परिचय (Introduction of Light Period)
महिनावारी महिलाहरूको शरीरमा हुने एक प्राकृतिक प्रक्रिया हो। सामान्यतया एक स्वस्थ महिनावारी चक्रमा २ देखि ७ दिनसम्म
रक्तस्राव हुने गर्छ। तर, यदि कसैलाई महिनावारी हुँदा अत्यन्तै कम रगत आउँछ, प्याड राम्ररी भिज्दैन वा केवल १-२ दिन मात्रै
हल्का रगत देखिन्छ भने त्यसलाई ‘लाइट पिरियड’ भनिन्छ। आयुर्वेदका अनुसार शरीरमा वात र पित्त दोषको असन्तुलन, पोषक तत्वको
कमी र तनावका कारण यस्तो समस्या उत्पन्न हुन्छ।
लक्षण (Symptoms of Light Period)
महिनावारीमा रगत कम आउँदा निम्न लक्षणहरू देखिन सक्छन्:
- परिचय (Introduction of Light Period)
- लक्षण (Symptoms of Light Period)
- कारण (Causes of Light Period)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for Light Period)
- थप अन्य उपाय (Extra Solution for Light Period)
- खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Light Period)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Light Period)
- साबधानी (Precautions in Light Period)
- निष्कर्ष (Conclusion)
रक्तस्रावको समय अवधि २ दिनभन्दा कम हुनु।
धेरै हल्का थोपा मात्र रगत लाग्नु (Spotting)।
महिनावारीको समयमा पेटको तल्लो भाग धेरै दुख्नु वा ऐंठन हुनु।
समयमा महिनावारी नहुनु वा धेरै ढिलो हुनु।
हार्मोनल असन्तुलनका कारण अनुहारमा डन्डीफोर आउने वा अनावश्यक रौं पलाउने।
अत्यधिक थकान र कमजोरी महसुस हुनु।
कारण (Causes of Light Period)
महिनावारीमा कम रगत आउनुका मुख्य कारणहरू निम्न हुन्:
हार्मोनल असन्तुलन: शरीरमा एस्ट्रोजेन र प्रोजेस्टेरोन हार्मोनको गडबडी।
थाइराइड: थाइराइड ग्रन्थीको समस्या (विशेषगरी थाइरोटोक्सिकोोसिस)।
तनाव: अत्यधिक मानसिक तनाव र चिन्ताले गर्दा मस्तिष्कले पठाउने हार्मोनल संकेतमा अवरोध आउनु।
पोषक तत्वको कमी: शरीरमा रगतको कमी (Anemia) वा सन्तुलित आहारको अभाव।
पॉलिसिस्टिक ओभरी सिन्ड्रोम (PCOS): डिम्बाशयमा स-साना गाँठाहरू (Cysts) बन्नाले महिनावारी अनियमित र कम हुने गर्छ।
अत्यधिक व्यायाम: शरीरलाई धेरै थकाउने गरी व्यायाम गर्दा पनि हार्मोनमा असर पर्न सक्छ।
उमेर: पहिलो पटक महिनावारी सुरु हुँदा वा रजोनिवृत्ति (Menopause) को नजिक पुग्दा रगत कम आउनु सामान्य मानिन्छ।
घरेलु उपचार (Home Remedies for Light Period)
महिनावारीलाई नियमित बनाउन र रक्तस्राव खुलाउन निम्न घरेलु उपायहरू प्रभावकारी हुन्छन्:
१. हलेदो (Turmeric):
हलेदोमा एन्टि-इन्फ्लेमेटरी गुण हुन्छ जसले हार्मोनलाई सन्तुलित बनाउन मद्दत गर्छ। मनतातो पानी वा दूधमा एक चिम्टी हलेदो
मिसाएर महिनावारी हुनुभन्दा ५ दिन अघिदेखि सेवन गर्दा फाइदा पुग्छ।
२. गाजर (Carrot):
गाजरमा ‘क्यारोटिन’ हुन्छ, जसले शरीरमा एस्ट्रोजेन हार्मोनको स्तर बढाउन मद्दत गर्छ। दैनिक २-३ वटा काँचो गाजर वा यसको रस
पिउनाले महिनावारीको प्रवाह राम्रो हुन्छ।
