परिचय (Introduction of Heel Pain)
कुर्कुच्चा दुख्ने समस्या एक अत्यन्तै पीडादायी अवस्था हो जसले मानिसको हिँडडुल र दैनिक कामकाजमा ठूलो बाधा पुर्याउँछ।
सामान्यतया, यो समस्यालाई चिकित्सा भाषामा ‘प्लान्टर फ्यासिटिस’ (Plantar Fasciitis) भनिन्छ, जसलाई ‘हिल स्पर सिन्ड्रोम’
पनि भन्ने गरिन्छ। आयुर्वेदका अनुसार यसलाई ‘वातकण्टक’ भनिन्छ। जब शरीरमा वात र कफ दोष असन्तुलित हुन्छ, तब कुर्कुच्चामा
पीडा महसुस हुन्छ। धेरैजसो मानिसहरूमा बिहान उठेर भुइँमा खुट्टा टेक्दा असह्य दुखाइ हुनु यसको मुख्य पहिचान हो।
लक्षण (Symptoms of Heel Pain)
कुर्कुच्चा दुख्दा निम्न प्रकारका लक्षणहरू देखिन सक्छन्:
- परिचय (Introduction of Heel Pain)
- लक्षण (Symptoms of Heel Pain)
- कारण (Causes of Heel Pain)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for Heel Pain)
- थप अन्य उपाय (Extra Solution for Heel Pain)
- खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Heel Pain)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Heel Pain)
- साबधानी (Precautions in Heel Pain)
- निष्कर्ष (Conclusion)
बिहान ओछ्यानबाट उठेर पहिलो पाइला टेक्दा कुर्कुच्चामा कडा दुखाइ हुनु।
पैतालाको तल्लो भागमा जलन हुनु वा सियोले रोपे जस्तो हुनु।
धेरै बेर उभिएपछि वा बसिरहेको ठाउँबाट उठ्दा दुखाइ बढ्नु।
कुर्कुच्चा वा पैतालाको भाग कडा हुनु वा जकडिनु।
कहिलेकाहीँ कुर्कुच्चाको वरिपरि हल्का सुन्निने समस्या (Inflammation) देखिनु वा रातो हुनु।
पैतालाको मांसपेशी तन्किएको महसुस हुनु।
कारण (Causes of Heel Pain)
कुर्कुच्चा दुख्ने विभिन्न कारणहरू हुन सक्छन्:
प्लान्टर फ्यासिटिस: पैतालाको तन्तुहरूमा अत्यधिक दबाब पर्नाले सुन्निने र दुख्ने हुन्छ।
पोषणको कमी: शरीरमा भिटामिन डी, भिटामिन बी-१२, क्याल्सियम र म्याग्नेसियमको कमीले हड्डी र मांसपेशी कमजोर भई दुखाइ सुरु
हुन्छ।
मोटोपना: शरीरको तौल बढी हुँदा त्यसको प्रत्यक्ष दबाब कुर्कुच्चामा पर्छ।
गलत जुत्ताको छनोट: धेरै अग्लो कुर्कुच्चा (High Heels) भएको वा असजिलो जुत्ता–चप्पल लगाउनाले।
अत्यधिक शारीरिक श्रम: धेरै समयसम्म उभिएर काम गर्ने वा कडा व्यायाम गर्ने गर्नाले।
हड्डीको समस्या: हड्डीमा हुने सानो फ्र्याक्चर वा ‘हिल स्पर’ (हड्डी पलाउने समस्या) का कारण।
यूरिक एसिड: रगतमा यूरिक एसिडको मात्रा बढ्दा पनि जोर्नी र कुर्कुच्चा दुख्ने गर्दछ।
घरेलु उपचार (Home Remedies for Heel Pain)
कुर्कुच्चाको दुखाइ कम गर्न घरमै गरिने यी उपायहरू निकै प्रभावकारी मानिन्छन्:
बेसार दूध: बेसारमा एन्टी-इन्फ्लेमेटरी गुण हुन्छ जसले सुन्निने समस्या र दुखाइ कम गर्छ। राति सुत्नुअघि तातो दूधमा बेसार
मिसाएर पिउनाले निकै फाइदा पुग्छ।
बरफले सेक्ने (Ice Compress): दिनमा ४–५ पटक दुखाइ भएको ठाउँमा १०–१५ मिनेट बरफले सेक्नुहोस्। यसले तत्काल राहत दिन्छ।
