Vijayashal (Pterocarpus marsupium) is a medicinal herb known for managing diabetes, improving heart health and immunity. Its wood soaked water is traditionally consumed daily.
विजयसाल एक बहुमूल्य आयुर्वेदिक जडीबुटी र काठ हो, जसलाई प्राचीन कालदेखि नै विभिन्न रोगहरूको उपचारमा प्रयोग गरिँदै आएको छ। विशेष गरी यसको काठबाट बनेको भाँडामा राखिएको पानी पिउनाले मधुमेह (सुगर) निको हुने जनविश्वास र वैज्ञानिक आधार रहेको छ। यो नेपाल र भारतका केही क्षेत्रमा पाइने महत्वपूर्ण वनस्पति हो।
विजयसाल के हो?
विजयसाल एउटा ठूलो पतझड प्रजातिको रूख हो। आयुर्वेदमा यसलाई ‘बीजक’ वा ‘असन’ पनि भनिन्छ। यसको काठ निकै कडा र औषधिजन्य गुणले भरिपूर्ण हुन्छ। यसको बोक्रा काट्दा रगत जस्तै रातो चोप निस्कन्छ, जसलाई सुकाएर औषधिको रूपमा प्रयोग गरिन्छ।
विजयसालका प्रकार
मुख्य रूपमा विजयसाल एकै प्रजातिको भए तापनि स्थान र गुणस्तरका आधारमा यसलाई विभिन्न स्थानीय नामले चिनिन्छ। आयुर्वेदमा यसको प्रयोग ‘सार’ (काठको भित्री भाग) को रूपमा बढी गरिन्छ।
विजयसालको बाह्य रूप
यो रूख करिब १० देखि १५ मिटर सम्म अग्लो हुन्छ। यसको बोक्रा खरानी रङको र केही खस्रो हुन्छ। यसका पातहरू अण्डाकार हुन्छन्। यसमा पहेंलो रङका सुगन्धित फूलहरू फुल्छन्। यसको काठको भित्री भाग (Heartwood) रातो वा पहेंलो मिश्रित खैरो रङको हुन्छ, जसलाई पानीमा भिजाउँदा पानीको रङ नीलो-पहेंलो हुन्छ।
विभिन्न भाषाहरूमा विजयसालको नाम
नेपाली: विजयसाल, असन, पीतशाल
संस्कृत: बीजक, पीतसार, प्रियक, असन
हिन्दी: विजयसार, विजैसार
अंग्रेजी: Indian Kino Tree, Malabar Kino Tree
वानस्पतिक नाम: Pterocarpus marsupium Roxb.
विजयसालका फाइदाहरू
मधुमेह नियन्त्रण: रगतमा चिनीको मात्रा सन्तुलनमा राख्न मद्दत गर्दछ।
तौल घटाउन: शरीरको बोसो पगालेर मोटोपना कम गर्न सहयोगी हुन्छ।
छालाको समस्या: सुन्निने समस्या (इन्फ्लेमेसन), दाद, र कुष्ठरोग जस्ता छालाका रोगमा लाभदायक छ।
पाचन प्रणाली: अपच र पेटका किराहरू मार्न मद्दत गर्छ।
जोर्नी दुख्ने समस्या: शरीरको दुखाइ र जोर्नी दुख्ने समस्या (गठिया) मा राहत दिन्छ।
दाँतको दुखाइ: यसको बोक्राले दाँतको दुखाइ कम गर्न मद्दत गर्छ।
रक्त अल्पता: शरीरमा रगतको कमी हुन दिँदैन र रगत शुद्ध गर्छ।
