परिचय (Introduction of Knee Pain)
बढ्दो उमेरसँगै घुँडा दुख्नु एक सामान्य समस्या हो, तर अचेल अव्यवस्थित जीवनशैलीका कारण युवाहरूमा पनि यो समस्या देखिन
थालेको छ। सामान्यतया घुँडाको दुखाइलाई गठिया (Arthritis) सँग जोडेर हेरिन्छ। हाम्रो शरीरका जोर्नीहरूमा दुई वा दुईभन्दा
बढी हड्डीहरू भेट हुने ठाउँमा ‘कार्टिलेज’ (नरम हड्डी) हुन्छ, जसले गद्दीको काम गर्छ। जब यो कार्टिलेज खिइन्छ वा जोर्नीमा
सुन्निने समस्या (Inflammation) उत्पन्न हुन्छ, तब हड्डीहरू एक-आपसमा रगडिन्छन्। यसले गर्दा असह्य दुखाइ, कडापन र
हिँडडुलमा समस्या पैदा हुन्छ।
लक्षण (Symptoms of Knee Pain)
घुँडा वा जोर्नीको समस्यालाई निम्न लक्षणहरूबाट पहिचान गर्न सकिन्छ:
- परिचय (Introduction of Knee Pain)
- लक्षण (Symptoms of Knee Pain)
- कारण (Causes of Knee Pain)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for Knee Pain)
- थप अन्य उपाय (Extra Solution for Knee Pain)
- खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Knee Pain)
- गर्न नहुने कार्यहरू (Things to avoid in Knee Pain)
- साबधानी (Precautions in Knee Pain)
- निष्कर्ष (Conclusion)
हिँड्दा, उभिँदा वा आराम गरिरहेको समयमा पनि घुँडा चस्कने वा दुख्ने।
घुँडाको वरिपरि सुन्निने समस्या (Inflammation) देखिनु।
जोर्नीहरू चलाउँदा वा खुम्च्याउँदा “कडकड” आवाज आउनु।
बिहान उठ्ने बेलामा जोर्नीहरू कडा हुनु (Stiffness)।
खुट्टा सीधा गर्न वा खुम्च्याउन गाह्रो हुनु।
घुँडाको छाला रातो हुनु वा छुँदा तातो महसुस हुनु।
गाह्रो काम गर्दा वा भर्याङ चढ्दा दुखाइ बढ्नु।
झाडापखाला (Diarrhea) वा अन्य कमजोरीका कारण मांसपेशी बाउँडिनु र घुँडामा असर पर्नु।
कारण (Causes of Knee Pain)
घुँडा दुख्नुका पछाडि धेरै कारणहरू हुन सक्छन्। तीमध्ये प्रमुख कारणहरू निम्नानुसार छन्:
बढ्दो उमेर: उमेर बढ्दै जाँदा जोर्नीको प्राकृतिक चिल्लोपना कम हुँदै जान्छ।
अस्टियोआर्थराइटिस: हड्डीहरू खिइने रोगका कारण दुखाइ हुन्छ।
मोटोपना: शरीरको बढी तौलले घुँडामा अत्यधिक दबाब दिन्छ।
चोटपटक: खेलकुद वा दुर्घटनाका कारण लिगामेन्ट वा कार्टिलेजमा चोट लाग्नु।
युरिक एसिड: शरीरमा युरिक एसिडको मात्रा बढेर जोर्नीमा क्रिष्टल जम्मा हुनु।
गलत आसन: लामो समयसम्म एउटै पोजिसनमा बस्नु वा गलत तरिकाले भारी सामान उठाउनु।
संक्रमण: जोर्नीभित्र कुनै प्रकारको संक्रमण हुनु।
घरेलु उपचार (Home Remedies for Knee Pain)
घुँडाको दुखाइ कम गर्न घरमै उपलब्ध सामग्रीहरू निकै प्रभावकारी हुन सक्छन्:
१. हलेदो र चुनको लेप: हलेदो, थोरै चुन र तोरीको तेल मिसाएर हल्का तताउने। यस लेपलाई घुँडामा लगाएर सफा कपडाले बाँध्दा
दुखाइ र सुन्निने समस्या (Inflammation) मा निकै राहत मिल्छ।
२. मेथीको प्रयोग: मेथीमा दुखाइ कम गर्ने गुण हुन्छ। एक चम्चा मेथीको धुलो बिहान र बेलुका मनतातो पानीसँग सेवन गर्नाले
जोर्नी दुख्ने समस्यामा फाइदा पुग्छ।
३. अदुवाको सेवन: अदुवामा एन्टी-इन्फ्लेमेटरी गुण हुन्छ। अदुवाको चिया पिउनाले वा अदुवाको रसले मालिस गर्नाले दुखाइ कम
हुन्छ।
