महिनावारी महिलाहरूको शरीरमा हुने एक प्राकृतिक र जैविक प्रक्रिया हो। सामान्यतया यो प्रक्रिया हरेक महिना एउटा निश्चित
अन्तरालमा दोहोरिन्छ। तर, कहिलेकाहीँ विभिन्न आन्तरिक वा बाह्य कारणले महिनावारी रोकिने वा ढिलो हुने गर्दछ। यसले महिलाको
स्वास्थ्य र मानसिक अवस्थामा तनाव पैदा गर्न सक्छ।
परिचय (Introduction of Stopped Periods)
चिकित्सा विज्ञानमा महिनावारी रोकिने अवस्थालाई ‘एमेनोरिया’ (Amenorrhea) भनिन्छ। यदि कुनै महिलाको महिनावारी हुनुपर्ने
समयभन्दा धेरै ढिलो भएको छ वा लामो समयदेखि रोकिएको छ भने, त्यसलाई सुचारु गर्न प्राकृतिक र आयुर्वेदिक उपायहरू निकै
उपयोगी हुन्छन्। विशेषगरी खानपान र जीवनशैलीमा आउने परिवर्तनले हर्मोनको सन्तुलन बिगार्दा यो समस्या देखिन्छ।
लक्षण (Symptoms Of Delayed Periods)
महिनावारी रोकिनु आफैँमा एउटा लक्षण हो, तर यसका साथै अन्य केही संकेतहरू पनि देखिन सक्छन्:
- परिचय (Introduction of Stopped Periods)
- लक्षण (Symptoms Of Delayed Periods)
- कारण (Causes of Stopped Periods)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for Stopped Periods)
- थप अन्य उपाय (Extra Solution for Hormone Balance)
- खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Regular Periods)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Amenorrhea)
- साबधानी (Precautions in Periods Issues)
- प्राय सोधिने प्रश्नहरु (FAQ)
- निष्कर्स (Conclusion)
तल्लो पेट भारी हुनु वा मन्द दुखाइ महसुस हुनु।
अनुहारमा डन्डीफोर आउनु वा अनावश्यक रौं पलाउनु।
मुड परिवर्तन भइरहनु (Mood Swings) र चिडचिडापन बढ्नु।
सेतो पानी बग्ने समस्या हुनु।
कपाल झर्ने वा टाउको दुख्ने समस्या देखिनु।
कारण (Causes of Stopped Periods)
महिनावारी रोकिनुका पछाडि धेरै कारणहरू हुन सक्छन्, जसमध्ये मुख्य निम्न हुन्:
तनाव (Stress): धेरै मानसिक तनावले मस्तिष्कको ‘हाइपोथालामस’ लाई असर गर्छ, जसले महिनावारी नियन्त्रण गर्ने हर्मोन
उत्पादनमा बाधा पुर्याउँछ।
मोटापा वा कम तौल: शरीरको तौलमा अचानक आउने उतारचढावले हर्मोन सन्तुलन बिगार्छ।
हर्मोनल असन्तुलन (PCOS): पोलीसिस्टिक ओभरी सिन्ड्रोम (PCOS) का कारण डिम्बाशयमा साना गाँठाहरू बन्न सक्छन्, जसले
महिनावारी रोक्छ।
औषधिको सेवन: गर्भनिरोधक चक्की वा अन्य कडा औषधिहरूको सेवनले पनि चक्र बिगार्न सक्छ।
अत्यधिक व्यायाम: शरीरलाई चाहिनेभन्दा बढी कसरत गर्दा पनि ऊर्जा अभावले महिनावारी रोकिन सक्छ।
थाइराइडको समस्या: थाइराइड ग्रन्थि अति सक्रिय वा सुस्त हुँदा पनि पिशाब सम्बन्धी रोग र मासिक धर्ममा गडबडी आउँछ।
घरेलु उपचार (Home Remedies for Stopped Periods)
प्रकृतिले हामीलाई धेरै यस्ता जडीबुटी र फलहरू दिएको छ, जसले रोकिएको महिनावारीलाई सुचारु गर्न मद्दत गर्छन्:
१. मेवा (Papaya):
काँचो मेवामा ‘क्यारोटिन’ र ‘पापेन’ नामक तत्व हुन्छ, जसले गर्भाशयको मांसपेशीलाई संकुचन गर्न र ‘एस्ट्रोजेन’ हर्मोनलाई
नियमित गर्न मद्दत गर्छ। रोकिएको महिनावारी ल्याउन दिनको एक कचौरा काँचो मेवा खानु लाभदायक हुन्छ।
२. अदुवा (Ginger):
अदुवाले शरीरमा गर्मी बढाउँछ र रक्तसञ्चारलाई तीव्र बनाउँछ। अदुवाको सानो टुक्रालाई पानीमा उमालेर थोरै मह मिसाई चियाको
रूपमा पिउनाले महिनावारी सुचारु हुन सहयोग पुग्छ।
३. दालचिनी (Cinnamon):
दालचिनीले शरीरको इन्सुलिन स्तर र हर्मोनलाई सन्तुलित बनाउँछ। यसले विशेषगरी पीसीओएस (PCOS) का कारण रोकिएको महिनावारी
