के तपाईंले कहिलै “खल्लु” नाम सुन्नु भयको छ? वास्तवमा, खल्लु नाम धेरै कम मानिसहरूले नसुनेको भयपनी, तिदु, तिजु नाम चाहिं धेरै परिचित छन्। तिदु एक प्रकारको फल हो जुन चिकूभन्दा पनि मीठो र धेरै आयुर्वेदिक गुणहरूले भरपूर छ। तिदुका फलहरू हल्का पहेँला रंगका हुन्छन्। तपाईंले सोच्दै हुनुहुन्छ होला कि यस सानो फललाई रोगहरूको उपचारका लागि […]
सिङ्घाडा (Water Chestnut) तिनकुने, दुई सिङ्ग भएको फल हो जुन सर्दीयामम पाइन्छ। यो जलाशयहरूमा उम्रने एक जलीय बिरुवा हो जसको फल, बीज, र पातहरू स्वास्थ्यका लागि धेरै फाइदाजनक हुन्छन्। सिङ्घाडाको बानस्पतिक विवरण सिङ्घाडाको वानस्पतिक नाम Trapa natans Linn. var-bispinosa हो। यो Onagraceae परिवारमा पर्छ। यसको काण्ड बाङ्गो टिङ्गो हुन्छ भने पातहरू त्रिकोणाकार, स्पन्जी र जलकुम्भीजस्तै हुन्छन्। फूल सेतो रङ्गको […]
जटामसी (Jatamasi Herb) एक सुगन्धित औषधीय जडिबुटी हो। यो कडा सुगन्ध भएको अत्तर बनाउन प्रयोग गरिन्छ। यसलाई जटामसी भन्नुको कारण के हो भने यसको जरामा जटा वा कपाल जस्ता रेशाहरू हुन्छन्। यसलाई बालझर पनि भनिन्छ। आयुर्वेद अनुसार जटामसीका धेरै फाइदा छन् र यसलाई विभिन्न रोगहरूको उपचारको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। जटामसी के हो? (What is Jatamasi […]
रातोलट्टेको बिजलाई हिन्दीमा रामदाना वा राजगिरा भनिन्छ। यो अमरान्थ वा लट्टे/ रामदानाको बिज हो। यसको लट्टे हरियो नभएर रातो हुन्छ। रातो लट्टेलाई रातो साग वा रातो बेथे पनि भनिन्छ। यसमा आयरन र क्याल्सियम प्रशस्त मात्रामा पाइन्छ। ब्रतको समयमा रातोलट्टेको बिज एक पौष्टिक फलाहारको रूपमा प्रयोग हुन्छ। रातोलट्टेको बिज शाकाहारी व्यक्तिहरूको लागि प्रोटीन को उत्तम स्रोत हो। प्राचीन समयमा किसान तथा गरीब जनताले यसलाई खाएर शरीरमा पौष्टिकताको कमी पूरा गर्थे। यसैले उनीहरूले […]
सखरखण्डलाई नेपालीमा “सखर” मात्र पनि भनिन्छ। यो खासगरी ब्रत बस्दा पनि खान मिल्ने कन्दमुल मानिन्छ किनभने यो ऊर्जाको उत्तम स्रोत हो। सखरखण्डमा धेरै प्रकारका पौष्टिक तत्वहरू पाइन्छन्, जसकारण आयुर्वेदमा यसलाई औषधिको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। यो एक यस्तो कन्दमुल हो जुन काँचो वा उसिनेर दुबै रूपमा खान सकिन्छ। यसलाई उसिनेर खान उत्तम हुन्छ। तपाइँलाई सुन्दा आश्चर्य […]
नागकेसर (Nagkesar plant) आयुर्बेदको एक प्रमुख जडीबुटी हो लाई विभिन्न रोगहरूको उपचारमा प्रयोग गरिन्छ। आयुर्वेदमा यसका धेरै औषधीय गुणहरूको वर्णन गरियको छ। यसको फल, फूल (nagkesar flower), बीज आदि सबै भागहरू औषधिको रूपमा उपयोगी छन्। यस लेखमा हामी नागकेसरको फाइदा, नोक्सान र सेवन विधिहरू बारे विस्तृत जानकारी दिने छौं। नागकेसर के हो? (What is Nagkesar?) […]
भरतको धेरै ठाउमा कदमको रूखलाई देवताको रूख मानिन्छ। यसले आयुर्वेदमा आफ्ना धेरै औषधीय गुणहरूका कारण ख्याति कमाएको छ। कदमको स्वास्थ्यलाभकारी गुणहरूले धेरै रोगहरूको उपचारमा प्रयोग हुन्छन्। कदमको पातहरू धेरै ठूला हुन्छन् र यसबाट गुद निस्कन्छ। यसका फलहरू निबुवा जस्तै हुन्छन्। कदमका फूलहरू (कदम पुष्प) को आफ्नै अलग महत्व छ। प्राचीन वेदहरू र साहित्यिक रचनाहरूमा यी […]
अतिबला (Atibala) लाई नेपालीमा, कङ्घी, कागियो भनिन्छ। यो एक धेरै गुणकारी औषधीय बोट हो। आयुर्वेदमा यसको प्रयोगले धेरै रोगहरूको उपचार गर्न सहयोग पुर्याउँछ। अतिबला पिरो , तितो, पचनमा सजिलो, चिल्लो र वात-पित्तलाई संतुलन गर्ने गुण भएको हुन्छ। यसले मानिसको उमेर, शारीरिक शक्ति, चमक र यौनशक्ति बढाउँछ। अतिबलाका स्वास्थ्य लाभहरू: अतिबला के हो? अतिबला एक बहुवर्षीय […]
शालकी (Salaki) लाई लोबान (Loban), लोभान (Lobhan) पनि भनिन्छ। धेरैजसो घरहरूमा पूजा-पाठको समयमा धूप जलाउन लोबान (शालकी) प्रयोग गरिन्छ। धेरैले लोबान (शालकी) को बारेमा जानेकाछन् र यसलाई प्रयोग गरेका पनि छन्, तर धेरैलाई यो थाहा नहोला कि लोबान एक उत्तम जडीबुटी पनि हो र यसको फाइदाले धेरै रोगहरू ठीक गर्न सकिन्छ। आयुर्वेद अनुसार, जोर्नी दुख्ने […]
अलैची, जसलाई Black Cardamom पनि भनिन्छ, नेपाल, भारत, भूटान लगायत हिमालयी क्षेत्रमा पाइने एक महत्त्वपूर्ण मसला र औषधीय गुण भएको वनस्पति हो। यसको वैज्ञानिक नाम अमोमम सबुलाटम (Amomum subulatum) हो र यो जिन्जिबरासी (Zingiberaceae) परिवारमा पर्छ। नेपाली संस्कृति र आयुर्वेदमा अलैचीलाई धेरै पुरानो समयदेखि औषधी र मसलाको रूपमा प्रयोग गरिँदै आएको छ। यसको खेती मुख्यतया नेपालको पूर्वी […]
