चोरक (Smooth Angelica), जसलाई वैज्ञानिक रूपमा Angelica glauca Edgew. र यसका पर्यायी नाम Angelica nuristanica Kitam. भनेर चिनिन्छ, एक औषधीय बिरुवा हो जुन नेपालको उच्च हिमाली क्षेत्रमा पाइन्छ। यसका पात, फूल र जरा औषधीय गुणले भरिपूर्ण छन् र प्राचीन समयदेखि आयुर्वेद र पारम्परिक चिकित्सा पद्धतिहरूमा यसको प्रयोग भइरहेको छ। चोरकको जरा, फूल र पातको प्रयोग […]
कठिञ्जर, जसलाई हिन्दीमा जूफा र वैज्ञानिक नाम Hyssopus officinalis Linn. हो जुन एक प्रसिद्ध औषधीय वनस्पति हो र पुराना कालदेखि स्वास्थ्य लाभका लागि प्रयोग भइरहेको छ। यो बिरुवा लामो र पातलो हुन्छ र यसको पातको आकार चुच्चो हुन्छ। यो मुख्यत: भूमध्य सागर क्षेत्रको मूल प्रजाती हो, तर अहिले यो धेरै देशहरूमा खेती गरिन्छ। कठिञ्जरको वैज्ञानिक […]
छिन्के झार, जसलाई हिन्दिमा नकछिकनी र वैज्ञानिक नाम Centipeda minima (Linn.) A.Br. Aschers. र पूर्वी नाम Centipeda orbicularis Lour. द्वारा पनि चिनिन्छ, एक प्रकारको वनस्पति हो जसलाई प्रायः औषधीय गुण भएका जडिबुटिको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। यो वनस्पति मुख्यत: दक्षिण एशियामा पाइन्छ, विशेष गरी नेपाल, भारत, बंगलादेश, श्रीलङ्का र म्यांमार जस्ता क्षेत्रमा यसको व्यापक वितरण देखिन्छ। […]
डोडी साग, (जीवन्ती) जसलाई नेपालीमा “सानो सुनौलो जीवन्ती”, “डुण्डु”, र “डाँडीलसुने साग” पनि भनिन्छ, एक महत्वपूर्ण हर्बल प्लान्ट हो। यसको वैज्ञानिक नाम Leptadenia reticulata (Retz.) W. & A. हो। यसलाई हिंदीमा “जीवन्ती” पनि भनिन्छ। डोडी सागको उपयोग पारंपरिक औषधिहरूमा अत्यधिक छ र यसका विभिन्न स्वास्थ्य लाभ पनि छन्। यो साग विशेष गरी उच्च पर्वतीय क्षेत्रका […]
खोटे सल्ला, जसलाई वैज्ञानिक रूपमा Pinus roxburghii वा Pinus longifolia भनेर चिनिन्छ, नेपालका पहाडी क्षेत्रहरूमा पाइने प्रमुख खोटे सल्ला जाति हो। यो बिरुवा प्रायः १,००० देखि २,००० मिटरको उचाइमा जंगलहरूमा पाइन्छ। यसको पात पहेँलो हरियो र लामो आकारको हुन्छ र यसको गोलो आकारको सुईले यसको विशिष्टता दर्शाउँछ। यसका बीउहरू कोन जस्ता आकारको फलमा फल्दछन जस […]
खरी लहरो, वैज्ञानिक नाम Ipomoea nil (L.) Roth, एक प्रकारको लहरा हुने बिरुवा हो जुन प्रायः आइपोमिया हेडरेसिया (Ipomoea hederacea) बाट पनि चिनिन्छ। यो प्रजाति बेलायती वैज्ञानिक रथले पहिलो पटक पत्ता लगाएका थिए र अहिले यो संसारभरि विभिन्न क्षेत्रमा पाइन्छ। खरी लहरो जडिबुटीको परिवार Convolvulaceae मा पर्दछ र यसको सामान्य नाम “वाइन्डिङ मर्निङ ग्लोरी” वा […]
इन्द्राणी, जुन आयुर्वेदमा एक महत्वपूर्ण औषधिको रूपमा परिचित छ, प्राचीन समयमा भारतको पारंपरिक चिकित्सा पद्धतीमा प्रयोग हुँदै आएको छ। यो एक लहरा हुने बिरुवा हो, जुन विशेष गरी बालुवा मिसियको माटोमा हुर्कन्छ र भारतका विभिन्न भागमा स्वाभाविक रूपमा पाइन्छ। यसका पात, जरा, फल र बिउ आयुर्वेदिक औषधिहरूको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। इन्द्राणीको प्रयोग प्रायः पायल्स, अपच, […]
बिमिरो (जस्लाई हिन्दिमा नींबू जम्बीरी भनिन्न्छ) एक महत्त्वपूर्ण आयुर्वेदिक वनस्पति हो जुन विभिन्न स्वास्थ्य समस्याहरूको उपचारमा प्रयोग गरिन्छ। यसको औषधीय गुणहरू प्राचीन समयमा नै आयुर्वेदमा प्रचलित थिए, र यसका विभिन्न भागहरू जस्तै फलको रस, फलको बोक्रा, पात र तेलले शरीरको विभिन्न अवस्थाहरूमा लाभ पुर्याउने काम गर्छ। यसले पाचन तन्त्रको सुधार, छालाका समस्याहरूको उपचार, र संक्रमणको […]
पटुवा साग परम्परागत रूपमा विभिन्न स्वास्थ्य समस्याहरूको उपचारमा प्रयोग गरिँदै आएको औषधीय वनस्पति हो। यसको प्रयोग विशेष गरी आयुर्वेदिक चिकित्सामा गरिन्छ। भारतका विभिन्न क्षेत्रहरूमा, विशेषतः पश्चिम बंगालमा, यसको खेती व्यापक रूपमा गरिन्छ। यो वनस्पति आफ्नो औषधीय गुणका कारण स्वस्थ जीवनशैली अपनाउन चाहने मानिसहरू बीच लोकप्रिय हुँदै गएको छ। यसका पात र पञ्चाङ्ग (जरा, कान्ड, पात, […]
सयपत्री (गेंदा) एक प्रसिद्ध औषधीय र सजावटी फूल हो, जसको वैज्ञानिक नामTagetes erecta Linn. (टैगेटीज इरेक्टा) Syn-Tagetes excelsa Soule हो। यो प्रायः नेपालको र भारतको विभिन्न भागहरूमा पाइन्छ र यसको खेती पनि गरिन्छ। सयपत्रीका फूलहरू सुन्तला र पहेँलो रंगका हुन्छन्, जसले बगैंचामा एक आकर्षक दृश्य प्रस्तुत गर्छ। यसको पात, फूल, बिउ र जरालाई औषधीय गुणका कारण विभिन्न रोगहरूको […]
