धमासा एक महत्वपूर्ण जड़ी-बूटी हो, जसलाई नेपालीमा विभिन्न नामहरूले चिन्छन्, जस्तै दुरलभा, धन्वयास, गान्धारी, कच्छुरा, दुस्पर्शी, र अनन्ता। यसको वैज्ञानिक नाम Fagonia cretica हो र अंग्रेजीमा यसलाई “Khorasan thorn” भनिन्छ। यो जड़ी-बूटी विशेष गरी पाकिस्तान र अफगानिस्तानको मरुभूमि क्षेत्रमा प्रचुर मात्रामा पाइन्छ। धमासाको सबै भाग, विशेष गरी यसको पातहरू र जरा, औषधीय गुणहरूका लागि प्रयोग […]
उटंगन, जसलाई वैज्ञानिक रूपमा Blepharis edulis (Forssk.) Pers. (ब्लेफेरिस् इडुलिस) Syn-Blepharis persica (Burm.f) O. Kuntze भनिन्छ, जुन एक महत्वपूर्ण औषधीय वनस्पति हो जसले आयुर्वेदमा धेरै स्थान पाएको छ। यसका विभिन्न भागहरू, जस्तै बीज र पातहरू, विभिन्न रोगहरूको उपचारमा प्रयोग गरिन्छ। यो पौधा विशेषगरी गर्म जलवायुमा उम्रने गर्दछ र भारत, पाकिस्तान र इरानमा यसको खेती विशेष […]
दहीकम्लो, जसलाई वैज्ञानिक नाम Callicarpa macrophylla Vahl (कैलीकार्पा मैक्रोफिला) Syn-Callicarpa incana Roxb. भनिन्छ, एक औषधीय वनस्पति हो जसको उत्पत्ति हिमालयका क्षेत्रहरूमा भएको मानिन्छ। यो वनस्पति आयुर्वेदमा विशेष महत्व राख्दछ, जहाँ यसलाई विभिन्न स्वास्थ्य समस्याहरूको उपचारमा प्रयोग गरिन्छ। दहीकम्लोको पातहरू, फल, फूल र जड़हरूमा औषधीय गुणहरूको प्रचुरता पाइन्छ। यसको सुगन्धित र स्वादिष्ट गुणका कारण, यसलाई खानामा […]
पृश्नपर्णी (Prishnaparni) एक महत्वपूर्ण औषधीय वनस्पति हो, जसको वैज्ञानिक नाम Uraria picta हो। यो विशेषगरी आयुर्वेदिक चिकित्सा प्रणालीमा लामो समयदेखि प्रयोग हुँदै आएको छ। पृश्नपर्णीलाई नेपाल, भारत, र दक्षिण एशियाका अन्य थुप्रै ठाउँमा पाइन्छ। यसका पात, जराहरू, र अन्य भागहरू विभिन्न स्वास्थ्य समस्याहरूको उपचारमा प्रयोग गरिन्छ। आयुर्वेदमा यो वनस्पतिलाई मुख्य रूपमा शरीरमा भएका दोषहरूलाई सन्तुलित […]
मौलसरी (Maulasari) एक महत्वपूर्ण औषधीय वृक्ष हो जसलाई आयुर्वेदमा विशेष महत्व दिइएको छ। यसको सुगन्धित फूलहरू र औषधीय गुणहरूको कारण यो विभिन्न प्रकारका रोगहरूको उपचारमा प्रयोग गरिन्छ। आयुर्वेदमा यसको बोक्रा, पात, फूल, फल, र बीउको प्रयोग शरीरका विभिन्न समस्या समाधान गर्न गरिएको छ। मौलसरी प्राचीन समयदेखि नै स्वास्थ्य समस्याहरूको प्राकृतिक उपचारका लागि परिचित छ, विशेष […]
गुलाफ, जसलाई नेपालीमा “गुलाफ” भनिन्छ, एक प्रसिद्ध र सुगन्धित फूल हो। यसको वैज्ञानिक नाम Rosa हो र यो रोसासी परिवारमा पर्ने विभिन्न प्रजातिहरूको समूहमा समावेश गरिएको छ। गुलाफको उत्पत्ति सीरिया र ईरानमा भएको मानिन्छ, तर यसलाई विश्वभर फैलाइएको छ। यसको सुगन्ध र सुन्दरता सँगै, गुलाफका फूलहरूको विभिन्न सांस्कृतिक र धार्मिक महत्त्व पनि छ। नेपालमा, गुलाफको […]
नील (Indigo) एक प्राचीन वनस्पति हो, जसलाई प्रायः रंग निकाल्नका लागि प्रयोग गरिन्छ। यसको औषधीय उपयोगको बारेमा आयुर्वेदमा धेरै जानकारी पाइन्छ। नीलको जरा, डाठ र पात र बीजहरू औषधीय गुणले भरपूर हुने कारणले विभिन्न रोगहरूको उपचारमा यसको उपयोग गरिन्छ। यसको रंग निकाल्ने प्रक्रिया पनि धेरै पुरानो छ र यो रंग विभिन्न वस्त्र र वस्तुहरूलाई सुन्दर […]
नालुकुरो, आयुर्वेदमा महत्वपूर्ण औषधीय बोटको रूपमा चिनिन्छ। यो प्राचीन कालदेखि नै विभिन्न स्वास्थ्य समस्याहरूको उपचारमा प्रयोग हुँदै आएको छ। प्राकृतिक रूपमा बाढीको किनार, खेतबारी र सडक किनारहरूमा उम्रिने यो बोटले विभिन्न रोगहरूको समाधानका लागि औषधिको रूपमा काम गर्छ। विशेषगरी यसको जरा र पातमा औषधीय गुणहरू पाइन्छन्, जसले पेटसम्बन्धी समस्या, झाडापखाला, पायल्स , र अन्य समस्याहरूको […]
गोल काँक्री, जसलाई कुंदरू भनेर पनि चिनिन्छ, एक प्राचीन र औषधीय गुणले भरिपूर्ण बोट हो। यो नेपाल लगायत दक्षिण एशियाका विभिन्न देशहरूमा प्राचीन कालदेखि नै खाना र औषधिका रूपमा प्रयोग हुँदै आएको छ। गोल काँक्रीलाई विशेषगरी यसको पात, फूल, र जराको औषधीय गुणको कारण आयुर्वेदिक चिकित्सा पद्धतिमा उच्च स्थान दिइन्छ। यसमा पोषण र स्वास्थ्य लाभका […]
जल पिप्पली एक महत्वपूर्ण औषधीय वनस्पति हो, जसलाई आयुर्वेदमा विशेष स्थान दिइएको छ। यसको वैज्ञानिक नाम Phyla nodiflora (Linn.) Greene हो। यसको प्रयोग विभिन्न प्रकारका रोगहरूको उपचारका लागि गरिन्छ। जल पिप्पली मुख्यतया यसको पात, फूल, जरा र फलका लागि परिचित छ। यसलाई प्राचीन समयदेखि नै विभिन्न स्वास्थ्य समस्याहरू, जस्तै पायल्स, झाडापखाला, पेटसम्बन्धी समस्या, र श्वासप्रश्वासका […]
