ग्वार, जसलाई ग्वारफली पनि भनिन्छ, एक प्रकारको गेडागूडी बाली हो जुन भारतमा विशेषगरी राजस्थान, गुजरात, र उत्तर प्रदेशमा उत्पादन गरिन्छ । ग्वारका विभिन्न भागहरू – गुद, फल, बीउ, काण्ड, र पातहरू – औषधीय गुणले भरिपूर्ण छन्। यसमा पाइने ग्वार गुद (गम)ले कयौं स्वास्थ्य समस्याहरूको समाधान गर्न मद्दत गर्दछ। आयुर्वेदिक दृष्टिले ग्वारको हिम, काढा, र अन्य […]
बाँदरे शिरीष (गोरक्ष) एक प्रकारको रुख हो, जुन विशेषगरी उष्णकटिबंधीय हिमालयका क्षेत्रहरूमा पाइन्छ। यसलाई प्राचीन कालदेखि आयुर्वेदिक चिकित्सा प्रणालीमा विभिन्न रोगहरूको उपचारका लागि प्रयोग गरिँदै आएको छ। यसको विभिन्न भागहरू जस्तै पंचांग, बिउको तेल र बोक्रा, औषधीय गुणहरूले भरिपूर्ण हुन्छन्। यो रुख मुख्यत: पाचन प्रणालीसँग सम्बन्धित समस्याहरू, अपच, झाडापखाला, पिशाब सम्बन्धी रोगहरू, र अन्य स्वास्थ्य […]
गोरखबूटी (गोरखगांजा) एक बहुप्रचलित औषधीय वनस्पति हो, जुन विशेष गरी भारतको दक्षिणी क्षेत्र र महाराष्ट्रमा पाइन्छ। यो वनस्पति उष्णकटिबंधीय र उपउष्णकटिबंधीय क्षेत्रहरूमा बढी फुल्छ र यसको औषधीय गुणहरूको कारण विभिन्न रोगहरूको उपचारमा प्रयोग गरिन्छ। गोरखबूटीको विभिन्न भागहरू जस्तै पात, फूल, जरा र पंचांगलाई औषधिको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। यसका विभिन्न आयुर्वेदिक गुणहरूले यसलाई पुरानो समयमा पनि […]
गोरखइमली एक महत्त्वपूर्ण औषधीय वनस्पति हो, जसलाई विभिन्न स्वास्थ्य समस्याहरूको उपचारमा प्रयोग गरिन्छ। यसलाई आयुर्वेदिक चिकित्सा प्रणालीमा विशेष स्थान दिइएको छ, र यसको हरेक भागमा औषधीय गुण पाइन्छ। भारतमा यो वनस्पति विशेषतः तातो तथा आर्द्र क्षेत्रहरूमा पाइन्छ, जहाँ यसको रुखहरू प्राकृतिक रूपमै बढ्छन्। यसको उपयोगी भागहरूमा फल, पात, डाठ, बोक्रा, र जरा समावेश छन्, जसलाई […]
चमेली फूल, जसलाई संस्कृतमा “जनेष्टा, सौमनस्यनी, जाति, सुमना, चेतिका, हृद्यगन्धा, राजपुत्रिका” आदी नामले चिनिन्न्छ जुन विश्वभरका विभिन्न संस्कृतिहरूमा लोकप्रिय छ। यो फूल प्रायः आफ्नो सुगन्ध र सौन्दर्यका लागि प्रसिद्ध छ। चमेली फूलको उत्पत्ति दक्षिण एशियाबाट भएको मानिन्छ र यसलाई भारत, पाकिस्तान, श्रीलंका र अन्य स्थानहरूमा व्यापक रूपमा लगाइन्छ। यसको फूल स–साना र ताजा हुन्छन् र […]
ठूलो पिपला, जसलाई वैज्ञानिक रूपमा Piper retrofractum भनिन्छ, आयुर्वेदमा महत्त्वपूर्ण स्थान राख्ने एक औषधीय वनस्पति हो। यो बोट विशेष गरी भारतीय उपमहाद्वीपमा पाइन्छ र यसको उपयोग प्राचीन कालदेखि हुँदै आएको छ। ठूलो पिपला जड़ी-बुटी परिवारको सदस्य हो र यसको जड़ र फलमा औषधीय गुणहरू पाइन्छन्। यसको प्रयोग प्रायः औषधि निर्माणमा, विशेष गरी श्वसन तंत्रका समस्याहरू, […]
बन प्याजको, वैज्ञानिक नाम Urginea indica (Roxb.) Kunth हो जुन Liliaceae परिवारसँग सम्बन्धित छ, प्राचीन समयदेखि नै आयुर्वेदिक तथा परम्परागत उपचारमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। संस्कृतमा यसलाई कोलगानो वा वनपलांडु भनिन्छ। यसको मुख्य उपयोगी भाग यसको गानो (bulb) हो, जसमा विभिन्न औषधीय गुणहरू पाइन्छन्। यसको गानोमा प्राकृतिक यौगिकहरू पाइन्छन्, जसमा glycosides, alkaloids, र flavonoids जस्ता […]
नर्कट एक प्रकारको बाँसजस्तो वनस्पति हो जुन औषधीय गुणहरूका कारण प्रसिद्ध छ। यो मुख्यतया नेपाल र भारतको हिमालय क्षेत्रका उष्ण घाटी, दलदली क्षेत्र र नदी किनारामा पाइन्छ। नर्कटको जरा, कान्ड, र पातलाई विभिन्न औषधीय प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्छ। यसले पाचन समस्यादेखि लिएर मूत्रसम्बन्धी रोगहरूमा समेत लाभ पुर्याउँछ। यसको काढा र पेस्ट औषधिको रूपमा प्रचलित छन्। […]
इश्वरमुल, जुन नेपाल, भारत, बंगलादेश, र श्रीलङ्कामा पाइन्छ, एक महत्वपूर्ण औषधीय वनस्पति हो। यसलाई परम्परागत औषधिहरूमा विशेष गरी उपयोग गरिन्छ र यसको प्रयोग प्राचीन समयदेखि आयुर्वेदिक उपचारमा हुँदै आएको छ। इश्वरमुलको जरा, पात, काण्ड र बिउमा बहुमूल्य गुणहरू पाइन्छन्, जसले विभिन्न स्वास्थ्य समस्याहरू, जस्तै सर्पको टोकाइ , माइग्रेन, झाडापखाला, र टाइफाइड जस्ता समस्यामा राहत पुर्याउँछन्। […]
निसोथ (Operculina turpethum) एक आयुर्वेदिक औषधीय वनस्पति हो, जुन विशेष गरी पेटसम्बन्धी समस्याहरू, पाचन सुधार, र शरीरको सफाइमा प्रयोग गरिन्छ। यो बनस्पती सामान्यतया नेपाल भारतका धेरै भागहरूमा पाइन्छ, विशेष गरी समुन्द्र सतहबाट 1000 मिटरको उचाइमा। निसोथमा प्राकृतिक पाचक, रेचक, र शुद्धिकारक गुणहरू हुन्छन्, जसले शरीरबाट विषाक्त पदार्थहरू हटाउन मद्दत पुर्याउँछ। यसको जरा, पात, र काण्ड […]
