परिचय (Introduction of Heartburn)
छाती पोल्ने समस्या, जसलाई अङ्ग्रेजीमा Heartburn भनिन्छ, वास्तवमा मुटुसँग सम्बन्धित समस्या होइन। यो हाम्रो पाचन
प्रणालीसँग जोडिएको समस्या हो। जब हामीले खाएको खाना पचाउन पेटमा उत्पादन हुने अम्ल (Acid) अन्ननली (Esophagus) तिर
फर्किएर आउँछ, तब छातीको बीच भागमा जलन महसुस हुन्छ। यसलाई चिकित्सा विज्ञानमा Gastroesophageal Reflux Disease (GERD) वा
Acid Reflux पनि भनिन्छ।
हाम्रो शरीरमा अन्ननली र पेटको बीचमा एउटा सानो ढोका जस्तो मांसपेशी हुन्छ, जसलाई ‘लोअर इसोफेजियल स्फिंक्टर’ भनिन्छ। यदि
यो मांसपेशी कमजोर भयो वा समयमा बन्द भएन भने पेटको एसिड माथि आउँछ, जसले गर्दा छाती र घाँटीमा जलन गराउँछ।
लक्षण (Symptoms of Heartburn)
हार्टबर्न हुँदा छाती पोल्ने मात्र नभई अन्य धेरै लक्षणहरू पनि देखिन सक्छन्:
- परिचय (Introduction of Heartburn)
- लक्षण (Symptoms of Heartburn)
- कारण (Causes of Heartburn)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for Heartburn)
- थप अन्य उपाय (Extra Solution for Heartburn)
- खानपान तरिका (Dietary guidelines for Heartburn)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to avoid in Heartburn)
- साबधानी (Precautions in Heartburn)
- निष्कर्ष (Conclusion)
छातीमा जलन: खाना खाएपछि वा राति सुत्ने बेलामा छातीको बीच भागमा तातो महसुस हुनु।
घाँटीमा अमिलो पानी आउनु: पेटको एसिड मुखसम्म आइपुग्दा मुख तितो वा अमिलो हुनु।
निल्न गाह्रो हुनु: खाना निल्दा घाँटीमा केही अड्किए जस्तो हुनु।
घाँटीको समस्या: रुघाखोकी नलागीकन पनि घाँटी दुख्ने वा स्वर बस्ने।
चक्कर लाग्नु: एसिड रिफ्लक्सका कारण कहिलेकाहीँ टाउको हल्का हुने वा चक्कर लाग्ने समस्या हुन सक्छ।
मुहारमा र्याल बढी आउनु: अचानक मुखमा र्यालको मात्रा बढ्नु पनि एसिडिटीको संकेत हो।
सुत्दा वा झुक्दा दुखाइ बढ्नु: शरीरको पोजिसन बदल्दा जलन अझ तीव्र हुनु।
कारण (Causes of Heartburn)
छाती पोल्ने समस्याका विभिन्न कारणहरू हुन सक्छन्:
गलत खानपान: धेरै मसालेदार, चिल्लो चाप्लो, अमिलो र पिरो खानाले एसिडिटी बढाउँछ।
मोटोपना: शरीरको तौल बढी हुँदा पेटमा दबाब पर्छ, जसले एसिडलाई माथि धकेल्छ।
धुम्रपान र मद्यपान: चुरोट र रक्सीको सेवनले अन्ननलीको मांसपेशीलाई ढिलो बनाउँछ।
अत्यधिक क्याफिन: धेरै चिया, कफी वा कार्बोनेटेड पेय पदार्थ (कोक, फन्टा आदि) पिउनाले यो समस्या निम्त्याउँछ।
कसिलो लुगा: धेरै टाइट बेल्ट वा लुगा लगाउनाले पेटमा दबाब सिर्जना हुन्छ।
औषधिहरूको प्रभाव: रक्तचाप (Blood Pressure) वा दुखाइ कम गर्ने केही औषधिहरूको सेवनले पनि छाती पोल्न सक्छ।