३. तिल र सख्खर (Sesame Seeds and Jaggery):
तिल र सख्खर दुवैको प्रकृति तातो हुन्छ। एक चम्चा तिललाई हल्का भुटेर सख्खरसँग मिसाएर महिनावारी आउनु १० दिन अघिदेखि खाने
गर्नाले रगत खुलाउन मद्दत गर्छ।
४. अदुवा (Ginger):
अदुवाले पाठेघरको वरिपरिको रक्तसञ्चार बढाउँछ। एक चम्चा अदुवाको रसमा थोरै सख्खर मिसाएर सेवन गर्दा महिनावारीको अनियमितता
हट्छ।
५. मेवा (Papaya):
काँचो वा पाकेको मेवाको सेवनले पाठेघरको मांसपेशीलाई संकुचित गराउन मद्दत गर्छ, जसले गर्दा महिनावारी समयमा र स्पष्ट रूपमा
हुन्छ।
६. धनियाँ र सुप (Coriander and Fennel):
धनियाँ वा सुपका दानालाई पानीमा उमालेर काँढा बनाएर पिउनाले महिनावारी सम्बन्धी धेरै समस्याहरू समाधान हुन्छन्।
थप अन्य उपाय (Extra Solution for Light Period)
तातोले सेक्ने: पेटको तल्लो भागमा तातो पानीको थैलीले सेक्दा रक्तसञ्चार बढ्छ र रगत सजिलै बाहिर आउन मद्दत पुग्छ।
चुकन्दरको रस: चुकन्दर (Beetroot) मा प्रशस्त आइरन र फोलिक एसिड हुन्छ, जसले रगतको कमीलाई पुरा गर्छ र महिनावारी सुधार
गर्छ।
मेथीको दाना: राती भिजाएको मेथीको पानी बिहान खाली पेटमा पिउनाले पनि हार्मोन सन्तुलनमा सहयोग पुग्छ।
खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Light Period)
आहारमा आइरन, भिटामिन बी-१२ र फोलिक एसिड युक्त खानेकुरा समावेश गर्नुहोस्।
हरियो सागपात, दाल, गेडागुडी र टुसा पलाएका अनाजहरू प्रशस्त मात्रामा खानुहोस्।
काजु, बदाम जस्ता सुख्खा फलफूल (Dry Fruits) को नियमित सेवन गर्नुहोस्।
मौसमी फलफूल र ताजा जुस पिउने बानी बसाल्नुहोस्।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Light Period)
जंक फुड र चिल्लो पिरो: बजारका प्रशोधित र धेरै चिल्लो खानेकुराले हार्मोनल असन्तुलन बढाउँछ।
अत्यधिक क्याफिन: धेरै कफी वा चिया पिउनाले शरीरमा पानीको कमी गराउन सक्छ।
कडा शारीरिक श्रम: महिनावारीको समयमा धेरै भारी सामान उठाउने वा कडा व्यायाम नगर्नुहोस्।
धुम्रपान र मद्यपान: यसले रक्तसञ्चार र हार्मोनमा नराम्रो असर पार्छ।
साबधानी (Precautions in Light Period)
यदि महिनावारी कम हुनुको साथै तौल अचानक बढिरहेको छ वा कपाल झरिरहेको छ भने तुरुन्तै चिकित्सकसँग परामर्श लिनुहोस्।
कुनै पनि आयुर्वेदिक औषधि वा घरेलु उपचार सुरु गर्नु अघि आफ्नो शरीरको अवस्था बुझ्नु आवश्यक छ।
मानसिक तनावलाई कम गर्न ध्यान (Meditation) र योग गर्नुहोस्।
निष्कर्ष (Conclusion)
महिनावारीमा कम रगत आउनु सधैं गम्भीर समस्या नहुन सक्छ, तर यसलाई लामो समयसम्म बेवास्ता गर्नु पनि उचित हुँदैन। स्वस्थ
खानपान, तनावमुक्त जीवनशैली र माथि उल्लेखित घरेलु उपायहरू अपनाएर यो समस्यालाई धेरै हदसम्म समाधान गर्न सकिन्छ। तर, यदि
समस्या निरन्तर रहिरह्यो भने यो पाठेघर वा हार्मोन सम्बन्धी कुनै गम्भीर रोगको संकेत हुन सक्ने भएकाले स्त्री रोग विशेषज्ञ
(Gynecologist) सँग जाँच गराउनु बुद्धिमानी हुन्छ।
