गलेनी, जसलाई बुलेभुत्रा वा बुलेवेत्रा पनि भनिन्छ, एक कन्दयुक्त बिरुवा हो जुन भारतको समस्त उष्णकटिबंधीय हिमाली क्षेत्रहरू र आर्द्र पतझड वनहरूमा पाइन्छ। यसको वैज्ञानिक नाम Leea macrophylla Roxb. ex Hornem. हो। यसको पातहरू हात्तीको कानजस्तै ठूला हुने भएकाले यसलाई ‘हस्तिकर्ण पलास’ पनि भनिन्छ। यसका फूलहरू साना र सेता हुन्छन् भने फलहरू कालो, गोलाकार र चिल्लो […]
एसेलु, जसलाई अंग्रेजीमा युरोपियन रासबेरी (European Raspberry) भनिन्छ, एक काँडेदार र झाडीदार वनस्पति हो। यो रोजेसी (Rosaceae) परिवार अन्तर्गत पर्दछ। यसको वैज्ञानिक नाम Rubus idaeus Linn. हो। नेपालमा यो हिमाली क्षेत्रमा प्रशस्त मात्रामा पाइन्छ। यसका फलहरू रंगका आधारमा विभिन्न प्रकारका हुन्छन्। एसेलु के हो? एसेलु २ मिटरसम्म अग्लो हुने, काँडाले भरिएको, पात झर्ने, दुई वा […]
हुरहुरे एक सामान्य वनस्पति हो जुन नेपाललगायत भारतभरि खाली वा परती जग्गामा झारको रूपमा पाइन्छ। यो सानो तर बहुउपयोगी वनस्पति आयुर्वेदमा यसको औषधीय गुणका लागि परिचित छ। यसलाई परम्परागत रूपमा विभिन्न रोगहरूको उपचारमा प्रयोग गरिन्छ। यसका मुख्यतया दुई प्रकारका प्रजातिहरू पाइन्छन्: पहेंलो हुरहुरे र सेतो हुरहुरे, जसको फूलको रंग फरक हुन्छ। यी दुवै प्रजातिका आफ्नै […]
तिलपुष्पी, जसलाई वैज्ञानिक रूपमा डिजिटेलिस परप्यूरिया (Digitalis purpurea Linn.) भनिन्छ, एक महत्त्वपूर्ण औषधीय वनस्पति हो। यो मुख्यतया हृदयसम्बन्धी रोगहरूको उपचारमा प्रयोग गरिन्छ। यसको नाम ‘तिलपुष्पी’ यसको फूल तिलको फूलजस्तै हुने भएकाले राखिएको हो। यसका पातहरू हृदय आकारका हुने हुनाले यसलाई ‘हृत्पत्री’ पनि भनिन्छ। तिलपुष्पीकोके हो? तिलपुष्पी एक द्विवर्षायु वा बहुवर्षायु शाकीय बिरुवा हो जुन ६०-१८० […]
गोलकाँक्री (Mukia maderaspatana) नेपाल लगायत समस्त भारतमा १८०० मिटरको उचाइँसम्म पाइने एक लहरे वनस्पति हो। यो वर्षायाममा उम्रिएर चारैतिर फैलिन्छ। यसको बोट सानो, खस्रो र रौँले भरिएको हुन्छ। गोलकाँक्री के हो? गोलकाँक्री कुकुरबिटेसी (Cucurbitaceae) परिवारको एक औषधीय वनस्पति हो। यसलाई अंग्रेजीमा Mukia वा Madras pea pumpkin भनिन्छ। यसको पात, काण्ड, जरा, फल र बीउ सबै […]
कालो कुरो, जसलाई अङ्ग्रेजीमा ब्ल्याक ज्याक (Black Jack) वा बिडेन्स पाइलोसा (Bidens pilosa Linn.) भनिन्छ, एक सामान्य तर औषधीय गुणहरूले भरिपूर्ण झारपात हो। यो विशेष गरी उष्णकटिबंधीय क्षेत्रहरूमा पाइन्छ र यसको विभिन्न भागहरू परम्परागत चिकित्सामा प्रयोग गरिन्छ। कालो कुरो के हो? कालो कुरो (Bidens pilosa) एस्टरेसी (Asteraceae) कुलको एक शाकीय बिरुवा हो। यो प्रायः सडकको […]
चक्री फूल, जसलाई स्टार एनिस पनि भनिन्छ, एक सुगन्धित मसला हो। यसको आकार तारा जस्तो हुन्छ र यसलाई खानामा स्वाद बढाउन तथा विभिन्न परम्परागत औषधिहरूमा प्रयोग गरिन्छ। यसको वैज्ञानिक नाम Illicium verum Hook.f. (इलिसियम वेरम) र Illicium san-ki Perr. हो। यो म्याग्नोलिएसी (Magnoliaceae) परिवार अन्तर्गत पर्दछ। चक्री फूलके हो? चक्री फूल एउटा फल हो जुन […]
मुगरेलो, जसलाई अंग्रेजीमा ब्ल्याक क्युमिन (Black cumin) भनिन्छ, एक महत्वपूर्ण मसला र औषधीय वनस्पति हो। यसको वैज्ञानिक नाम नाईजेला सेटाईवा (Nigella sativa Linn.) हो। नेपालमा र भरतमा यसलाई कालोजिरा पनि भनिन्छ तर यो कालो जिरा भने होईन बरु यो कालोन्जी हो।यो भारतको उत्तरी र उत्तर-पश्चिमी भागहरू, विशेषगरी पञ्जाब, हिमाचल प्रदेश, बिहार, पश्चिम बंगाल र आसाममा […]
घडीफूल, जसलाई अंग्रेजीमा Stinking Passion Flower (पैसीफ्लोरा फोएटिडा लिन) भनिन्छ, एक सुन्दर र औषधीय गुण भएको वनस्पति हो। यो Passifloraceae परिवार अन्तर्गत पर्दछ। यसका फूलहरू अत्यन्तै आकर्षक र राखीजस्तै देखिने भएकाले यसलाई राखीफूल पनि भनिन्छ। भारतका पहाडी क्षेत्रमा यसको लता प्रशस्त मात्रामा पाइन्छ। यसका मुख्यतया दुई प्रजातिहरू छन्: जंगली कृष्ण कमल (Passiflora foetida Linn.) र […]
खिरनी (Manilkara hexandra) एक उपयोगी वनस्पति हो जसको फल र अन्य भागहरू विभिन्न औषधीय गुणहरूका लागि चिनिन्छन्। यसलाई प्राचीन कालदेखि नै आयुर्वेदमा विभिन्न रोगहरूको उपचारमा प्रयोग गरिँदै आएको छ। यसको बोट भारतका विभिन्न प्रान्तहरूमा पाइन्छ, विशेष गरी गुजरात, दक्कन प्रायद्वीप, उत्तर-पूर्वी क्षेत्रहरू, उत्तर प्रदेश र मध्य प्रदेशमा। खिरनी के हो? खिरनी, जसलाई वैज्ञानिक रूपमा Manilkara […]
