परिचय (Introduction of Pimples)
डण्डिफोर छालाको एक निकै सामान्य तर झर्को लाग्दो समस्या हो। चिकित्सा विज्ञानको भाषामा यसलाई ‘एक्ने भल्गारिस’ भनिन्छ।
विशेष गरी १७ देखि २१ वर्षको उमेरमा शरीरमा हुने हर्मोनको परिवर्तन (जस्तै: एस्ट्रोजेन र प्रोजेस्टेरोन) का कारण अनुहारमा
तेल उत्पादन गर्ने ग्रन्थिहरू बढी सक्रिय हुन्छन्, जसले गर्दा डण्डिफोर निस्कन्छ।
आयुर्वेदका अनुसार हाम्रो शरीरमा वात, पित्त र कफ दोष हुन्छन्। जब शरीरमा पित्त र कफ दोष असन्तुलित हुन्छ, तब छालाको तेल
ग्रन्थि (Sebaceous gland) मा अवरोध पैदा हुन्छ। यसले गर्दा रोम छिद्रहरू बन्द हुन्छन् र त्यहाँ तेल जम्मा भएर स-साना
दानाहरू बन्छन्, जसलाई हामी डण्डिफोर भन्दछौँ।
लक्षण (Symptoms of Pimples)
डण्डिफोर आउँदा निम्न लक्षणहरू देखिन सक्छन्:
- परिचय (Introduction of Pimples)
- लक्षण (Symptoms of Pimples)
- कारण (Causes of Pimples)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for Pimples)
- थप अन्य उपाय (Extra Solution for Pimples)
- खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Pimples)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Pimples)
- साबधानी (Precautions in Pimples)
- निष्कर्ष (Conclusion)
छालामा सेता खालका साना दानाहरू (Whiteheads) देखिनु।
कालो टाउको भएका दानाहरू (Blackheads) आउनु।
सानो रातो रङ्गको गाँठो (Papules) जस्तो देखिनु।
दानाहरूमा पिप भरिनु (Pustules)।
छाला मुनि ठूला र दुख्ने खालका गाँठाहरू (Cysts) बन्नु।
कारण (Causes of Pimples)
डण्डिफोर आउनुका मुख्य कारणहरू यस प्रकार छन्:
पाचन प्रक्रियामा गडबडी: यदि पेट सफा छैन र कब्जियतको समस्या छ भने शरीरका विषाक्त पदार्थ (Toxins) बाहिर जान पाउँदैनन्,
जसले रगत फोहोर बनाउँछ र डण्डिफोर निम्त्याउँछ।
हर्मोनल असन्तुलन: किशोरावस्था, महिनावारीको समय वा गर्भावस्थामा हर्मोनमा आउने उतारचढावले गर्दा अनुहारमा बढी तेल
निस्कन्छ।
अस्वस्थ खानपान: धेरै चिल्लो, पिरो, मसलादार खानेकुरा र जंक फुड (पिज्जा, बर्गर आदि) को सेवन।
मानसिक तनाव: अत्यधिक तनावले शरीरमा स्ट्रेस हर्मोन बढाउँछ, जसले छालालाई असर गर्छ।
ब्याक्टेरियाको संक्रमण: छालामा हुने कीटाणुहरूका कारण रातो र दुख्ने डण्डिफोर आउँछन्।
वंशानुगत: यदि आमाबाबुलाई डण्डिफोरको समस्या थियो भने छोराछोरीमा पनि हुने सम्भावना रहन्छ।
औषधिको सेवन: केही विशेष औषधिहरू वा गर्भनिरोधक चक्कीहरूको प्रयोगले पनि यो समस्या हुन सक्छ।
घरेलु उपचार (Home Remedies for Pimples)
डण्डिफोरलाई घरमै उपलब्ध प्राकृतिक चिजहरूबाट निको पार्न सकिन्छ:
