परिचय (Introduction of Depression)
डिप्रेशन, जसलाई नेपालीमा ‘अवसाद’ भनिन्छ, एक मानसिक स्वास्थ्य समस्या हो जसले व्यक्तिको सोच्ने, महसुस गर्ने र कार्य
गर्ने तरिकामा नकारात्मक असर पार्छ। यो सामान्य दुःख वा केही बेरको तनावभन्दा फरक हुन्छ। दैनिक जीवनमा आइपर्ने उतारचढावका
कारण मानिस केही समयका लागि दुःखी हुनु सामान्य हो, तर यदि यो उदासी हप्तौंसम्म रहिरहन्छ र यसले दैनिक काममा बाधा
पुर्याउँछ भने त्यसलाई डिप्रेशन मानिन्छ। यसले मानिसको कार्यक्षमता घटाउँछ र शारीरिक स्वास्थ्यमा पनि गम्भीर प्रभाव
पार्छ।
लक्षण (Symptoms of Depression)
डिप्रेशन भएका व्यक्तिहरूमा निम्न लक्षणहरू देखिन सक्छन्:
- परिचय (Introduction of Depression)
- लक्षण (Symptoms of Depression)
- कारण (Causes of Depression)
- घरेलु उपचार (Home Remedies for Depression)
- थप अन्य उपाय (Extra Solution for Depression)
- खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Depression)
- गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Depression)
- साबधानी (Precautions in Depression)
- निष्कर्ष (Conclusion)
निरन्तर उदास रहनु वा मनमा शून्यता महसुस हुनु
पहिले मन पर्ने काम वा खेलकुदमा रुचि हराउनु।
अत्यधिक थकान महसुस हुनु र ऊर्जाको कमी हुनु।
निद्रामा गडबडी (धेरै निद्रा लाग्नु वा निद्रै नलाग्नु)।
भोकमा परिवर्तन (धेरै खानु वा खान मन नलाग्नु), जसले गर्दा तौल घट्ने वा बढ्ने हुन्छ।
एकाग्रतामा कमी आउनु र निर्णय लिन गाह्रो हुनु।
आफूलाई दोषी, बेकार वा असहाय महसुस गर्नु।
झर्को लाग्ने वा सानो कुरामा पनि रिस उठ्ने।
पखाला लाग्ने वा अपच (Indigestion) जस्ता पाचन सम्बन्धी समस्या देखिनु।
गम्भीर अवस्थामा आत्महत्याको विचार आउनु।
कारण (Causes of Depression)
डिप्रेशन कुनै एउटै कारणले मात्र हुँदैन, यसमा विभिन्न कारकहरूको भूमिका हुन्छ:
मस्तिष्कको रसायन: सेरोटोनिन र डोपामाइन जस्ता न्युरोट्रान्समिटरको असन्तुलनले गर्दा।
आनुवंशिक कारण: परिवारमा कसैलाई डिप्रेशन छ भने अरू सदस्यलाई हुने सम्भावना रहन्छ।
हर्मोनमा परिवर्तन: थाइराइडको समस्या, गर्भावस्था वा महिनावारी रोकिएपछि (Menopause) हुने हर्मोनल परिवर्तन।
वातावरणीय तनाव: आर्थिक समस्या, बेरोजगारी, प्रियजनको मृत्यु वा सम्बन्ध विच्छेद।
दीर्घकालीन रोग: क्यान्सर, मधुमेह वा मुटु रोग जस्ता गम्भीर समस्याका कारण।
बचपनको चोट: सानै उमेरमा भोगेका नराम्रा अनुभव वा आघात।
घरेलु उपचार (Home Remedies for Depression)
प्रारम्भिक चरणको डिप्रेशनलाई केही घरेलु उपायहरूबाट व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ:
काजुको प्रयोग: ४ देखि ६ वटा काजुलाई पिसेर एक कप तातो दूधमा मिसाएर पिउनाले मस्तिष्कलाई शान्त राख्न मद्दत गर्छ।
