परिचय (Introduction of Eye Diseases)
आँखाको दृष्टिमा समस्या आउनु, चिलाउनु, पानी बग्नु वा देख्ने शक्ति कमजोर हुनुलाई सामान्यतया आँखाको रोग भनिन्छ। आधुनिक
समयमा मोबाइल, ल्यापटपको अत्यधिक प्रयोग, धुलो-धुवाँ र असन्तुलित खानपानका कारण आँखाका समस्याहरू बढ्दै गएका छन्।
आयुर्वेदका अनुसार शरीरमा पित्त दोषको असन्तुलनले आँखामा बढी समस्या निम्त्याउँछ।
लक्षण (Symptoms of Eye Diseases)
आँखा रातो हुनु र बिझाउनु।
- परिचय (Introduction of Eye Diseases)
- लक्षण (Symptoms of Eye Diseases)
- कारण (Causes of Eye Diseases)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for Eye Diseases)
- थप अन्य उपाय (Extra Solution for Eye Diseases)
- खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Eye Health)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Eye Diseases)
- साबधानी (Precautions in Eye Diseases)
- निष्कर्ष (Conclusion)
दृष्टि धमिलो हुनु (Blurry Vision)।
आँखाबाट धेरै पानी बग्नु वा सुख्खा हुनु (Dry Eyes)।
राति कम देख्नु (Night Blindness/रतौंधी)।
आँखा पोल्नु र चिलाउनु।
प्रकाशमा हेर्न गाह्रो हुनु (Photophobia)।
आँखा वरिपरि सुन्निने समस्या (Inflammation)।
कारण (Causes of Eye Diseases)
अत्यधिक स्क्रिन समय: मोबाइल र कम्प्युटरको लगातार प्रयोग।
पोषक तत्वको कमी: भिटामिन ‘ए’ र एन्टिअक्सिडेन्टको अभाव।
वातावरणीय प्रदूषण: धुलो, धुवाँ र कडा घाम।
मिसावटयुक्त खानपान: धेरै पिरो, अमिलो र चिल्लो पदार्थको सेवन।
अनिद्रा: पर्याप्त मात्रामा नसुत्नु।
दीर्घ रोग: मधुमेह (Diabetes) वा उच्च रक्तचापको प्रभाव।
घरेलु उपचार (Home Remedies for Eye Diseases)
तपाईंले उल्लेख गर्नुभएको “महात्रिफला घृत” आँखाका लागि अमृत समान मानिन्छ। यसका घटकहरू र प्रयोग विधि यस प्रकार छन्:
१. महात्रिफला घृतको प्रयोग:
यसमा त्रिफला, भृङ्गराज, अमला, बाख्राको दूध, घिउ र विभिन्न जडीबुटीहरूको सम्मिश्रण हुन्छ।
सेवन विधि: ६ देखि १२ ग्राम घिउ तातो दूध वा पानीसँग बिहान-बेलुका सेवन गर्ने।
फाइदा: यसले रतौंधी, आँखा दुख्ने, दृष्टि कमजोरी र रगत बग्ने समस्यामा अत्यन्तै लाभ दिन्छ
२. त्रिफला जल (Triphala Water):
राति एक गिलास पानीमा एक चम्चा त्रिफला चूर्ण भिजाउने। बिहान उक्त पानीलाई सुती कपडाले छानेर आँखा धुने (Eye Wash)। यसले
आँखाको ज्योति बढाउँछ र सुन्निने समस्या कम गर्छ।
३. शुद्ध मह (Pure Honey):
आँखा चिलाउने वा हल्का संक्रमण छ भने शुद्ध महलाई सलाईको काँटीको मद्दतले गाजल जस्तै लगाउनाले आँखा सफा हुन्छ। (नोट:
आँखामा हाल्नुअघि मह पूर्ण रूपमा शुद्ध हुन जरुरी छ)
४. काँक्रोको टुक्रा (Cucumber Slices):
आँखा धेरै पोल्ने वा थाकेको छ भने काँक्रोको चक्का काटेर आँखामा १०-१५ मिनेट राख्नाले शीतलता प्राप्त हुन्छ।
५. खुट्टाको पैतालामा मालिस:
राति सुत्नुअघि गाईको घिउ वा तोरीको तेलले खुट्टाको पैतालामा मालिस गर्दा आँखाको ज्योति तेजिलो हुन्छ।
थप अन्य उपाय (Extra Solution for Eye Diseases)
त्राटक क्रिया: यो एक योग अभ्यास हो। एउटा दियो वा मैनबत्तीको ज्वालालाई आँखा नझिम्काई लगातार हेर्नाले एकाग्रता बढ्नुका
साथै आँखाका नसाहरू बलियो हुन्छन्।
हत्केलाको ताप (Palming): दुवै हत्केलालाई आपसमा रगडेर तातो बनाउने र बन्द आँखामा हलुकासँग राख्ने। यसले आँखाको
मांसपेशीलाई आराम दिन्छ।
चिसो पानीको छिट्टा: दिनमा ३-४ पटक आँखामा सफा चिसो पानीको छिट्टा मार्ने।
खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Eye Health)
भिटामिन ए युक्त खाना: गाँजर, फर्सी, मेवा र हरियो सागपात (पालुङ्गो, लट्टे) प्रशस्त खाने।
अमलाको सेवन: अमला आँखाका लागि सबैभन्दा उत्तम फल हो। यसलाई मुरब्बा, जुस वा धुलोको रूपमा दिनहुँ खाने।
प्रशस्त पानी: शरीरमा पानीको मात्रा कम हुन नदिने ताकि आँखा सुख्खा नहोस्।
दूध र घिउ: गाईको दूध र शुद्ध घिउको सेवनले आँखाको नसालाई पोषण दिन्छ।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Eye Diseases)
अँध्यारो कोठामा मोबाइल वा टिभी नहेर्ने।
फोहोर हात वा कपडाले आँखा नमल्ने।
धेरै पिरो, मसलादार र धेरै नुनिलो खानेकुरा नखाने।
कडा घाममा हिँड्दा चस्मा नलगाई नहिँड्ने।
राति ढिलोसम्म नबस्ने।
साबधानी (Precautions in Eye Diseases)
यदि आँखामा कुनै बाहिरी वस्तु परेको छ भने जबर्जस्ती ननिकाल्ने।
आँखामा जथाभाबी औषधी (Drops) नहाल्ने; सधैं चिकित्सकको सल्लाह लिने।
यदि दृष्टि अचानक हराउने वा अत्यधिक दुखाइ भएमा तुरुन्त अस्पताल जाने।
कम्प्युटरमा काम गर्दा हरेक २० मिनेटमा २० फिट टाढा हेर्ने (20-20-20 Rule) अभ्यास गर्ने।
निष्कर्ष (Conclusion)
आँखाको सुरक्षा नै दृष्टिको सुरक्षा हो। आयुर्वेदमा बताइएको त्रिफला र महात्रिफला घृतको प्रयोगले आँखाका धेरै पुराना
समस्याहरू निको पार्न सकिन्छ। सन्तुलित आहार, उचित निद्रा र डिजिटल उपकरणको कम प्रयोग नै आँखालाई स्वस्थ राख्ने उत्तम
तरिका हुन्। प्राकृतिक उपचारको साथसाथै समय-समयमा विशेषज्ञ डाक्टरबाट आँखा जाँच गराउनु बुद्धिमानी हुन्छ।
