मौलसरी (Maulasari) एक महत्वपूर्ण औषधीय वृक्ष हो जसलाई आयुर्वेदमा विशेष महत्व दिइएको छ। यसको सुगन्धित फूलहरू र औषधीय गुणहरूको कारण यो विभिन्न प्रकारका रोगहरूको उपचारमा प्रयोग गरिन्छ। आयुर्वेदमा यसको बोक्रा, पात, फूल, फल, र बीउको प्रयोग शरीरका विभिन्न समस्या समाधान गर्न गरिएको छ। मौलसरी प्राचीन समयदेखि नै स्वास्थ्य समस्याहरूको प्राकृतिक उपचारका लागि परिचित छ, विशेष […]
गुलाफ, जसलाई नेपालीमा “गुलाफ” भनिन्छ, एक प्रसिद्ध र सुगन्धित फूल हो। यसको वैज्ञानिक नाम Rosa हो र यो रोसासी परिवारमा पर्ने विभिन्न प्रजातिहरूको समूहमा समावेश गरिएको छ। गुलाफको उत्पत्ति सीरिया र ईरानमा भएको मानिन्छ, तर यसलाई विश्वभर फैलाइएको छ। यसको सुगन्ध र सुन्दरता सँगै, गुलाफका फूलहरूको विभिन्न सांस्कृतिक र धार्मिक महत्त्व पनि छ। नेपालमा, गुलाफको […]
नील (Indigo) एक प्राचीन वनस्पति हो, जसलाई प्रायः रंग निकाल्नका लागि प्रयोग गरिन्छ। यसको औषधीय उपयोगको बारेमा आयुर्वेदमा धेरै जानकारी पाइन्छ। नीलको जरा, डाठ र पात र बीजहरू औषधीय गुणले भरपूर हुने कारणले विभिन्न रोगहरूको उपचारमा यसको उपयोग गरिन्छ। यसको रंग निकाल्ने प्रक्रिया पनि धेरै पुरानो छ र यो रंग विभिन्न वस्त्र र वस्तुहरूलाई सुन्दर […]
नालुकुरो, आयुर्वेदमा महत्वपूर्ण औषधीय बोटको रूपमा चिनिन्छ। यो प्राचीन कालदेखि नै विभिन्न स्वास्थ्य समस्याहरूको उपचारमा प्रयोग हुँदै आएको छ। प्राकृतिक रूपमा बाढीको किनार, खेतबारी र सडक किनारहरूमा उम्रिने यो बोटले विभिन्न रोगहरूको समाधानका लागि औषधिको रूपमा काम गर्छ। विशेषगरी यसको जरा र पातमा औषधीय गुणहरू पाइन्छन्, जसले पेटसम्बन्धी समस्या, झाडापखाला, पायल्स , र अन्य समस्याहरूको […]
गोल काँक्री, जसलाई कुंदरू भनेर पनि चिनिन्छ, एक प्राचीन र औषधीय गुणले भरिपूर्ण बोट हो। यो नेपाल लगायत दक्षिण एशियाका विभिन्न देशहरूमा प्राचीन कालदेखि नै खाना र औषधिका रूपमा प्रयोग हुँदै आएको छ। गोल काँक्रीलाई विशेषगरी यसको पात, फूल, र जराको औषधीय गुणको कारण आयुर्वेदिक चिकित्सा पद्धतिमा उच्च स्थान दिइन्छ। यसमा पोषण र स्वास्थ्य लाभका […]
जल पिप्पली एक महत्वपूर्ण औषधीय वनस्पति हो, जसलाई आयुर्वेदमा विशेष स्थान दिइएको छ। यसको वैज्ञानिक नाम Phyla nodiflora (Linn.) Greene हो। यसको प्रयोग विभिन्न प्रकारका रोगहरूको उपचारका लागि गरिन्छ। जल पिप्पली मुख्यतया यसको पात, फूल, जरा र फलका लागि परिचित छ। यसलाई प्राचीन समयदेखि नै विभिन्न स्वास्थ्य समस्याहरू, जस्तै पायल्स, झाडापखाला, पेटसम्बन्धी समस्या, र श्वासप्रश्वासका […]
बलु झार (जो वैज्ञानिक रूपमा Sida Cordifolia को रूपमा चिनिन्छ) नेपालको विभिन्न भूभागमा पाइने औषधीय महत्वको एक बहुउपयोगी वनस्पति हो। यसको मुख्य रूपमा उपोष्णकटिबन्धीय क्षेत्र, विशेष गरी मध्यम उचाइका समथर भूभागहरू र पहाडी क्षेत्रहरूमा पाइन्छ। परम्परागत रूपमा, यस झारलाई आयुर्वेदिक चिकित्सा प्रणालीमा धेरै रोगहरूको उपचारका लागि प्रयोग गरिँदै आएको छ। यसको इतिहास प्राचीन चिकित्सा प्रणालीसँग […]
सति बयर, जसलाई वैज्ञानिक रूपमा Rhus parviflora Roxb. भनिन्छ, आयुर्वेदिक चिकित्सा प्रणालीमा महत्त्वपूर्ण जडिबुटी मानिन्छ। यसको प्रयोग प्राचीन समयदेखि नै भारतीय चिकित्सा प्रणालीमा हुँदै आएको छ। सति बयरका विभिन्न भागहरू—तना, फल, र पात—स्वास्थ्यका लागि लाभदायक मानिन्छन्। यसले पाचन सुधार, रोग प्रतिरोधक क्षमतामा वृद्धि, र शरीरका अन्य धेरै स्वास्थ्य लाभ प्रदान गर्न सक्छ। सति बयर मुख्यतया […]
थाङ्गने झार (Blumea) एक बहुउपयोगी औषधीय वनस्पति हो, जुन विशेष गरी आयुर्वेदमा यसको महत्वका कारण परिचित छ। यो पौधा विभिन्न रोगहरूको उपचारमा सहयोग पुर्याउने गुणहरूमा धनी छ। यसको पत्ताहरू, जरा, र पञ्चाङ्गका भागहरू स्वास्थ्यका लागि उपयोगी मानिन्छन्। थाङ्गने झारको मूलतः आर्द्र र नमीयुक्त वातावरणमा वृद्धि हुन्छ, जसले यसलाई प्राकृतिक रूपमा विशेष गरिन्छ। भारतका विभिन्न भागहरूमा, […]
सिसौ (Dalbergia sissoo) नेपाल तथा भारतीय उपमहाद्वीपमा पाइने एक महत्त्वपूर्ण रुख हो, जसको औषधीय र व्यावसायिक मूल्य दुवै उच्च छ। यो रुख विशेषगरी गर्मी र समशीतोष्ण जलवायुमा राम्रोसँग हुर्कन्छ। सिसौलाई परम्परागत रूपमा यसको बलियो काठका लागि चिनिन्छ, जसलाई फर्निचर, भवन निर्माण, र विभिन्न काष्ठकला सामग्री निर्माणमा व्यापक प्रयोग गरिन्छ। यसका साथै, सिसौका विभिन्न भागहरू (जरा, […]