४. तोरीको तेल र लसुन: २५० ग्राम तोरीको तेलमा ८-१० केस्रा लसुन, थोरै ज्वानो र मेथी हालेर कालो हुन्जेल पकाउने। यो तेलले
दैनिक मालिस गर्दा घुँडाको कडापन हट्छ।
५. हलेदो दूध: राती सुत्नुअघि एक गिलास तातो दूधमा आधा चम्चा हलेदो मिसाएर पिउनुहोस्। यसले शरीरको भित्री दुखाइ निको पार्न
मद्दत गर्छ।
६. मेवा र घिउकुमारी (Aloe Vera): घिउकुमारीको गुदीमा हलेदो मिसाएर हल्का तताएर बाँध्दा चोट लागेको वा सुन्निएको ठाउँमा
निकै आराम मिल्छ।
थप अन्य उपाय (Extra Solution for Knee Pain)
सेकाइ (Hot & Cold Compress): दुखाइ धेरै भएमा बरफले सेक्ने र कडापन भएमा तातो पानीको थैलीले सेक्ने गर्दा मांसपेशी
खुकुलो हुन्छ।
धूपको सेवन: हड्डीको मजबूतीका लागि भिटामिन-डी अनिवार्य छ। त्यसैले बिहानको कलिलो घाममा १५-२० मिनेट बस्ने बानी
बसाल्नुहोस्।
मालिस: आयुर्वेदिक तेल वा महानारायण तेलले हल्का हातले मालिस गर्दा रक्तसञ्चार बढ्छ।
व्यायाम: फिजियोथेरापिस्टको सल्लाहमा घुँडाका हल्का व्यायामहरू गर्ने। पौडी खेल्नु जोर्नीका लागि सबैभन्दा उत्तम व्यायाम
मानिन्छ।
खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Knee Pain)
सही खानपानले घुँडाको स्वास्थ्यमा ठूलो भूमिका खेल्छ:
प्रशस्त पानी पिउने: शरीरलाई हाइड्रेटेड राख्दा जोर्नीको चिल्लोपना कायम रहन्छ।
क्याल्सियम युक्त खाना: दूध, दही, पनीर र हरियो सागपात नियमित खानुहोस्।
ओमेगा-३ फ्याट्टी एसिड: ओखर, आलस र माछाको सेवनले जोर्नीको इन्फ्लेमेसन कम गर्छ।
एन्टी-अक्सिडेन्ट: फलफूल (विशेषगरी सुन्तला, कागती) र ताजा तरकारीलाई प्राथमिकता दिनुहोस्।
सादा खाना: रातको समयमा हल्का र सजिलै पच्ने खाना खानुहोस्।
गर्न नहुने कार्यहरू (Things to avoid in Knee Pain)
जंक फूड र कोल्ड ड्रिंक्स: धेरै गुलियो र प्रशोधित खानेकुराले युरिक एसिड बढाउन सक्छ।
धुम्रपान र मदिरा: यसले शरीरमा अक्सिजनको मात्रा घटाउँछ र हड्डीहरू कमजोर बनाउँछ।
अत्यधिक तौल: आफ्नो शरीरको वजनलाई नियन्त्रणमा राख्नुहोस्।
धेरै समय उभिने: लगातार लामो समयसम्म उभिने वा हिँड्ने काम नगर्नुहोस्।
गलत जुत्ता: धेरै अग्लो हिल भएको वा असहज जुत्ता नलगाउनुहोस्।
रगत बग्ने (Bleeding) समस्या भएमा वा गहिरो चोट लागेमा घरेलु उपचारमा मात्र भर नपरी तुरुन्त चिकित्सककहाँ जानुहोस्।
साबधानी (Precautions in Knee Pain)
भर्याङ चढ्दा वा ओर्लँदा बिस्तारै र सहारा लिएर मात्र गर्ने।
कडा सतहमा पलेँटी कसेर लामो समयसम्म नबस्ने।
भारी सामान उठाउँदा घुँडाको सट्टा कम्मर र हातको सही प्रयोग गर्ने।
यदि पिशाब सम्बन्धी रोग (Urinary Problems) वा अन्य कुनै दीर्घकालीन रोग छ भने औषधि सेवन गर्दा डाक्टरको सल्लाह लिने।
चिसोबाट बच्ने, किनकि चिसो मौसममा जोर्नीको दुखाइ बढ्ने सम्भावना हुन्छ।
निष्कर्ष (Conclusion)
घुँडा दुख्ने समस्यालाई समयमै ध्यान दिएमा सामान्य घरेलु उपाय र जीवनशैलीमा सुधार गरेर निको पार्न सकिन्छ। तर यदि दुखाइका
साथै ज्वरो आउने, तौल घट्ने, वा पात (Leaf) झैँ खुट्टा कमजोर हुँदै जाने जस्ता लक्षण देखिएमा तुरुन्त विशेषज्ञ डाक्टर
(Orthopedic) सँग परामर्श लिनु पर्दछ। स्वस्थ खानपान, नियमित व्यायाम र सही आसन नै घुँडालाई दीर्घकालसम्म स्वस्थ राख्ने
मूल मन्त्र हो।