नीमको लेप: १०–१५ वटा नीमका पात, अलिकति चन्दन पाउडर र बेसार मिसाएर पेस्ट बनाउनुहोस्। यसलाई मास्कको रूपमा आधा घण्टा
अनुहारमा लगाएर सादा पानीले धुनुहोस्। नीममा एन्टी-ब्याक्टेरियल गुण हुन्छ जसले डण्डिफोर निको पार्छ।
बेसार र चन्दन: आधा चम्चा बेसार र एक चम्चा चन्दन पाउडरलाई गुलाब जलमा मिसाएर लगाउनाले छालाको सुन्निने समस्या
(Inflammation) कम हुन्छ।
दालचिनी र मह: दालचिनीको धुलो र मह मिसाएर डण्डिफोर भएको ठाउँमा मात्र राति लगाएर सुत्ने र बिहान धुने गर्नाले छिटो लाभ
मिल्छ
गुलाब जल र कागती: गुलाब जल, कागतीको रस र काँक्रोको रस मिसाएर राति अनुहारमा लगाउनाले दागधब्बा हट्छन् र अनुहार चम्किलो
हुन्छ।
तिलको प्रयोग: कालो तिललाई कागतीको रससँग पिसेर लगाउनाले पनि डण्डिफोरमा राहत मिल्छ।
थप अन्य उपाय (Extra Solution for Pimples)
पर्याप्त पानी: दिनमा कम्तीमा १०–१२ गिलास पानी पिउनुहोस् जसले शरीरका विषाक्त पदार्थ बाहिर निकाल्न मद्दत गर्छ।
बाफ लिने (Steaming): हप्तामा एक पटक तातो पानीको बाफ लिँदा बन्द भएका रोम छिद्रहरू खुल्छन्।
नियमित सरसफाइ: दिनमा दुई पटक हल्का फेसवासले अनुहार धुनुहोस्।
खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Pimples)
के खाने: भिटामिन ‘ए’, ‘सी’ र ‘ई’ युक्त फलफूलहरू (सुन्तला, मेवा, स्याउ, कागती) र हरिया तरकारीहरू (लौका, पालुङ्गो, गाजर)
प्रशस्त खानुहोस्।
चिया सिड्स: बिहानको नास्तामा चिया सिड्स समावेश गर्नुहोस्, यसले पेट सफा राख्न मद्दत गर्छ।
हल्का खाना: रातिको समयमा दलिया, खिचडी वा मुङको दाल जस्ता हल्का खाना खानुहोस्।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Pimples)
डण्डिफोरलाई हातले चलाउने वा फुटाउने काम कहिल्यै नगर्नुहोस्, यसले दाग बस्न सक्छ।
धेरै चिनी वा गुलियो खानेकुरा नखानुहोस्, यसले छालामा इन्फ्ल्यामेसन बढाउँछ।
दूध र दुग्धजन्य पदार्थको अत्यधिक सेवन कम गर्नुहोस्।
धेरै चिल्लो र मसलादार खाना पूर्णतया बन्द गर्नुहोस्।
तेल युक्त (Oily) मेकअप सामानको प्रयोग नगर्नुहोस्।
साबधानी (Precautions in Pimples)
आफ्नो तौलिया र सिरानीको खोल सधैँ सफा राख्नुहोस्।
अनुहारमा जथाभाबी क्रिम वा केमिकलको प्रयोग नगर्नुहोस्।
घाममा निस्कँदा छालालाई जोगाउनुहोस्।
कस्मेटिक सामान छनोट गर्दा आफ्नो छालाको प्रकार अनुसार गर्नुहोस्।
निष्कर्ष (Conclusion)
डण्डिफोर एक सामान्य समस्या भए तापनि यसलाई समयमै खानपान र जीवनशैलीमा सुधार गरेर नियन्त्रण गर्न सकिन्छ। घरेलु उपायहरू
निकै प्रभावकारी हुन्छन्, तर यदि डण्डिफोर धेरै नै बढ्दै गएको छ, असाध्यै दुख्छ वा पिप जम्ने समस्या जटिल छ भने विशेषज्ञ
डाक्टरसँग सल्लाह लिनु नै बुद्धिमानी हुन्छ। सफा खानपान र तनावमुक्त जीवन नै स्वस्थ छालाको रहस्य हो।
