परिचय (Introduction of Fungal Infection)
फंगल सङ्क्रमण (ढुसीको सङ्क्रमण) एक सामान्य प्रकारको छाला सम्बन्धी समस्या हो। जब हाम्रो शरीरको कुनै भागमा हानिकारक
‘फंगस’ वा ढुसीले आक्रमण गर्छ र हाम्रो रोग प्रतिरोधात्मक क्षमताले त्यसलाई रोक्न सक्दैन, तब यो सङ्क्रमण देखिन्छ। यसले
गर्दा छालामा रातो दाग बस्ने, चिलाउने र घाउ हुने जस्ता समस्याहरू निम्तिन्छन्। ढुसी प्रायः हावा, माटो, बोटबिरुवा र
पानीमा पाइन्छ।
आयुर्वेदका अनुसार यो समस्या शरीरमा वात, पित्त र कफ दोषको असन्तुलनले गर्दा हुन्छ। धेरै चिलाउनु कफ र पित्तको असन्तुलन हो
भने, छालामा सेतो कत्ला जस्तो देखिनु वात र कफको गडबडी हो।
लक्षण (Symptoms of Fungal Infection)
फंगल सङ्क्रमणका मुख्य लक्षणहरू यस प्रकार छन्:
- परिचय (Introduction of Fungal Infection)
- लक्षण (Symptoms of Fungal Infection)
- कारण (Causes of Fungal Infection)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for Fungal Infection)
- थप अन्य उपाय (Extra Solution for Fungal Infection)
- खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Fungal Infection)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Fungal Infection)
- साबधानी (Precautions in Fungal Infection)
- निष्कर्ष (Conclusion)
रैशेज (Rashes): छालामा स-साना बिमिरा वा डाबरहरू देखिनु।
रातो दाग: छालाको प्रभावित भागमा गोलो वा अन्य आकारका राता दागहरू देखिनु।
सेतो धुलो: सङ्क्रमित ठाउँबाट सेतो चूर्ण वा धुलो जस्तो पदार्थ निस्कनु।
छाला उप्किनु: छालाको पत्र वा बोक्रा निस्कनु।
चिरा पर्नु: सङ्क्रमित छाला सुक्खा भएर फुट्नु वा चिरा पर्नु।
अत्यधिक चिलाउनु: प्रभावित क्षेत्रमा निकै चिलाउने र पोल्ने महसुस हुनु।
कारण (Causes of Fungal Infection)
फंगल सङ्क्रमण हुनुका पछाडि धेरै कारणहरू हुन सक्छन्:
कमजोर प्रतिरोधात्मक क्षमता: शरीरको बिरामीसँग लड्ने शक्ति कम हुँदा फंगसले चाँडै असर गर्छ।
ओसिलो वातावरण: गर्मी र ओसिलो (Moist) ठाउँमा फंगस चाँडै फस्टाउँछ। धेरै पसिना आउने मानिसमा यो समस्या बढी देखिन्छ।
दीर्घरोग: मधुमेह (Diabetes), क्यान्सर वा एच.आई.भी जस्ता रोग भएका व्यक्तिहरूमा सङ्क्रमणको जोखिम बढी हुन्छ।
सम्पर्कबाट सर्ने: सङ्क्रमित व्यक्तिको लुगा, तौलिया वा सामान प्रयोग गर्दा यो रोग अर्को व्यक्तिमा सर्छ।
मोटोपना: शरीरको तौल बढी हुँदा जाँघ वा काखी जस्ता भागहरूमा घर्षण र ओसका कारण सङ्क्रमण हुन सक्छ।
वर्षायाम: मनसुनको समयमा वातावरणमा ओस बढी हुने भएकाले खुट्टाका औँलाको बीचमा वा ओसिलो छालामा ढुसी छिटो फैलिन्छ।
सरसफाइको कमी: फोहोर लुगा लगाउने वा नुहाएपछि शरीर राम्ररी नसुकाउनाले पनि यो समस्या हुन्छ।
घरेलु उपचार (Home Remedies for Fungal Infection)
फंगल सङ्क्रमणको सुरुवाती अवस्थामा घरेलु उपायहरू निकै प्रभावकारी मानिन्छन्:
बेसार (Turmeric): बेसारमा ‘एन्टी-फंगल’ गुण हुन्छ। काँचो बेसारलाई पिसेर वा धुलो बेसारमा थोरै पानी मिसाई लेदो (Paste)
बनाएर प्रभावित ठाउँमा लगाउनाले सङ्क्रमण निको हुन्छ र दाग पनि हट्छ।
नीम (Neem): नीमको पातलाई पानीमा उमालेर त्यो पानीले सङ्क्रमित ठाउँ धुने वा नुहाउने गर्नाले छालाका कीटाणुहरू नष्ट
