परिचय (Introduction of Pinworms)
पेटमा जुका पर्नु एक प्रकारको परजीवी संक्रमण हो। “पिनवार्म” साना, सेता र धागो जस्ता देखिने परजीवी हुन् जसले मानिसको
आन्द्रामा आफ्नो वासस्थान बनाउँछन्। यी जुकाहरू मुख्यतया मलद्वार र ठूलो आन्द्राको तल्लो भाग (Rectum) मा बस्छन्। प्रायः
रातिको समयमा पोथी जुकाले मलद्वारको वरिपरि फुल पार्ने गर्दछन्, जसका कारण अत्यधिक चिलाउने समस्या हुन्छ। यदि समयमै यसको
उपचार गरिएन भने यसले कुपोषण, रगतको कमी र पिशाब सम्बन्धी रोग (Urinary Tract Infection) निम्त्याउन सक्छ।
लक्षण (Symptoms of Pinworms)
जुका परेको थाहा पाउन निम्न लक्षणहरूमा ध्यान दिनुपर्छ:
- परिचय (Introduction of Pinworms)
- लक्षण (Symptoms of Pinworms)
- कारण (Causes of Pinworms)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for Pinworms)
- थप अन्य उपाय (Extra Solution for Pinworms)
- खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Pinworms)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Pinworms)
- साबधानी (Precautions in Pinworms)
- निष्कर्ष (Conclusion)
मलद्वार (Anus) को वरिपरि निरन्तर चिलाउनु, विशेषगरी रातको समयमा।
मलद्वारको वरिपरि रातो चक्का वा डाबरहरू देखिनु।
पेटमा अचानक वा समय-समयमा दुखाइ हुनु।
बालबालिकाहरूमा धेरै रिस उठ्ने वा चिडचिडापन बढ्ने।
वाकवाकी लाग्ने वा बान्ता हुने।
पिशाब फेर्दा जलन हुने (पिशाब सम्बन्धी संक्रमण)।
मलमा साना सेता धागो जस्ता जुकाहरू देखिनु।
निद्रामा दाँत किट्ने बानी हुनु।
कारण (Causes of Pinworms)
पेटमा जुका पर्नुका मुख्य कारणहरू निम्न हुन्:
दूषित पानी र खाना: जुकाका फुलहरू भएका दूषित पानी वा नपखालेका फलफूल र तरकारी खाँदा यी परजीवी शरीर भित्र पस्छन्।
फोहोर माटो: बालबालिकाहरू माटोमा खेल्ने र त्यही फोहोर हात मुखमा लैजाने गर्नाले जुकाको संक्रमण हुन्छ।
व्यक्तिगत सरसफाइको कमी: नङ नकाट्ने, दिसा गरिसकेपछि साबुन पानीले राम्ररी हात नधुने र फोहोर लुगा लगाउनाले यो समस्या
फैलिन्छ।
संक्रमित व्यक्तिको सम्पर्क: जुका परेको व्यक्तिको ओछ्यान, तौलिया वा लुगा प्रयोग गर्दा स्वस्थ व्यक्तिमा पनि यो सर्छ।
घरेलु उपचार (Home Remedies for Pinworms)
पेटको जुका निको पार्न घरमै उपलब्ध निम्न विधिहरू अपनाउन सकिन्छ:
लसुन (Garlic): लसुनमा प्राकृतिक रूपमा ब्याक्टेरिया र फङ्गस प्रतिरोधी गुण हुन्छ। ३-४ वटा लसुनका पोटी छोडाएर थिच्ने र
मलद्वारको वरिपरि १५ मिनेटसम्म लगाउनाले जुकाहरू मर्छन्। यसलाई मनतातो पानीले पखाल्नुपर्छ।
काँचो मेवा र मह: काँचो मेवाको दूध (सेतो चोप) मा मह मिसाएर बिहान खाली पेटमा खाँदा पेटका जुकाहरू बाहिर निस्कन मद्दत
पुग्छ।
नरिवलको तेल र ल्वाङ: एक चम्चा नरिवलको तेलमा १-२ थोपा ल्वाङको तेल मिसाएर मलद्वारमा लगाउँदा चिलाउने समस्या कम हुन्छ र
संक्रमण फैलन पाउँदैन।