बेर (Bayar) र जाइफल: ४-५ वटा बेरको गेडा निकालेर त्यसको रस निकाल्ने र त्यसमा आधा चम्चा जाइफल मिसाएर दिनको दुई पटक सेवन
गर्ने।
ब्राह्मी र अश्वगन्धा: एक चम्चा ब्राह्मी र एक चम्चा अश्वगन्धाको धुलोलाई पानीमा मिसाएर दैनिक सेवन गर्दा तनाव कम हुन्छ।
कागती र मह: एक गिलास पानीमा कागतीको रस, अलिकति बेसार र मह मिसाएर पिउनाले शरीरमा ताजगी ल्याउँछ।
स्याउको सेवन: बिहान खाली पेटमा स्याउ खानाले मानसिक स्वास्थ्यमा सुधार आउँछ।
सुकुमेल: सुकुमेललाई चियामा हालेर वा पानीमा उमालेर पिउनाले मुड सुधार्न मद्दत गर्छ।
थप अन्य उपाय (Extra Solution for Depression)
योग र ध्यान (Yoga and Meditation): नियमित योग र प्राणायामले मस्तिष्कमा सकारात्मक उर्जा भर्छ र हर्मोन सन्तुलनमा राख्छ।
घाममा बस्ने: भिटामिन-डीको कमीले पनि डिप्रेशन हुन सक्छ, त्यसैले बिहानको नरम घाममा २०-३० मिनेट बिताउनुहोस्।
संगीत र कला: मनपर्ने संगीत सुन्ने वा चित्रकला जस्ता रचनात्मक काममा व्यस्त रहने।
सामाजिक सक्रियता: एक्लै नबस्ने, साथीभाइ र परिवारसँग मनका कुरा साटासाट गर्ने।
खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Depression)
सही खानपानले मानसिक स्वास्थ्यमा ठूलो भूमिका खेल्छ:
हरियो सागपात: प्रशस्त मात्रामा हरियो सागसब्जी र मौसमी फलफूल खानुहोस्।
चुकन्दर (Beetroot): यसमा हुने फोलिक एसिड र म्याग्नेसियमले मस्तिष्कको कार्यप्रणाली सुधार गर्छ।
ओलिभ आयल: खाना पकाउँदा ओलिभ आयलको प्रयोग गर्नु फाइदाजनक हुन्छ।
टमाटर: यसमा हुने लाइकोपीनले डिप्रेशनसँग लड्न मद्दत गर्छ।
पानी: शरीरलाई हाइड्रेटेड राख्न प्रशस्त पानी पिउनुहोस्।
गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Depression)
नसालु पदार्थ: रक्सी, चुरोट वा कुनै पनि प्रकारको लागुऔषधको सेवन नगर्नुहोस्, यसले डिप्रेशनलाई झनै बढाउँछ।
जंक फूड: धेरै तेल, मसला र चिनी भएका प्रशोधित खानेकुरा नखानुहोस्।
एक्लै बस्ने बानी: आफूलाई कोठामा थुनेर एक्लै नबस्नुहोस्।
नकारात्मक सोच: सधैं नराम्रो मात्र हुन्छ भन्ने सोच्न छोड्नुहोस्।
क्याफिन: धेरै कफी वा चिया पिउनाले निद्रामा बाधा पुर्याउन सक्छ।
साबधानी (Precautions in Depression)
बिना डाक्टरको सल्लाह कुनै पनि ‘एन्टी-डिप्रेसेंट’ औषधि सेवन नगर्नुहोस्।
यदि मनमा आत्महत्याको विचार आउँछ भने तुरुन्तै चिकित्सक वा हेल्पलाइनमा सम्पर्क गर्नुहोस्।
पर्याप्त निद्रा लिनुहोस् (दैनिक ७-८ घण्टा)।
आफ्नो भावनालाई दबाएर नराख्नुहोस्, कसै न कसैसँग कुरा गर्नुहोस्।
निष्कर्ष (Conclusion)
डिप्रेशन कुनै कमजोरी होइन, यो एक उपचार गर्न सकिने रोग हो। सही समयमा यसको पहिचान, उचित खानपान, स्वस्थ जीवनशैली र आवश्यक
परेमा विशेषज्ञको परामर्श (Counseling) लिएर यसबाट पूर्ण रूपमा मुक्ति पाउन सकिन्छ। आफूलाई माया गर्नुहोस् र सधैं आशावादी
रहनुहोस्।
