आँखा पाक्ने रोग (Conjunctivitis)

परिचय (Introduction of Conjunctivitis)

आँखा पाक्ने रोग, जसलाई अङ्ग्रेजीमा कन्जक्टिभाइटिस (Conjunctivitis) भनिन्छ, आँखाको बाहिरी तह (Conjunctiva) र परेलाको
भित्री भागमा हुने एक प्रकारको संक्रमण वा जलन हो। यसलाई सामान्य भाषामा ‘आँखा आउनु’ पनि भनिन्छ। आयुर्वेदमा यसलाई
‘अभिष्यन्द’ भनिन्छ, जुन मुख्यतया शरीरमा पित्त दोषको असन्तुलनले गर्दा हुने विश्वास गरिन्छ। यो रोग लाग्दा आँखा रातो
हुने, सुन्निने र आँखाबाट कचेरा वा पानी बग्ने जस्ता समस्याहरू देखिन्छन्।

लक्षण (Symptoms of Conjunctivitis)

आँखा पाक्ने रोगका मुख्य लक्षणहरू निम्न अनुसार छन्:

आँखाको सेतो भाग गुलाबी वा गाढा रातो देखिनु।

आँखामा केही बिझाएको जस्तो महसुस हुनु।

आँखा चिलाउने र पोल्ने समस्या हुनु।

परेलाहरू आपसमा टाँसिने गरी कचेरा लाग्नु (विशेषगरी बिहान उठ्दा)।

आँखा सुन्निने समस्या (Inflammation) हुनु।

आँखाबाट निरन्तर आँसु वा पानी बगिरहनु।

प्रकाशमा हेर्न गाह्रो हुनु।

कारण (Causes of Conjunctivitis)

यो रोग विभिन्न कारणले हुन सक्छ:

१. ब्याक्टेरियल (Bacterial): फोहोर हातले आँखा छुँदा वा संक्रमित व्यक्तिको संसर्गबाट ब्याक्टेरिया सरेर यो समस्या हुन्छ।
यसमा आँखाबाट पहेलो वा हरियो रंगको चोप (कचेरा) निस्कन्छ।

२. भाइरल (Viral): यो सबैभन्दा छिटो सर्ने माध्यम हो। रुघाखोकी लाग्ने भाइरसकै कारणले यो हुन सक्छ र यो हावा वा प्रत्यक्ष
सम्पर्कबाट फैलिन्छ।

३. एलर्जिक (Allergic): धूलो, धुवाँ, परागकण वा कुनै कस्मेटिक वस्तुको एलर्जीका कारण दुवै आँखा रातो हुने र चिलाउने हुन्छ।

घरेलु उपचार (Home Remedies for Conjunctivitis)

आँखा पाक्ने समस्यामा राहत पाउन निम्न घरेलु उपायहरू अपनाउन सकिन्छ:

नुन पानी: एक कप सफा पानीमा आधा चम्चा नुन हालेर उमाल्ने र चिसो भएपछि त्यसले आँखा सफा गर्ने। यसले ब्याक्टेरिया मार्न
मद्दत गर्छ।

मह: महमा प्राकृतिक एन्टि-ब्याक्टेरियल गुण हुन्छ। मनतातो पानीमा थोरै मह मिसाएर सफा कपासको सहायताले आँखा पुछ्दा संक्रमण
कम हुन्छ।

घिउकुमारी (Aloe Vera): घिउकुमारीको ताजा जेललाई सफा पानीमा मिसाएर त्यसले आँखा वरपर सफा गर्दा पोल्ने र सुन्निने समस्या
(Inflammation) कम हुन्छ।

तुलसीको पात (Tulsi Leaves): तुलसीको पात (Leaves) लाई रातभर पानीमा भिजाएर बिहान सोही पानीले आँखा धुँदा इन्फेक्सन निको
हुन मद्दत पुग्छ।

धनियाँको पानी: धनियाँको गेडा वा ताजा धनियाँलाई पानीमा उमालेर चिसो बनाएपछि आँखा धुनाले दुखाइ र रातोपन कम हुन्छ।

फिटकिरी: फिटकिरीलाई पानीमा घोलेर त्यसको पानीले आँखा सफा गर्दा पनि लाभ मिल्छ।

थप अन्य उपाय (Extra Solution for Conjunctivitis)

चिसो वा तातो सेकाइ: यदि आँखा धेरै सुन्निएको छ भने सफा कपडालाई चिसो पानीमा भिजाएर आँखामा राख्न सकिन्छ। कचेरा धेरै
लागेको छ भने मनतातो पानीले बिस्तारै पुछ्नुपर्छ।

टी-ब्यागको प्रयोग: प्रयोग गरिसकेको ‘ग्रीन टी’ वा ‘ब्ल्याक टी’ को ब्यागलाई फ्रिजमा राखेर चिसो बनाएपछि आँखामा १० मिनेट
राख्दा धेरै आराम मिल्छ।

खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Conjunctivitis)

रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता (Immunity) बलियो बनाउन खानपानमा ध्यान दिनु जरुरी छ:

भिटामिन ‘ए’ र ‘सी’ युक्त खानेकुरा जस्तै गाँजर, फर्सी, मेवा, सुन्तला र अमला प्रशस्त खानुहोस्।

हरियो सागपात र फलफूलको सेवन बढाउनुहोस्।

सफा र उमालेको पानी प्रशस्त पिउनुहोस्।

धेरै पिरो, चिल्लो र मसलेदार खानेकुराले पित्त बढाउने भएकाले यस्ता खानेकुरा कम गर्नुहोस्।

गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Conjunctivitis)

आँखालाई हातले कहिल्यै नमल्नुहोस्, यसले संक्रमण झन् फैलाउँछ।

संक्रमित व्यक्तिले प्रयोग गरेको तौलिया, रुमाल वा सिरानी प्रयोग नगर्नुहोस्।

आँखा ननिको नभएसम्म कन्ट्याक्ट लेन्स नलगाउनुहोस्।

टीभी, मोबाइल वा कम्प्युटरको स्क्रिन धेरै समय नहेर्नुहोस्।

धुलो र धुवाँ भएको ठाउँमा नजानुहोस्।

साबधानी (Precautions in Conjunctivitis)

बाहिर निस्कँदा कालो चस्माको प्रयोग गर्नुहोस् ताकि प्रकाशले आँखा नबिझाओस् र अरूलाई नसरोस्।

हरेक पटक आँखा छोएपछि हातलाई साबुन पानीले राम्ररी धुनुहोस्

पौडी खेल्न नजानुहोस्, किनकि पानीबाट संक्रमण फैलिने डर हुन्छ।

आफ्नो व्यक्तिगत सामानहरू (मेकअप, रुमाल, तौलिया) अरूसँग साझा नगर्नुहोस्।

निष्कर्ष (Conclusion)

आँखा पाक्ने रोग सामान्य देखिए तापनि यसलाई बेवास्ता गर्नु हुँदैन। यो एक सरुवा रोग भएकाले सरसफाइमा विशेष ध्यान दिनु नै
यसको मुख्य समाधान हो। यदि घरेलु उपचार गर्दा पनि दुई-तीन दिनमा सुधार आएन, दृष्टि धमिलो भयो वा आँखा धेरै दुख्यो भने
तुरुन्त विशेषज्ञ डाक्टरको सल्लाह लिनुपर्छ। आँखा शरीरको अत्यन्तै संवेदनशील अङ्ग भएकाले यसको हेरचाहमा लापरवाही गर्नु
हुँदैन।