टी ट्री आयल (Tea Tree Oil): यसमा एण्टी-ब्याक्टेरियल गुण हुन्छ। २ चम्चा नरिवलको तेलमा केही थोपा टी ट्री आयल मिसाएर
रातभर मलद्वारमा लगाउनाले परजीवी नष्ट हुन्छन्।
सिरका (Vinegar): आधा कप सिरकालाई ३ कप पानीमा मिसाएर बालबालिकाको गुप्ताङ्ग र मलद्वार सफा गर्दा संक्रमण कम हुन्छ। (नोट:
कहिल्यै पनि पानी नमिसाई सिधै सिरका प्रयोग नगर्नुहोस्, यसले छाला पोल्न सक्छ)।
थप अन्य उपाय (Extra Solution for Pinworms)
अँडिरको तेल (Castor Oil): मनतातो अँडिर र नरिवलको तेलको मिश्रणले मलद्वार सफा गर्दा चिलाउने समस्या तत्काल निको हुन्छ।
नीमको पात (Neem Leaves): नीमको पातको रस बिहान खाली पेटमा पिउनाले पेटका सबै प्रकारका जुका र परजीवीहरू नष्ट हुन्छन्।
यसको एण्टी-सेप्टिक गुणले पेट सफा राख्न मद्दत गर्छ।
मेवाको दाना: मेवाको सुकेको दानालाई पिसेर धुलो बनाउने र मनतातो पानी वा दूधसँग खाँदा पनि जुकाबाट मुक्ति मिल्छ।
खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Pinworms)
फाइबरयुक्त खाना: बन्दागोभी, गाँजर र सागपातको सेवन बढाउनुहोस्। यसमा हुने सल्फर कम्पाउण्डले जुका मार्न मद्दत गर्छ।
तुलसीको पात: दिनहुँ केही तुलसीका पातहरू चपाएर खाँदा पाचन प्रणाली बलियो हुन्छ।
प्रशस्त पानी: शरीरबाट विषाक्त पदार्थ बाहिर निकाल्न दैनिक ८-१० ग्लास सफा र उमालेको पानी पिउनुहोस्।
प्रोबायोटिक्स: दही जस्ता खानेकुरा खाँदा आन्द्रामा राम्रा ब्याक्टेरियाको संख्या बढ्छ, जसले परजीवी विरुद्ध लड्न मद्दत
गर्छ।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Pinworms)
चिनी र गुलियो: जुकाहरू चिनी र गुलियो पदार्थमा छिटो फस्टाउँछन्, त्यसैले चकलेट, मिठाई र धेरै गुलियो खानेकुरा नखानुहोस्।
जंक फूड: पिज्जा, बर्गर, र मैदाबाट बनेका खानेकुराले पाचन प्रक्रिया सुस्त बनाउँछ र संक्रमण बढाउँछ।
काँचो मासु: राम्ररी नपाकेको वा काँचो मासु खाँदा पनि जुकाको संक्रमण हुने जोखिम उच्च हुन्छ।
फोहोर हातले खानु: बिना साबुन पानी हात नधोई खाना खाने गल्ती नगर्नुहोस्।
साबधानी (Precautions in Pinworms)
नङ काट्ने: जुकाका फुलहरू नङको कापमा लुकेर बस्न सक्छन्, त्यसैले हप्तामा एक पटक नङ काट्नुहोस्।
लुगा धुने: संक्रमित व्यक्तिको ओछ्यानका तन्ना, भित्री वस्त्र र तौलियालाई दैनिक तातो पानीमा धोएर घाममा सुकाउनुहोस्।
दैनिक नुहाउने: शरीरको सरसफाइमा विशेष ध्यान दिनुहोस्, विशेषगरी बिहानको समयमा मलद्वार सफा गर्दा फुलहरू पखालिन्छन्
माटोबाट टाढा: बालबालिकालाई सिधै माटोमा खेल्न नदिनुहोस् र खेलेर आएपछि राम्ररी हातगोडा धुन लगाउनुहोस्।
निष्कर्ष (Conclusion)
पेटमा जुका पर्नु एक सामान्य तर दुखद समस्या हो। विशेषगरी बालबालिकाको विकासमा यसले अवरोध पुर्याउन सक्छ। माथि उल्लेखित
घरेलु उपचार र सरसफाइका उपायहरू अपनाएर यसलाई सजिलै निको पार्न सकिन्छ। यद्यपि, यदि २ हप्तासम्म पनि पेट दुखाइ कम नभएमा,
अचानक तौल घटेमा वा मलमा धेरै ठूला जुकाहरू देखिएमा तुरुन्तै चिकित्सकको सल्लाह लिनुपर्छ।
