हाड्जोड, जसलाई वैज्ञानिक रूपमा Cissus quadrangularis भनेर चिनिन्छ, एक प्रकारको औषधीय वनस्पति हो जुन आयुर्वेदमा यसको महत्वपूर्ण औषधीय गुणका लागि परिचित छ। यसको विशेषता भनेको हाडको स्वास्थ्यका लागि फाइदा पुर्याउने र हाड जोड्ने , पुनर्स्थापना प्रक्रियामा सहयोग पुर्याउने क्षमता हो। प्राचीन समयदेखि नै हाड्जोडको प्रयोग विभिन्न स्वास्थ्य समस्याहरूको उपचारमा गरिँदै आएको छ। यसले हाडको कमजोरी, […]

कुबेर बाच (पाटला) एक महत्वपूर्ण औषधीय बिरुवा हो, जसको जडिबुटीमा आधारित औषधि र परम्परागत चिकित्सा प्रणालीमा विशेष महत्व छ। यो बिरुवा प्रमुख रूपमा दक्षिण एशियाली देशहरू जस्तै नेपाल र भारतका आर्द्र जंगलहरू तथा उप-हिमालयन क्षेत्रहरूमा पाइन्छ। आयुर्वेदिक ग्रन्थहरूमा कुबेर बाचलाई विभिन्न रोगहरू, विशेष गरी झाडापखाला, पायल्स, ज्वरो, र छालासम्बन्धी समस्याहरूको उपचारमा लाभदायक मानिएको छ। यसको […]

चरी अमिलो (Oxalis Corniculata) एक आयुर्वेदिक औषधीय झार हो, जसले विभिन्न रोगहरूमा लाभदायक मानिन्छ। यसको पात, जरा, फूल र सम्पूर्ण भाग औषधिका रूपमा प्रयोग गरिन्छ। आयुर्वेदमा यसलाई मुख्यतः पाचन प्रणालीका समस्याहरू, जस्तै झाडापखाला, पेट दुखाइ, र अन्य स्वास्थ्य समस्याहरूमा प्रयोग गरिन्छ। भारत, नेपाल, र हिमालय क्षेत्रका उष्ण प्रदेशहरूमा यो बोट प्राकृतिक रूपमा पाइन्छ र विशेषगरी […]

पाखनबेद, जुन आयुर्वेदिक चिकित्सा पद्धतिमा प्राचीन समयदेखि नै एक महत्त्वपूर्ण औषधीय बिरुवा मानिन्छ, प्राकृतिक उपचारको रूपमा विभिन्न रोगहरूको उपचारमा पाखनबेद उपयोग गरिन्छ। यसको नाम नै “पाखन” (ढुंगा) र “बेद” (फोड्नु) भन्ने शब्दबाट आएको हो, जसले पाखनबेदले ढुंगाको आकारका समस्याहरू, विशेष गरी मृगौलामा हुने पथरीहरू, फोड्न वा नाश गर्न सहयोग पुर्याउने विश्वासलाई जनाउँछ। यसलाई पथरी, पायल्स, […]

धमासा एक महत्वपूर्ण जड़ी-बूटी हो, जसलाई नेपालीमा विभिन्न नामहरूले चिन्छन्, जस्तै दुरलभा, धन्वयास, गान्धारी, कच्छुरा, दुस्पर्शी, र अनन्ता। यसको वैज्ञानिक नाम Fagonia cretica हो र अंग्रेजीमा यसलाई “Khorasan thorn” भनिन्छ। यो जड़ी-बूटी विशेष गरी पाकिस्तान र अफगानिस्तानको मरुभूमि क्षेत्रमा प्रचुर मात्रामा पाइन्छ। धमासाको सबै भाग, विशेष गरी यसको पातहरू र जरा, औषधीय गुणहरूका लागि प्रयोग […]

उटंगन, जसलाई वैज्ञानिक रूपमा Blepharis edulis (Forssk.) Pers. (ब्लेफेरिस् इडुलिस) Syn-Blepharis persica (Burm.f) O. Kuntze भनिन्छ, जुन एक महत्वपूर्ण औषधीय वनस्पति हो जसले आयुर्वेदमा धेरै स्थान पाएको छ। यसका विभिन्न भागहरू, जस्तै बीज र पातहरू, विभिन्न रोगहरूको उपचारमा प्रयोग गरिन्छ। यो पौधा विशेषगरी गर्म जलवायुमा उम्रने गर्दछ र भारत, पाकिस्तान र इरानमा यसको खेती विशेष […]

दहीकम्लो, जसलाई वैज्ञानिक नाम Callicarpa macrophylla Vahl (कैलीकार्पा मैक्रोफिला) Syn-Callicarpa incana Roxb.  भनिन्छ, एक औषधीय वनस्पति हो जसको उत्पत्ति हिमालयका क्षेत्रहरूमा भएको मानिन्छ। यो वनस्पति आयुर्वेदमा विशेष महत्व राख्दछ, जहाँ यसलाई विभिन्न स्वास्थ्य समस्याहरूको उपचारमा प्रयोग गरिन्छ। दहीकम्लोको पातहरू, फल, फूल र जड़हरूमा औषधीय गुणहरूको प्रचुरता पाइन्छ। यसको सुगन्धित र स्वादिष्ट गुणका कारण, यसलाई खानामा […]

पृश्नपर्णी (Prishnaparni) एक महत्वपूर्ण औषधीय वनस्पति हो, जसको वैज्ञानिक नाम Uraria picta हो। यो विशेषगरी आयुर्वेदिक चिकित्सा प्रणालीमा लामो समयदेखि प्रयोग हुँदै आएको छ। पृश्नपर्णीलाई नेपाल, भारत, र दक्षिण एशियाका अन्य थुप्रै ठाउँमा पाइन्छ। यसका पात, जराहरू, र अन्य भागहरू विभिन्न स्वास्थ्य समस्याहरूको उपचारमा प्रयोग गरिन्छ। आयुर्वेदमा यो वनस्पतिलाई मुख्य रूपमा शरीरमा भएका दोषहरूलाई सन्तुलित […]

मौलसरी (Maulasari) एक महत्वपूर्ण औषधीय वृक्ष हो जसलाई आयुर्वेदमा विशेष महत्व दिइएको छ। यसको सुगन्धित फूलहरू र औषधीय गुणहरूको कारण यो विभिन्न प्रकारका रोगहरूको उपचारमा प्रयोग गरिन्छ। आयुर्वेदमा यसको बोक्रा, पात, फूल, फल, र बीउको प्रयोग शरीरका विभिन्न समस्या समाधान गर्न गरिएको छ। मौलसरी प्राचीन समयदेखि नै स्वास्थ्य समस्याहरूको प्राकृतिक उपचारका लागि परिचित छ, विशेष […]

गुलाफ, जसलाई नेपालीमा “गुलाफ” भनिन्छ, एक प्रसिद्ध र सुगन्धित फूल हो। यसको वैज्ञानिक नाम Rosa हो र यो रोसासी परिवारमा पर्ने विभिन्न प्रजातिहरूको समूहमा समावेश गरिएको छ। गुलाफको उत्पत्ति सीरिया र ईरानमा भएको मानिन्छ, तर यसलाई विश्वभर फैलाइएको छ। यसको सुगन्ध र सुन्दरता सँगै, गुलाफका फूलहरूको विभिन्न सांस्कृतिक र धार्मिक महत्त्व पनि छ। नेपालमा, गुलाफको […]