सखरखण्डलाई नेपालीमा “सखर” मात्र पनि भनिन्छ। यो खासगरी ब्रत बस्दा पनि खान मिल्ने कन्दमुल मानिन्छ किनभने यो ऊर्जाको उत्तम स्रोत हो। सखरखण्डमा धेरै प्रकारका पौष्टिक तत्वहरू पाइन्छन्, जसकारण आयुर्वेदमा यसलाई औषधिको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। यो एक यस्तो कन्दमुल हो जुन काँचो वा उसिनेर दुबै रूपमा खान सकिन्छ। यसलाई उसिनेर खान उत्तम हुन्छ। तपाइँलाई सुन्दा आश्चर्य […]
नागकेसर (Nagkesar plant) आयुर्बेदको एक प्रमुख जडीबुटी हो लाई विभिन्न रोगहरूको उपचारमा प्रयोग गरिन्छ। आयुर्वेदमा यसका धेरै औषधीय गुणहरूको वर्णन गरियको छ। यसको फल, फूल (nagkesar flower), बीज आदि सबै भागहरू औषधिको रूपमा उपयोगी छन्। यस लेखमा हामी नागकेसरको फाइदा, नोक्सान र सेवन विधिहरू बारे विस्तृत जानकारी दिने छौं। नागकेसर के हो? (What is Nagkesar?) […]
तपाईंले पारिजातको फूल प्रयोग गर्नुभएको होला, तर यसको औषधीय गुणहरू बारे धेरै थाहा छैनहोला । पारिजातको बोट बगैंचा र उपवनहरूमा पाइन्छ। यसका फूलहरू मनमोहक र आकर्षक हुन्छन्। प्रायः मानिसहरू पारिजातको फूललाई पूजा-अर्चनाका लागि मात्र प्रयोग गर्छन्। तर यसका धेरै स्वास्थ्य लाभहरू छन्। पारिजात के हो? पारिजातलाई हरसिंगार पनि भनिन्छ। यसको उल्लेख प्राचीन ग्रन्थहरूमा पाइन्छ। यसका […]
भरतको धेरै ठाउमा कदमको रूखलाई देवताको रूख मानिन्छ। यसले आयुर्वेदमा आफ्ना धेरै औषधीय गुणहरूका कारण ख्याति कमाएको छ। कदमको स्वास्थ्यलाभकारी गुणहरूले धेरै रोगहरूको उपचारमा प्रयोग हुन्छन्। कदमको पातहरू धेरै ठूला हुन्छन् र यसबाट गुद निस्कन्छ। यसका फलहरू निबुवा जस्तै हुन्छन्। कदमका फूलहरू (कदम पुष्प) को आफ्नै अलग महत्व छ। प्राचीन वेदहरू र साहित्यिक रचनाहरूमा यी […]
अतिबला (Atibala) लाई नेपालीमा, कङ्घी, कागियो भनिन्छ। यो एक धेरै गुणकारी औषधीय बोट हो। आयुर्वेदमा यसको प्रयोगले धेरै रोगहरूको उपचार गर्न सहयोग पुर्याउँछ। अतिबला पिरो , तितो, पचनमा सजिलो, चिल्लो र वात-पित्तलाई संतुलन गर्ने गुण भएको हुन्छ। यसले मानिसको उमेर, शारीरिक शक्ति, चमक र यौनशक्ति बढाउँछ। अतिबलाका स्वास्थ्य लाभहरू: अतिबला के हो? अतिबला एक बहुवर्षीय […]
शालकी (Salaki) लाई लोबान (Loban), लोभान (Lobhan) पनि भनिन्छ। धेरैजसो घरहरूमा पूजा-पाठको समयमा धूप जलाउन लोबान (शालकी) प्रयोग गरिन्छ। धेरैले लोबान (शालकी) को बारेमा जानेकाछन् र यसलाई प्रयोग गरेका पनि छन्, तर धेरैलाई यो थाहा नहोला कि लोबान एक उत्तम जडीबुटी पनि हो र यसको फाइदाले धेरै रोगहरू ठीक गर्न सकिन्छ। आयुर्वेद अनुसार, जोर्नी दुख्ने […]
अलैची, जसलाई Black Cardamom पनि भनिन्छ, नेपाल, भारत, भूटान लगायत हिमालयी क्षेत्रमा पाइने एक महत्त्वपूर्ण मसला र औषधीय गुण भएको वनस्पति हो। यसको वैज्ञानिक नाम अमोमम सबुलाटम (Amomum subulatum) हो र यो जिन्जिबरासी (Zingiberaceae) परिवारमा पर्छ। नेपाली संस्कृति र आयुर्वेदमा अलैचीलाई धेरै पुरानो समयदेखि औषधी र मसलाको रूपमा प्रयोग गरिँदै आएको छ। यसको खेती मुख्यतया नेपालको पूर्वी […]
के तपाईंलाई थाहा छ अगरउड (Agarwood) एक अतिनै उपयोगी जडीबुटी हो र यसको प्रयोगले धेरै रोगहरू ठीक गर्न सकिन्छ भनेर? प्राचीन कालदेखि नै यसको प्रयोग भारत र नेपालमा औषधीको रूपमा गरिँदै आएको छ। अगरउडलाई “अगर” “अगुरु” पनि भनिन्छ। यसको काठबाट एक सुगन्धित चोप (गोंदजस्तो पदार्थ) निस्किन्छ, जुन अगरबत्ती बनाउन र सुगन्धित लेपको रूपमा शरीरमा लगाउन […]
इन्द्रजौ (Holarrhena antidysenterica) भारत र नेपालमा प्रसिद्ध प्राचीन आयुर्वेदिक औषधी हो। यो भारतका पतझर जंगलहरूमा १००० मिटर समको उचाइमा पाइन्छ। धेरै वर्षदेखि इन्द्रजौको प्रयोग झाडापखालादेखि घुँडाको दुखाइको उपचारका लागि गरिँदै आएको छ। साँच्चै भन्नुपर्दे यस औषधीमा हरेक रोगको उपचार लुकेको छ। तपाईंले पनि इन्द्रजौ (Holarrhena) को प्रयोग गरेर विभिन्न रोगहरू ठीक गर्न सक्नुहुन्छ। आयुर्वेदमा इन्द्रजौको […]
तपाईंले आकाशबेलीलाई धेरै रूखहरूमा देख्नुभएको होला। पहेलो आकाशबेली लाई नेपालको केही ठाउमा शिकारी लहरो पनि भनिन्छ भने भारतमा यसलाई शिकारी लहरो भनिन्छ । आकाशबेली खेतहरूमा पनि पाइन्छ। यसको लहरा लामो र पातलो हुन्छ। आकाशबेलीको लहराबाट धेरै पातला शाखाहरू निस्कन्छन्। यसका शाखाहरू धेरै मजबूत हुन्छन्। यसको लहरा र बीजलाई जडीबुटीको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। आकाशबेलीको प्रयोगले बिभिन्न […]
