रुद्रवन्ती एक महत्त्वपूर्ण आयुर्वेदिक जडिबुटी हो, जसको प्रयोग विभिन्न रोगहरूको उपचारमा गरिन्छ। यसको वैज्ञानिक नाम Astragalus candolleanus Royle ex Benth. हो र यो Fabaceae परिवारसँग सम्बन्धित छ। यसलाई भारतका उच्च हिमाली क्षेत्रहरूमा पाइन्छ। परम्परागत रूपमा, यसको प्रयोग धेरै रोगहरू निको पार्नका लागि गरिन्छ। रुद्रवन्ती के हो? रुद्रवन्ती एक प्रकारको औषधीय वनस्पति हो जुन विशेषगरी हिमालयी […]
रुद्रजटा (Rudrajata) एक सुन्दर र आकर्षक वनस्पति हो जसलाई प्रायः घरको आँगन र बगैंचाहरूमा सजावटको लागि लगाइन्छ। यसको फूल कुखुराको कल्की जस्तै देखिने हुनाले यसलाई मुर्गकेश वा लाल मुर्गा पनि भनिन्छ। यसका फूलहरू पहेँलो, गुलाबी, बैजनी वा रातो रङका, मखमली र चेप्टो हुन्छन्। यसका बीउहरू कालो, चेप्टो, चिल्ला र सानो हुन्छन्। रुद्रजटा के हो? रुद्रजटा […]
शितिवारक (Celosia argentea Linn.) एक सामान्य तर औषधीय गुणले भरिपूर्ण वनस्पति हो। यो प्रायः नेपाल, भारत र अन्य उष्णकटिबन्धीय क्षेत्रमा पाइन्छ। यसलाई खेतबारीका छेउछाउ, सडक किनारा र खाली जग्गामा सजिलै देख्न सकिन्छ। परम्परागत चिकित्सामा यसको पात, फूल र बीजको विभिन्न रोगहरूको उपचारमा प्रयोग गरिन्छ। शितिवारक के हो? शितिवारक (वानस्पतिक नाम: Celosia argentea Linn.) एमारेन्थेसी (Amaranthaceae) […]
रुद्राक्ष एक पवित्र वनस्पति हो जसको धार्मिक र औषधीय दुवै महत्व छ। यसलाई विशेषगरी नेपाल र भारतमा विभिन्न रोगहरूको उपचारमा प्रयोग गरिन्छ। रुद्राक्षको माला लगाउनाले शरीरको प्राण तत्वलाई नियमित गर्न मद्दत पुग्छ र विभिन्न शारीरिक तथा मानसिक समस्याहरूबाट बचाउँछ भन्ने विश्वास गरिन्छ। रुद्राक्ष के हो? रुद्राक्ष (वानस्पतिक नाम: Elaeocarpus serratus Linn.) एलिओकार्पेसी (Elaeocarpaceae) परिवारको एक […]
रोहीतक (Tecomella Undulata) वटादि वर्ग र सोनकादि कुल (Bignoniaceae परिवार) अन्तर्गत पर्ने मध्यम आकारको एक रूख हो। यसको उचाई १०-२५ फिट सम्म हुन्छ। रोहीतकको रूख कहाँ पाइन्छ ? भारतमा रोहीतकको रूख पंजाब, बंगाल, गुजरात, काठियावाड़, राजस्थान आदि क्षेत्रमा पाइन्छ। यसका अतिरिक्त विलोचिस्तान, पश्चिमी पाकिस्तानको भूभागमा पनि यो रूख फेला पर्छ। यसका सुन्दर फूलका कारण यसलाई […]
Combretum indicum, जसलाई नेपालीमा मालती वा बाजा फुल भनिन्छ, एक प्रकारको लहरो हुने फुल हो जस्को सुगन्धित फूल फुल्छ। यसको वैज्ञानिक नाम Quisqualis indica पनि हो। यो फुल दक्षिण एसिया र दक्षिणपूर्व एसियामा धेरै पाइन्छ। यसका फूलहरू सेतो, गुलाबी, रातो र मिसिएका रंगका हुन्छन् र मीठो सुगन्ध छर्छ। परिचय:यो फुल नेपाल लगायत भारतको घर र बगैंचामा सजावटको लागी रोपिने गरिन्छ। […]
बडहर (बधल) नेपाल, भारत, बंगलादेश लगायत दक्षिण एसियाली क्षेत्रमा पाइने एक औषधीय गुण भएको फल हो। यसको वैज्ञानिक नाम Cissus quadrangularis हो। यो फल प्रायः सुख्खा तथा उष्ण जलवायु भएका ठाउँमा धेरै पाइन्छ। नेपाली परम्परागत चिकित्सा पद्धतिमा बडहरलाई विभिन्न रोगहरूको उपचारका लागि प्रयोग गरिन्छ। यसको काण्ड, पात, र बोक्रामा औषधीय गुणहरू पाइन्छन्, जसले घाउ, जोर्नी दुखेको, हड्डी […]
लताकस्तुरी नेपाल र भारतको उष्णकटिबंधीय क्षेत्रहरू, विशेष गरी महाराष्ट्र, उत्तर प्रदेश, मध्य प्रदेश र उत्तराखण्डमा धेरै ठाउँहरूमा खेती गरिन्छ। यसको बोट एक-नाक भएको भिण्डी (रामतोरिया) जस्तो देखिन्छ। यसको लता पूर्ण रूपमा झुसले ढाकिएको हुन्छ। यसका फूलहरू भिण्डीका फूलहरू जस्तै ठूला हुन्छन्, जसमा पहिलो प्रजातिको फूल पहेंलो र बीचमा बैजनी रंगको हुन्छ। यसको फलहरू पनि झुसले […]
लसुनको खेती नेपाल र भारतभरि व्यापक रूपमा गरिन्छ। यसलाई सयौँ वर्षदेखि नै घरघरमा मसला र औषधिको रूपमा प्रयोग गरिँदै आएको छ। प्राचीन आयुर्वेदिक ग्रन्थ “कश्यप संहिता”मा लसुनको पेस्ट धेरै रोगहरूको उपचारको लागि उपयोग गरिएको उल्लेख छ। लसुनमा अमिलो रस बाहेक अन्य पाँच रसहरू पाइन्छन्। यसमा तीखो गन्ध हुने भएकाले यसलाई “उग्रगन्ध” पनि भनिन्छ। लसुनको प्रत्येक […]
एडिनोक्यालिमा एलियासियम (Adenocalymma alliaceum), जसलाई नेपालीमा “लसुने लहरो” र हिन्दिमा “लसुन बेल” भनिन्छ, यो एक औषधीय लहरा हो जुन मुख्यतया दक्षिण अमेरिका र नेपालका केही भेगहरूमा पाइन्छ। यसको वैज्ञानिक नाम पहिले Mansoa alliacea थियो तर पछि वर्गीकरण परिवर्तन भएर अहिले Adenocalymma alliaceum भनिन्छ। यसको पात, फूल, र जरामा लसुन जस्तो तीखो गन्ध आउँछ, जसकारण यसलाई लसुनसँग सम्बन्धित मानिन्छ। नेपाली परम्परागत […]
