिद्ध औषधीय र सजावटी फूल हो, जसको वैज्ञानिक नामTagetes erecta Linn. (टैगेटीज इरेक्टा) Syn-Tagetes excelsa Soule हो। यो प्रायः नेपालको र भारतको विभिन्न भागहरूमा पाइन्छ र यसको खेती पनि गरिन्छ। सयपत्रीका फूलहरू सुन्तला र पहेँलो रंगका हुन्छन्, जसले बगैंचामा एक आकर्षक दृश्य प्रस्तुत गर्छ। यसको पात, फूल, बिउ र जरालाई औषधीय गुणका कारण विभिन्न रोगहरूको […]

ग्वार, जसलाई ग्वारफली पनि भनिन्छ, एक प्रकारको गेडागूडी बाली हो जुन भारतमा विशेषगरी राजस्थान, गुजरात, र उत्तर प्रदेशमा उत्पादन गरिन्छ । ग्वारका विभिन्न भागहरू – गुद, फल, बीउ, काण्ड, र पातहरू – औषधीय गुणले भरिपूर्ण छन्। यसमा पाइने ग्वार गुद (गम)ले कयौं स्वास्थ्य समस्याहरूको समाधान गर्न मद्दत गर्दछ। आयुर्वेदिक दृष्टिले ग्वारको हिम, काढा, र अन्य […]

बाँदरे शिरीष (गोरक्ष) एक प्रकारको रुख  हो, जुन विशेषगरी उष्णकटिबंधीय हिमालयका क्षेत्रहरूमा पाइन्छ। यसलाई प्राचीन कालदेखि आयुर्वेदिक चिकित्सा प्रणालीमा विभिन्न रोगहरूको उपचारका लागि प्रयोग गरिँदै आएको छ। यसको विभिन्न भागहरू जस्तै पंचांग, बिउको तेल र बोक्रा, औषधीय गुणहरूले भरिपूर्ण हुन्छन्। यो रुख  मुख्यत: पाचन प्रणालीसँग सम्बन्धित समस्याहरू, अपच, झाडापखाला, पिशाब सम्बन्धी रोगहरू, र अन्य स्वास्थ्य […]

गोरखबूटी (गोरखगांजा) एक बहुप्रचलित औषधीय वनस्पति हो, जुन विशेष गरी भारतको दक्षिणी क्षेत्र र महाराष्ट्रमा पाइन्छ। यो वनस्पति उष्णकटिबंधीय र उपउष्णकटिबंधीय क्षेत्रहरूमा बढी फुल्छ र यसको औषधीय गुणहरूको कारण विभिन्न रोगहरूको उपचारमा प्रयोग गरिन्छ। गोरखबूटीको विभिन्न भागहरू जस्तै पात, फूल, जरा र पंचांगलाई औषधिको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। यसका विभिन्न आयुर्वेदिक गुणहरूले यसलाई पुरानो समयमा पनि […]

गोरखइमली एक महत्त्वपूर्ण औषधीय वनस्पति हो, जसलाई विभिन्न स्वास्थ्य समस्याहरूको उपचारमा प्रयोग गरिन्छ। यसलाई आयुर्वेदिक चिकित्सा प्रणालीमा विशेष स्थान दिइएको छ, र यसको हरेक भागमा औषधीय गुण पाइन्छ। भारतमा यो वनस्पति विशेषतः तातो तथा आर्द्र क्षेत्रहरूमा पाइन्छ, जहाँ यसको रुखहरू प्राकृतिक रूपमै बढ्छन्। यसको उपयोगी भागहरूमा फल, पात, डाठ, बोक्रा, र जरा समावेश छन्, जसलाई […]