तनाव: मानसिक तनाव र चिन्ताले पाचन प्रक्रियामा असर गरी ग्यास्ट्रिक बढाउँछ।
घरेलु उपचार (Home Remedies for Heartburn)
प्रकृतिले हामीलाई धेरै यस्ता चिज दिएको छ जसले छाती पोल्ने समस्याबाट तत्काल राहत दिन्छ:
अदुवा (Ginger): अदुवामा जलन कम गर्ने (Anti-inflammatory) गुण हुन्छ। खाना पछि सानो टुक्रा अदुवा चपाउनाले वा अदुवाको
चिया पिउनाले पाचन सुधार गर्छ।
तुलसीको पात (Tulsi): तुलसीको पात चपाउनाले पेटमा शीतलता प्रदान गर्छ र ग्यास बन्न दिँदैन।
नरिवलको पानी (Coconut Water): यसले शरीरको pH सन्तुलन मिलाउँछ र पेटको जलन शान्त पार्छ।
केला (Banana): केरामा प्राकृतिक एन्टासिड हुन्छ जसले एसिडलाई न्यूनीकरण गर्छ।
चिसो दूध (Cold Milk): एक गिलास चिसो दूधमा थोरै मह मिसाएर पिउनाले छाती पोल्ने समस्यामा तुरुन्त आराम मिल्छ।
सौफ (Fennel): खाना खाएपछि सौफ चपाउनाले पाचन राम्रो हुन्छ र मुखको तितोपन हट्छ।
थप अन्य उपाय (Extra Solution for Heartburn)
एलोभेरा जुस: खाना खानु भन्दा आधा घण्टा अघि थोरै एलोभेराको जुस पिउनाले अन्ननलीको जलन कम हुन्छ।
ओटमील: यसमा प्रशस्त फाइबर हुन्छ जसले पेटको एसिडलाई सोस्ने काम गर्छ।
मुलेठी (Licorice): मुलेठीको प्रयोगले पेटको भित्री तहलाई सुरक्षा प्रदान गर्छ र अपच (Indigestion) हटाउँछ।
खानपान तरिका (Dietary guidelines for Heartburn)
एकै पटक धेरै खानुको सट्टा थोरै-थोरै गरेर दिनमा ५-६ पटक खानुहोस्।
खानालाई राम्ररी चपाएर मात्र निल्नुहोस्। हतारमा खाँदा हावा पनि पेटमा जान्छ जसले ग्यास बढाउँछ।
सुत्नु भन्दा कम्तिमा २-३ घण्टा अगाडि नै रातीको खाना खाइसक्नुहोस्।
हरीयो सागसब्जी, काँक्रो र फलफूलको सेवन बढाउनुहोस्।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to avoid in Heartburn)
रातको समयमा भारी वा धेरै चिल्लो खाना नखानुहोस्।
खाना खाने बित्तिकै सुत्ने वा भारी व्यायाम गर्ने काम नगर्नुहोस्।
धेरै अमिलो फलफूल (कागती, सुन्तला) खाली पेटमा नखानुहोस्।
सुर्तीजन्य पदार्थ र रक्सीबाट टाढै रहनुहोस्।
साबधानी (Precautions in Heartburn)
सुत्दा खेरि सिरानी अलि उच्च राख्नुहोस् ताकि पेटको एसिड माथि नआओस्।
आफ्नो तौल नियन्त्रणमा राख्नुहोस्।
धेरै टाइट लुगा वा बेल्ट नलगाउनुहोस्।
तनाव कम गर्न योग र ध्यान (Meditation) गर्नुहोस्।
निष्कर्ष (Conclusion)
छाती पोल्ने समस्या सामान्य देखिए तापनि यसलाई लामो समयसम्म बेवास्ता गर्नु हुँदैन। यदि हप्तामा २ पटक भन्दा बढी यो समस्या
भइरहेको छ भने यसले गम्भीर रोग जस्तै अन्ननलीको क्यान्सर वा निमोनियाको जोखिम बढाउन सक्छ। सही खानपान, सक्रिय जीवनशैली र
घरेलु उपायहरूको प्रयोगले यसलाई सजिलै नियन्त्रण गर्न सकिन्छ।