खोल्न मद्दत गर्छ। एक गिलास तातो दूधमा आधा चम्चा दालचिनीको धुलो मिसाएर पिउनुहोस्।
४. अनानास (Pineapple):
अनानसमा ‘ब्रोमेलेन’ नामक एन्जाइम हुन्छ, जसले गर्भाशयको तहलाई नरम बनाउँछ र महिनावारी सुरु गराउन मद्दत गर्छ।
५. तुलसी र मह:
तुलसीको पात (Leaf) को रसमा मह मिसाएर खानाले पनि हर्मोन सन्तुलनमा सुधार आउँछ।
थप अन्य उपाय (Extra Solution for Hormone Balance)
तातो पानीको सेकाइ: तल्लो पेटमा तातो पानीको थैलीले सेक्दा रक्तसञ्चार बढ्छ र रोकिएको रगत बग्न सजिलो हुन्छ।
योग र प्राणायाम: कपालभाँती र सूर्य नमस्कार जस्ता योगासनले प्रजनन अंगहरूलाई सक्रिय बनाउँछन्।
पर्याप्त निद्रा: हर्मोन सन्तुलनका लागि दैनिक ७-८ घण्टाको गहिरो निद्रा अनिवार्य छ।
खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Regular Periods)
भिटामिन सी युक्त फलफूल: सुन्तला, कागती, र अमला जस्ता भिटामिन सी युक्त फलले एस्ट्रोजेनको मात्रा बढाउँछ।
ओमेगा-३ फ्याटी एसिड: आलसको दाना, ओखर र माछाको सेवनले महिनावारीको दुखाइ कम गर्न र चक्र नियमित गर्न मद्दत गर्छ।
आइरनयुक्त खाना: रगतको कमी (Anemia) ले गर्दा महिनावारी रोकिने भएकोले पालुङ्गोको साग, खजुर र अनार सेवन गर्नुहोस्।
जडीबुटीको बोक्रा (Bark) र काण्ड (Stem): केही विशेष आयुर्वेदिक जडीबुटीको बोक्रा वा काण्डको काँडा बनाएर पिउनाले आन्तरिक
सुन्निने समस्या वा ‘इन्फ्ल्यामेस’ कम हुन्छ।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Amenorrhea)
धेरै चिसो खानेकुरा वा आइसक्रिम नखानुहोस्।
अत्यधिक जंक फूड र धेरै गुलियो पदार्थको सेवन बन्द गर्नुहोस्।
मानसिक तनाव दिने खालका काम वा धेरै चिन्ता नलिनुहोस्।
चिकित्सकको सल्लाह बिना जथाभावी हर्मोनका औषधिहरू सेवन नगर्नुहोस्।
साबधानी (Precautions in Periods Issues)
यदि तपाईं गर्भवती हुनुहुन्छ भने यी तातो प्रभाव भएका घरेलु उपायहरू कहिल्यै नअपनाउनुहोस्, यसले गर्भपतन गराउन सक्छ।
यदि जोर्नी दुख्ने समस्या (Gout) वा शरीरमा धेरै गर्मी छ भने अदुवा र दालचिनीको मात्रा कम गर्नुहोस्।
घरेलु उपचार गर्दा पनि ३ महिनाभन्दा बढी महिनावारी भएन भने तुरुन्त विशेषज्ञ डाक्टरसँग परामर्श लिनुहोस्।
पिशाब सम्बन्धी रोग वा संक्रमण भएमा सफाइमा विशेष ध्यान दिनुहोस्।
प्राय सोधिने प्रश्नहरु (FAQ)
१. के तनावले साँच्चै महिनावारी रोक्छ?
हो, अत्यधिक तनावले शरीरमा ‘कोर्टिसोल’ हर्मोन बढाउँछ, जसले महिनावारी गराउने हर्मोनलाई रोक्न सक्छ।
२. कति दिनसम्म महिनावारी ढिलो हुनु सामान्य हो?
सामान्यतया ५ देखि ७ दिनसम्मको उतारचढावलाई सामान्य मानिन्छ। तर योभन्दा बढी भएमा ध्यान दिनुपर्छ।
३. के मेवा खाँदा रगत बग्ने (Bleeding) धेरै हुन्छ?
मेवाले महिनावारी सुचारु गर्न मद्दत गर्छ, तर यसले असामान्य रूपमा धेरै रगत बगाउने काम गर्दैन।
४. के अपच (Indigestion) ले पनि यसमा असर गर्छ?
पाचन प्रणाली स्वस्थ नहुँदा शरीरले आवश्यक पोषण पाउँदैन, जसले अप्रत्यक्ष रूपमा हर्मोन उत्पादनमा असर पुर्याउन सक्छ।
निष्कर्स (Conclusion)
महिनावारी रोकिनु महिला स्वास्थ्यको एक संवेदनशील विषय हो। धेरैजसो अवस्थामा खानपानमा सुधार, तनाव व्यवस्थापन र घरेलु
उपायहरू जस्तै अदुवा, मेवा र दालचिनीको प्रयोगले यो समस्या हल हुन्छ। यद्यपि, शरीरको प्राकृतिक संकेतलाई बुझ्नु र आवश्यक
परेमा समयमै स्वास्थ्य जाँच गराउनु बुद्धिमानी हुन्छ। स्वास्थ्य नै सबैभन्दा ठूलो धन हो, त्यसैले आफ्नो शरीरको विशेष ख्याल
राख्नुहोस्।
