निसोथ (Operculina turpethum) एक आयुर्वेदिक औषधीय वनस्पति हो, जुन विशेष गरी पेटसम्बन्धी समस्याहरू, पाचन सुधार, र शरीरको सफाइमा प्रयोग गरिन्छ। यो बनस्पती सामान्यतया नेपाल भारतका धेरै भागहरूमा पाइन्छ, विशेष गरी समुन्द्र सतहबाट 1000 मिटरको उचाइमा। निसोथमा प्राकृतिक पाचक, रेचक, र शुद्धिकारक गुणहरू हुन्छन्, जसले शरीरबाट विषाक्त पदार्थहरू हटाउन मद्दत पुर्याउँछ। यसको जरा, पात, र काण्ड […]
बकाइनो र निमको वृक्षलाई धेरै मानिसहरूले एक जस्तो मान्छन्, किनकि बकाइनोको रुख, नीमको रुख जस्तै हुन्छ। बकाइनोका पत्ताहरू र फलहरूको स्वाद पनि नीमजस्तै हुन्छ, तर वास्तवमा दुवै अलग-अलग हुन्। बकाइनो पनि एक जडी-बुटी भएको वृक्ष हो, र यसका धेरै औषधीय गुणहरू छन्। तपाईं टाउकोको दुखाइ, मुखको घाऊ, गलगंड, श्वास सम्बन्धी रोग, पेटको दुखाइ, पेटमा जुका […]
करी पत्ता, जसलाई वैज्ञानिक रूपमा Murraya koenigii भनेर चिनिन्छ, दक्षिण एशियामा विशेष गरी भारत, नेपाल, र पाकिस्तानमा व्यापक रूपमा प्रयोग हुने एक बहुपरकारीक वनस्पति हो। यसलाई परिकारमा स्वाद थप्नका लागि मात्र होइन, औषधीय गुणहरूको लागि पनि महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। करी पत्तामा उच्च मात्रामा भिटामिन A, C, E, र विभिन्न एंटीऑक्सिडन्टहरू हुन्छन्, जसले यसलाई स्वास्थ्यका लागि लाभदायक […]
कोदो (Finger Millet) नेपालको परम्परागत अन्नबाली मध्ये एक हो, जसलाई मुख्यतः उच्च पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रहरूमा खेती गरिन्छ। यो बाली साधारणतया चिसो र सुख्खा हावापानीमा राम्रोसँग उत्पादन गर्न सकिन्छ। कोदोले कम उर्वराशक्ति भएका माटोमा समेत राम्रो उत्पादन दिने क्षमता राख्दछ, जसले गर्दा ग्रामीण क्षेत्रमा खाद्यान्न सुरक्षामा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याउँछ। यसको बोट र बिउमा प्रशस्त पोषण […]
पुष्कर मूल, जसलाई Inula racemosa पनि भनिन्छ, आयुर्वेदिक चिकित्सा क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण जडीबुटी हो। यो एस्टरासे परिवारमा पर्छ र मुख्य रूपमा भारत र नेपालका उष्णकटिबंधीय र पर्वतीय क्षेत्रमा पाइन्छ। यो 1500 देखि 4200 मिटरको उचाइमा बढी फैलिन्छ । यसका विशेषताहरूमा लामो, खस्रो डाँठ, नरम पातहरू र ठूलो पहेँलो फूल समावेश छन् पुष्कर मूललाई विशेष गरी श्वस प्रणालीका […]
पातालगरुडी (Cocculus hirsutus) एक महत्त्वपूर्ण औषधीय वनस्पति हो, जसको प्रयोग प्राचीन कालदेखि नै आयुर्वेदिक उपचारमा हुँदै आएको छ। यो विशेषगरी उष्णकटिबंधीय तथा उप-उष्णकटिबंधीय क्षेत्रहरूमा पाइन्छ र हिमालयको तलका भूभागहरूमा यसको व्यापक उपस्थिति छ। पश्चिम बंगाल, बिहार, र पंजाबजस्ता भारतका विभिन्न प्रान्तमा पनि यो पाइन्छ। पातालगरुडीलाई परम्परागत रुपमा विभिन्न शारीरिक समस्याहरू, जस्तै सिरदर्द, रतन्धो, दाँतको दुखाईम, […]
दमाई फल (Damai phal) एक महत्वपूर्ण औषधीय वनस्पति हो, जसलाई विशेष रूपमा यसको औषधीय गुणहरूका लागि मानिन्छ। यसको वैज्ञानिक नाम Strychnos potatorum L. f. (स्ट्रिक्नॉस पोटेटोरम) Syn-Strychnos stuhlmannii Gilg हो र यसलाई प्रायः पारंपरिक चिकित्सा प्रणालीहरूमा उपयोग गरिन्छ। दमाई फलका विभिन्न भागहरू, जस्तै बिउ, जरा, र फल, औषधीय गुणहरूमा धनी छन् र विभिन्न रोगहरूको उपचारमा […]
पीपल(Ficus religiosa) एक बहुगुणी र धार्मिक दृष्टिले महत्वपूर्ण वृक्ष हो, जसको पातहरू र अन्य भागहरूको विभिन्न औषधीय प्रयोग गरिएको छ। यो पीपल विशेष गरी नेपालको पहाड तराइ देखी भारतका उपहिमालयी वन, पश्चिम बंगाल र मध्य भारतमा पाइन्छ। पीपलको धार्मिक महत्व हिन्दू र बौद्ध धर्ममा विशेष रूपमा मानिन्छ, जसका कारण यसलाई प्रायः मन्दिरहरूको आसपास लगाइन्छ। यसको […]
धुकुरे झार, जसलाई पित्तपापड़ा पनि भनिन्छ, नेपालको पहाडी र समथर क्षेत्रमा पाइने एउटा आयुर्वेदिक औषधीय वनस्पति हो। विशेषगरी खेतीका क्षेत्रमा स्वाभाविक रूपमा बढ्ने गर्छ। परम्परागत आयुर्वेदिक चिकित्सा प्रणालीमा धुकुरे झारको पात, जरा, काण्ड, र बिउलाई औषधीय गुणहरूको लागि प्रयोग गरिन्छ। यसको रस, काढा, र चूर्णले पेटका गडबडी, ज्वरो, पायल्स, मर्केको, झाडापखाला, र इन्फ्ल्यामेसनजस्ता विभिन्न स्वास्थ्य […]
आजको समाजमा, विशेष गरी चाडपर्व र उत्सवहरूमा मिठा खानेकुराहरूको अत्यधिक सेवन गर्नु सामान्य कुरा बनेको छ। नेपाल जस्तो सांस्कृतिक देशमा तिहार र दशैँ जस्ता चाडपर्वमा मिठो खानेकुरा प्रचलनमा छन्। तर अत्यधिक चिनीको सेवनले स्वास्थ्यका लागि गम्भीर समस्या निम्त्याउन सक्छ। धेरैजसो आधुनिक मिठा खानेकुरामा परिष्कृत चिनी, कृत्रिम मिठास, र रासायनिक पदार्थहरू समावेश गरिन्छ, जसले शरीरमा दीर्घकालीन […]
