श्यामधूप, जसलाई वैज्ञानिक रूपमा Styrax benzoin Dryand. वा Benzoin officinale Hayne भनेर चिनिने एक किसिमको गुद (gum) हो जुन Benzoin रुखबाट प्राप्त हुन्छ। यो गुद भारतमा ‘लोबान’ वा ‘लोहबान’ नामले प्रख्यात छ। नेपालमा पनि कही कही ठाउमा यसलाई लोहबान वा लोभान भनेर भनिन्छ। यसलाई अंग्रेजीमा ‘Sumatra snowbell’ र ‘Gum benzoin’ पनि भनिन्छ। यो रुख प्रायः […]

चितु लाई चित्रक पनि भनिछ । भारतमा चितु लाई चित्रक नै भनिन्छ । सामान्यतः चितु भन्नासाथ सेतो चितु (Plumbago zeylanica) लाई बुझिन्छ। सेतो चितुले वायु, पित्त, र कफ यी तीनै दोषलाई शान्त पार्छ। यसको स्वाद पिरो र तितो हुने भएकाले पेटलाई तातो बनाउन र कफलाई सन्तुलनमा राख्न मद्दत गर्दछ। यो भोक बढाउने, खाना पचाउने, वान्ता […]

बाकुची, जसलाई अंग्रेजीमा Malaya Tea, Psoralea Seed, र वैज्ञानिक नाम Cullen corylifolium (Linn.) Medik वा Psoralea corylifolia Linn. को रूपमा चिनिन्छ, जुन एक प्रकारको औषधीय बिरुवा हो जुन प्राचीन समयदेखि आयुर्वेद र पारंपरिक चिकित्सा प्रणालीमा प्रयोग भइरहेको छ। यसको फल र बीउलाई औषधिका रूपमा उपयोग गरिन्छ, र यसलाई प्रायः छाला सम्बन्धी समस्याहरूको उपचारमा प्रयोग गरिन्छ। […]

रक्त चन्दन (Red Sandalwood) एक प्रसिद्ध वनस्पति हो जसको वैज्ञानिक नाम Tterocarpus santalinus Linn.f. (टेरोकार्पस सैन्टेलिनस) हो। यसको अर्को समान्य नाम  Lingoum santalinum पनि हो, जुन Kuntze द्वारा दिइएको छ। यसलाई अंग्रेजीमा Red Sandalwood वा Red Chandan भनेर चिनिन्छ। रक्त चन्दन प्रायः दक्षिण भारत र दक्षिणी एशियाका केही भागहरूमा पाइन्छ। यसका रुख हरू मध्यम आकारका […]

चेप्टे पाङ्ग्रो, जसलाई हिन्दीमा चिलबिल र अंग्रेजीमा गल कर्क ट्री (Jungle Cork Tree) भनिन्छ, जुन एक प्रकारको वृक्ष हो जुन दक्षिण भारतका विभिन्न भागमा पाइन्छ। यसको वैज्ञानिक नाम Holoptelea integrifolia (Roxb.) Planch. हो र यसलाई Ulmus integrifolia पनि भनिन्छ। यस वृक्षको पहिचान यसको साना पात र सार्है नरम र चिप्लो बाहिरी भाग बाट हुन्छ, जसका […]

सिलिङ्गे, जसलाई वैज्ञानिक नाम Pterospermum acerifolium र प्रचलित नाम Dinner Plate Tree र Karnikara Tree को रूपमा चिनिन्छ, एक अत्यन्तै आकर्षक र महत्त्वपूर्ण बोट हो। यसको वैज्ञानिक नामलाई हेर्ने हो भने, यो Pentapetes acerifolia नामक प्रजातिबाट परिचित थियो। सिलिङ्गे मुख्यत: दक्षिण एशिया र विशेष गरी भारत, नेपाल र श्रीलङ्का मा पाइन्छ। यो बोट एक सुन्दर […]

चोरक (Smooth Angelica), जसलाई वैज्ञानिक रूपमा Angelica glauca Edgew. र यसका पर्यायी नाम Angelica nuristanica Kitam. भनेर चिनिन्छ, एक औषधीय बिरुवा हो जुन नेपालको उच्च हिमाली क्षेत्रमा पाइन्छ। यसका पात, फूल र जरा औषधीय गुणले भरिपूर्ण छन् र प्राचीन समयदेखि आयुर्वेद र पारम्परिक चिकित्सा पद्धतिहरूमा यसको प्रयोग भइरहेको छ। चोरकको जरा, फूल र पातको प्रयोग […]

कठिञ्जर, जसलाई हिन्दीमा जूफा र वैज्ञानिक नाम Hyssopus officinalis Linn. हो जुन एक प्रसिद्ध औषधीय वनस्पति हो र पुराना कालदेखि स्वास्थ्य लाभका लागि प्रयोग भइरहेको छ। यो बिरुवा लामो र पातलो हुन्छ र यसको पातको आकार चुच्चो हुन्छ। यो मुख्यत: भूमध्य सागर क्षेत्रको मूल प्रजाती हो, तर अहिले यो धेरै देशहरूमा खेती गरिन्छ। कठिञ्जरको वैज्ञानिक […]

छिन्के झार, जसलाई हिन्दिमा नकछिकनी र वैज्ञानिक नाम Centipeda minima (Linn.) A.Br. Aschers. र पूर्वी नाम Centipeda orbicularis Lour. द्वारा पनि चिनिन्छ, एक प्रकारको वनस्पति हो जसलाई प्रायः औषधीय गुण भएका जडिबुटिको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। यो वनस्पति मुख्यत: दक्षिण एशियामा पाइन्छ, विशेष गरी नेपाल, भारत, बंगलादेश, श्रीलङ्का र म्यांमार जस्ता क्षेत्रमा यसको व्यापक वितरण देखिन्छ। […]

डोडी साग, (जीवन्ती) जसलाई नेपालीमा “सानो सुनौलो जीवन्ती”, “डुण्डु”, र “डाँडीलसुने साग” पनि भनिन्छ, एक महत्वपूर्ण हर्बल प्‍लान्ट हो। यसको वैज्ञानिक नाम Leptadenia reticulata (Retz.) W. & A. हो। यसलाई हिंदीमा “जीवन्ती” पनि भनिन्छ। डोडी सागको उपयोग पारंपरिक औषधिहरूमा अत्यधिक छ र यसका विभिन्न स्वास्थ्य लाभ पनि छन्। यो साग विशेष गरी उच्च पर्वतीय क्षेत्रका […]