अदुवाको काँडा: अदुवालाई पानीमा उमालेर त्यसमा मह र कागतीको रस मिसाई पिउनाले शरीरको भित्री दुखाइ कम हुन्छ।
सेंधा नुन र तातो पानी: एउटा बाल्टीमा तातो पानी राखेर त्यसमा २–३ चम्चा सेंधा नुन हाल्नुहोस्। १५ मिनेटसम्म खुट्टा डुबाएर
राख्दा मांसपेशीको जकडन खुल्छ र दुखाइ कम हुन्छ।
ल्वाङको तेल: ल्वाङको तेलले कुर्कुच्चामा बिस्तारै मालिस गर्दा रक्तसञ्चार बढ्छ र मांसपेशीलाई आराम मिल्छ।
एलोभेरा र बेसारको लेप: एलोभेरा जेललाई हल्का तताएर त्यसमा बेसार मिसाई कुर्कुच्चामा लगाउने र कपडाले बाँधेर राख्नाले
दुखाइमा राहत मिल्छ।
स्याउको सिर्का (Apple Cider Vinegar): तातो पानीमा स्याउको सिर्का मिसाएर त्यसले सिकाई गर्दा पनि फाइदा पुग्छ।
थप अन्य उपाय (Extra Solution for Heel Pain)
तौलिएको स्ट्रेचिङ: एउटा तौलियालाई पैताला मुनि राखेर दुवै हातले आफूतिर तान्नुहोस् र खुट्टालाई सिधा राख्नुहोस्। यसले
पैतालाका मांसपेशीहरूलाई लचिलो बनाउँछ।
बोतल घुमाउने: भुइँमा तातो वा चिसो पानी भरिएको बोतल राखेर पैतालाले अगाडि–पछाडि गुडाउनुहोस्। यो एक प्रकारको उत्तम मसाज
हो।
नियमित व्यायाम: खुट्टा र कुर्कुच्चाका सामान्य स्ट्रेचिङ व्यायामहरू दिनहुँ गर्ने गर्नुहोस्।
खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Heel Pain)
क्याल्सियम र भिटामिन युक्त खाना: दूध, दही, पनिर, अण्डा, माछा र हरिया सागपात प्रशस्त खानुहोस्।
ओमेगा-३ फ्याटी एसिड: ओखर, आलस र माछाको सेवनले शरीरको इन्फ्ल्यामेसन कम गर्न मद्दत गर्छ।
प्र प्रशस्त पानी: शरीरलाई हाइड्रेटेड राख्न दिनमा १०–१२ गिलास पानी पिउनुहोस्।
एन्टी-अक्सिडेन्ट युक्त फलफूल: अमला, सुन्तला र मेवा जस्ता फलफूलहरू खानुहोस्।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Heel Pain)
धेरै समयसम्म एकै ठाउँमा उभिएर काम नगर्नुहोस्।
अग्लो हिल भएका वा फ्ल्याट (पूरा समतल) पातलो चप्पल नलगाउनुहोस्।
धेरै चिल्लो, पिरो, जंक फुड र बढी चिनी भएको खानेकुराबाट टाढै रहनुहोस्।
कुर्कुच्चामा प्रत्यक्ष दबाब पर्ने गरी भारी सामान नबोक्नुहोस्।
दुखाइ हुँदाहुँदै दौडिने वा उफ्रिने काम नगर्नुहोस्।
साबधानी (Precautions in Heel Pain)
जुत्ता किन्दा नरम र कुर्कुच्चालाई सपोर्ट गर्ने खालको मात्र छनोट गर्नुहोस्।
आफ्नो तौललाई नियन्त्रणमा राख्ने प्रयास गर्नुहोस्।
हिँड्दा वा व्यायाम गर्दा खुट्टाको सही आसन (Posture) मा ध्यान दिनुहोस्।
यदि दुखाइ यूरिक एसिडको कारणले हो भने दाल र गेडागुडीको सेवनमा नियन्त्रण गर्नुहोस्।
निष्कर्ष (Conclusion)
कुर्कुच्चा दुख्ने समस्या सुरुवाती चरणमा छ भने माथि उल्लेखित घरेलु उपचार र खानपानमा सुधार गरेर सजिलै निको पार्न सकिन्छ।
तर यदि दुखाइ ४–५ दिनभन्दा बढी रह्यो, कुर्कुच्चामा अत्यधिक सुन्निने समस्या देखियो वा हिँड्नै नसक्ने अवस्था आयो भने
यसलाई सामान्य दुखाइ सम्झेर हेलचेक्र्याइँ नगर्नुहोस्। यस्तो अवस्थामा तुरुन्तै विशेषज्ञ चिकित्सकसँग परामर्श लिई एक्सरे
वा आवश्यक जाँच गराउनु पर्दछ।
