पातालगरुडी (Cocculus hirsutus) एक महत्त्वपूर्ण औषधीय वनस्पति हो, जसको प्रयोग प्राचीन कालदेखि नै आयुर्वेदिक उपचारमा हुँदै आएको छ। यो विशेषगरी उष्णकटिबंधीय तथा उप-उष्णकटिबंधीय क्षेत्रहरूमा पाइन्छ र हिमालयको तलका भूभागहरूमा यसको व्यापक उपस्थिति छ। पश्चिम बंगाल, बिहार, र पंजाबजस्ता भारतका विभिन्न प्रान्तमा पनि यो पाइन्छ। पातालगरुडीलाई परम्परागत रुपमा विभिन्न शारीरिक समस्याहरू, जस्तै सिरदर्द, रतन्धो, दाँतको दुखाईम, […]

दमाई फल (Damai phal) एक महत्वपूर्ण औषधीय वनस्पति हो, जसलाई विशेष रूपमा यसको औषधीय गुणहरूका लागि मानिन्छ। यसको वैज्ञानिक नाम Strychnos potatorum L. f. (स्ट्रिक्नॉस पोटेटोरम) Syn-Strychnos stuhlmannii Gilg हो र यसलाई प्रायः पारंपरिक चिकित्सा प्रणालीहरूमा उपयोग गरिन्छ। दमाई फलका विभिन्न भागहरू, जस्तै बिउ, जरा, र फल, औषधीय गुणहरूमा धनी छन् र विभिन्न रोगहरूको उपचारमा […]

पीपल(Ficus religiosa) एक बहुगुणी र धार्मिक दृष्टिले महत्वपूर्ण वृक्ष हो, जसको पातहरू र अन्य भागहरूको विभिन्न औषधीय प्रयोग गरिएको छ। यो पीपल विशेष गरी नेपालको पहाड तराइ देखी भारतका उपहिमालयी वन, पश्चिम बंगाल र मध्य भारतमा पाइन्छ। पीपलको धार्मिक महत्व हिन्दू र बौद्ध धर्ममा विशेष रूपमा मानिन्छ, जसका कारण यसलाई प्रायः मन्दिरहरूको आसपास लगाइन्छ। यसको […]

धुकुरे झार, जसलाई पित्तपापड़ा पनि भनिन्छ, नेपालको पहाडी र समथर क्षेत्रमा पाइने एउटा आयुर्वेदिक औषधीय वनस्पति हो। विशेषगरी खेतीका क्षेत्रमा स्वाभाविक रूपमा बढ्ने गर्छ। परम्परागत आयुर्वेदिक चिकित्सा प्रणालीमा धुकुरे झारको पात, जरा, काण्ड, र बिउलाई औषधीय गुणहरूको लागि प्रयोग गरिन्छ। यसको रस, काढा, र चूर्णले पेटका गडबडी, ज्वरो, पायल्स, मर्केको, झाडापखाला, र इन्फ्ल्यामेसनजस्ता विभिन्न स्वास्थ्य […]

आजको समाजमा, विशेष गरी चाडपर्व र उत्सवहरूमा मिठा खानेकुराहरूको अत्यधिक सेवन गर्नु सामान्य कुरा बनेको छ। नेपाल जस्तो सांस्कृतिक देशमा तिहार र दशैँ जस्ता चाडपर्वमा मिठो खानेकुरा प्रचलनमा छन्। तर अत्यधिक चिनीको सेवनले स्वास्थ्यका लागि गम्भीर समस्या निम्त्याउन सक्छ। धेरैजसो आधुनिक मिठा खानेकुरामा परिष्कृत चिनी, कृत्रिम मिठास, र रासायनिक पदार्थहरू समावेश गरिन्छ, जसले शरीरमा दीर्घकालीन […]

आजको जीवनशैली र खानपानका कारण मुटु रोगहरू विश्वभर बढिरहेका छन्। अत्यधिक चिल्लो खाना, मानसिक तनाव, अनियमित निद्रा र व्यायामको कमी जस्ता समस्याहरूले मुटुलाई धेरै दबाब पुर्याउँछन्। मुटु स्वास्थ्यको महत्त्व बुझ्न र यसलाई बचाउनका लागि विभिन्न उपायहरू अपनाउन आवश्यक छ। आयुर्वेदिक चिकित्सा प्रणालीले शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्यको लागि प्राकृतिक उपायहरू प्रदान गर्दछ। आयुर्वेदमा मुटुको स्वास्थ्यलाई मजबुत […]

गुप्तांगका रोगहरू मानिसको स्वास्थ्यमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दछन्, र यिनीहरूले शारीरिक र मानसिक दुवै प्रकारका प्रभाव पार्न सक्छन्। गुप्तांगमा हुने कुनै पनि समस्या, जस्तै जननांग संक्रमण, यौन सम्पर्कमार्फत फैलिने रोगहरू (STDs), अशुद्ध, र अस्वस्थ हाइजिनका कारण शरीरका अन्य अंगमा पनि असर पुर्याउन सक्छ। गुप्तांगका रोगहरू प्रायः यौन सम्पर्क, अस्वस्थ जीवनशैली, र स्वच्छता अभ्यासको कमीका कारण उत्पन्न […]

हाडे फूल जस्लाई सुदर्शन वा चक्रांगी पनि भनिन्छ आयुर्वेदिक औषधिको रूपमा प्रसिद्ध एक प्राकृतिक जडीबुटी हो। यो बिरुवा प्राचीन समयदेखि नै विभिन्न रोगहरूको उपचारमा प्रयोग हुँदै आएको छ। हाडे फूल विशेषगरी पात, जरा, र गानाको कारणले औषधीय रूपमा महत्वपूर्ण मानिन्छ। यसको विभिन्न भागहरूले रोगप्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउन, पाचन सुधार गर्न, तथा शारीरिक पीडाहरू कम गर्न मद्दत […]

साल (Sal) एक महत्त्वपूर्ण औषधीय वृक्ष हो जसको उपयोग प्राचीन आयुर्वेदमा विभिन्न रोगहरूको उपचारमा गरिन्छ। यसको विभिन्न भागहरू, जस्तै बिउ, धुप, काण्डको बोक्रा, पात, र फूल, औषधीय गुणहरूका लागि प्रशस्त मात्रामा प्रयोग गरिन्छ। नेपालमा सालका बोटहरू तराइ र उष्णकटिबंधीय पहाडी क्षेत्रमा पाइन्छन् र यसका औषधीय उपयोगहरूले प्राकृतिक चिकित्सा प्रणालीमा ठूलो स्थान ओगटेका छन्। सालका विभिन्न […]

ठुलो बयर, जसलाई वैज्ञानिक रूपमा Ziziphus jujuba Mill. (जिजीफस जुजुबा) Syn-Ziziphus sativa Gaertn. भनिन्छ, एक प्रकारको फल हो जुन विशेष रूपमा दक्षिण एशियामा लोकप्रिय छ। यो प्रायः उष्णकटिबंधीय र उपोष्णकटिबंधीय क्षेत्रमा पाइन्छ। ठुलो बयरको वानस्पतिक गुणहरू र औषधीय विशेषताहरूको कारण यसलाई आयुर्वेदमा महत्वपूर्ण मानिन्छ। यसको पात, फल, र बिउ विभिन्न प्रकारका रोगहरूको उपचारमा प्रयोग गरिन्छ। […]