हुन्छन्।
पुदिना (Mint): पुदिनाको पातलाई पिसेर लेदो बनाउनुहोस् र सङ्क्रमित छालामा १ घण्टासम्म लगाएर पखाल्नुहोस्। यसले जलन कम
गर्छ।
लसुन (Garlic): लसुनमा शक्तिशाली एन्टी-फंगल तत्व हुन्छ। ३–४ वटा लसुनका केस्रा पिसेर सङ्क्रमित भागमा लगाउँदा केही बेर
पोल्न सक्छ, तर यसले ढुसीलाई जरैदेखि हटाउन मद्दत गर्छ।
नरिवलको तेल (Coconut Oil): यसमा पाइने फ्याट्टी एसिडले प्राकृतिक औषधिको काम गर्छ। दिनमा २–३ पटक शुद्ध नरिवलको तेल
लगाउनाले छाला नरम हुन्छ र सङ्क्रमण कम हुन्छ।
एलोभेरा (Aloe Vera): एलोभेराको ताजा गुदी (जेल) सिधै छालामा दल्नुहोस् र ३० मिनेटपछि मनतातो पानीले धुनुहोस्। यसले
सुन्निएको (Inflammation) र चिलाएको कम गर्छ।
दही (Curd): दहीमा हुने स्वस्थ ब्याक्टेरियाले हानिकारक ढुसीलाई मार्न मद्दत गर्छ। कपासको सहायताले दहीलाई सङ्क्रमित
ठाउँमा लगाएर मालिस गर्नुहोस्।
थप अन्य उपाय (Extra Solution for Fungal Infection)
टी-ट्री आयल (Tea Tree Oil): यसको प्रयोगले ब्याक्टेरिया र फंगस दुवैलाई नष्ट गर्छ। यसलाई जैतुनको तेलमा मिसाएर लगाउन
सकिन्छ।
कपूर (Camphor): मट्टितेलमा थोरै कपूर मिसाएर मलम जस्तै लगाउनाले पनि पुरानो सङ्क्रमणमा राहत मिल्छ।
जैतुनको पात: जैतुनको पात पिसेर पेस्ट बनाई लगाउनाले प्रतिरोधात्मक क्षमता बढ्छ र सङ्क्रमण निको हुन्छ।
खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Fungal Infection)
प्रशस्त पानी पिउने: शरीरलाई भित्रैदेखि हाइड्रेटेड राख्न र विषक्त पदार्थ निकाल्न दैनिक ८-१० गिलास पानी पिउनुहोस्।
लसुन र प्याजको प्रयोग: खानामा लसुन र प्याज समावेश गर्नुहोस्, जसले भित्रैदेखि फंगससँग लड्न मद्दत गर्छ।
चिनी कम गर्ने: फंगस चिनीमा चाँडै फस्टाउने भएकाले गुलियो खानेकुरा कम खानुहोस्।
प्रोबायोटिक्स: दही जस्ता प्रोबायोटिक युक्त खानेकुरा खानुहोस्।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Fungal Infection)
चिलाउने: सङ्क्रमित ठाउँलाई नङले नचिलाउनुहोस्, यसले सङ्क्रमण अरू ठाउँमा फैलिन सक्छ।
अरूको सामान प्रयोग नगर्ने: अरूको तौलिया, साबुन, काइँयो वा लुगा प्रयोग नगर्नुहोस्।
सिन्थेटिक लुगा: पोलिएस्टर वा टाइट लुगा नलगाउनुहोस्, यसले पसिना सोस्दैन र समस्या बढाउँछ।
ओसिलो ठाउँमा नबस्ने: शरीरलाई लामो समयसम्म भिजेको वा ओसिलो अवस्थामा नराख्नुहोस्।
साबधानी (Precautions in Fungal Infection)
नुहाएपछि शरीर सुकाउने: नुहाएपछि विशेषगरी काखी, जाँघ र औँलाका बीचका भागहरू राम्ररी सुकाउनुहोस्।
सुतीको लुगा (Cotton Clothes): जहिले पनि खुकुलो र सुतीको लुगा लगाउनुहोस् ताकि हावा छिर्न सकोस्।
हात धुने: सङ्क्रमित ठाउँ छोएपछि तुरुन्तै साबुन पानीले हात धुनुहोस्।
जुत्ताको सरसफाइ: खुट्टाको सङ्क्रमण भएमा जुत्तालाई घाममा सुकाउने र सफा मोजा मात्र लगाउने गर्नुहोस्।
निष्कर्ष (Conclusion)
फंगल सङ्क्रमण एक कष्टकर समस्या भए तापनि उचित सरसफाइ र घरेलु उपचारबाट यसलाई सजिलै निको पार्न सकिन्छ। विशेषगरी
बर्खायाममा र गर्मीमा आफ्नो छालाको विशेष ख्याल राख्नुपर्छ। यदि घरेलु उपचारले काम गरेन वा सङ्क्रमण शरीरको भित्री भाग
(जस्तै हड्डी वा रगत) सम्म पुगेको महसुस भएमा तुरुन्त चिकित्सकको सल्लाह लिनुपर्छ।
