एक्जिमा (चिलाउने रोग) को घरेलु उपचार (Home Remedies for Eczema or Itching)

परिचय (Introduction of Eczema)

एक्जिमा एक प्रकारको कडा चर्म रोग हो, जसलाई नेपालीमा सामान्यतया ‘चिलाउने रोग’ पनि भनिन्छ। शरीरको जुन भागमा एक्जिमा
हुन्छ, त्यहाँ असाध्यै धेरै चिलाउने गर्दछ। कहिलेकाहीँ चिलाउँदा-चिलाउँदा रगत समेत बग्ने अवस्था आउँछ। धेरै मानिसहरूले
यसको उपचारका लागि एलोपेथिक औषधि प्रयोग गर्छन्, तर कतिपय अवस्थामा यसले पूर्ण रूपमा निको पार्न सक्दैन। यस्तो बेला
आयुर्वेदिक र प्राकृतिक घरेलु उपायहरू अत्यन्तै प्रभावकारी मानिन्छन्, जसले छालाको विकारलाई भित्रैदेखि सफा गर्न मद्दत
गर्दछ।

लक्षण (Symptoms of Eczema)

एक्जिमाका मुख्य लक्षणहरू निम्न हुन्:

अत्यधिक चिलाउने: छालामा सहनै नसकिने गरी चिलाउनु।

रातो दाग: चिलाएको ठाउँमा रातो डाबर वा स-साना बिमिराहरू देखिनु।

रगत बग्ने: धेरै चिलाउँदा छाला फुटेर रगत बग्ने (खुनी) समस्या हुनु।

सुन्निने (इन्फ्ल्यामेसन): प्रभावित क्षेत्र सुन्निने र तातो महसुस हुनु।

कत्ला निस्कनु: छाला सुक्खा भएर सेतो पत्र वा कत्ला जस्तो निस्कनु

जलन: छालामा पोलेको जस्तो अनुभव हुनु।

मानसिक तनाव: लगातारको चिलाइले गर्दा चिडचिडापन र तनाव बढ्नु।

कारण (Causes of Eczema)

एक्जिमा हुनुका केही प्रमुख कारणहरू यस प्रकार छन्:

वंशानुगत: यदि परिवारमा बुबा-आमा कसैलाई यो समस्या छ भने सन्तानमा सर्ने सम्भावना रहन्छ।

ब्याक्टेरियल संक्रमण: विशेष गरी ‘स्टेफिलोकोकस ओरियस’ नामक जीवाणुका कारण यो समस्या बल्झिन्छ।

एलर्जी: धुलो-धुवाँ, पाल्तु जनावरको रौँ, वा केही विशेष खाद्यान्नको एलर्जीले एक्जिमा गराउन सक्छ।

वातावरण: एक्कासि चिसोबाट तातोमा जानु वा धेरै ओस भएको ठाउँमा बस्नु।

रसायनको प्रयोग: कडा खालको साबुन, डिटर्जेन्ट वा कस्मेटिक सामग्रीको प्रयोग।

तनाव: अत्यधिक मानसिक तनावले पनि एक्जिमाको लक्षणलाई अझ बिगार्ने गर्दछ।

हर्मोन परिवर्तन: महिलाहरूमा महिनावारी वा गर्भावस्थाको समयमा हर्मोनमा आउने उतारचढावले यो समस्या देखिन सक्छ।

घरेलु उपचार (Home Remedies for Eczema)

तपाईंले घरमै उपलब्ध सामग्रीहरू प्रयोग गरेर एक्जिमाको प्रभावकारी उपचार गर्न सक्नुहुन्छ:

नारिवलको तेल (Coconut Oil):

नारिवलको तेलमा कपूर मिसाएर लगाउनाले चिलाउने र रातो हुने समस्या कम हुन्छ। यसले छालालाई ओसिलो बनाई राख्छ।

एलोभेरा (Aloe Vera):

एलोभेराको पात (Leaf) बाट ताजा जेल निकालेर लगाउनाले सुन्निने समस्या (इन्फ्ल्यामेसन) कम हुन्छ। यसलाई २-३ घण्टासम्म
छालामा रहन दिनुहोस्।

बेसार (Turmeric):

बेसारमा एन्टि-ब्याक्टेरियल गुण हुन्छ। बेसारलाई दूध वा गुलाब जलमा मिसाएर लेप लगाउनाले संक्रमण निको हुन्छ।

तुलसी (Holy Basil):

तुलसीको पातको रस निचोरेर प्रभावित ठाउँमा लगाउनुहोस्। यसले छालाको जलन शान्त पार्छ।

नीम (Neem):

नीमको बोक्रा (Bark) वा पातलाई नारिवलको तेलमा पकाएर लगाउनाले पुराना चर्म रोगहरू निको हुन्छन्। नीमको पानीले नुहाउनु झनै
राम्रो हुन्छ।

त्रिफला र गिलोय (Triphala and Giloy):

त्रिफला र गिलोयको काँडा बनाएर नियमित सेवन गर्नाले रगत शुद्ध हुन्छ र एक्जिमा बिस्तारै हराउँदै जान्छ।

थप अन्य उपाय (Extra Solution for Eczema)

अलसीको प्रयोग: अलसीको दाना पिसेर कागतीको रस मिसाई लगाउनाले चिलाउने कम हुन्छ।

बबुल: बबुलको फूल पिसेर लेप लगाउनु पनि आयुर्वेदिक हिसाबले राम्रो मानिन्छ।

थूहरको तेल: पुरानो र कडा एक्जिमाका लागि थूहरको काण्ड (Stem) बाट निकालिएको तेल रुवाको सहायताले दिनमा ३-४ पटक लगाउन
सकिन्छ।

खानपान तरिका (Dietary Guidelines for Eczema)

सन्तुलित भोजन: ताजा फलफूल र हरियो सागसब्जी प्रशस्त खानुहोस्।

पानी: शरीरलाई हाइड्रेटेड राख्न दैनिक ३-४ लिटर पानी पिउनुहोस्।

एलर्जी हुने खानेकुरा त्याग: यदि तपाईंलाई अण्डा, माछा, भटमास वा गहुँबाट एलर्जी हुन्छ भने ती खानेकुरा नखानुहोस्।

हर्बल चिया: तुलसी वा अदुवाको चिया पिउनाले रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढ्छ।

गर्न नहुने कार्यहरु (Things to Avoid in Eczema)

साबुनको प्रयोग: प्रभावित ठाउँमा कडा केमिकल भएको साबुन वा स्याम्पु प्रयोग नगर्नुहोस्।

तातो पानी: धेरै तातो पानीले ननुहाउनुहोस्, यसले छालालाई अझ सुक्खा बनाउँछ।

उनीको कपडा: सिधै छालामा छुने गरी उनीको वा सिन्थेटिक कपडा नलगाउनुहोस्। यसले चिलाउने समस्या बढाउँछ।

कन्याउने: जति चिलाए पनि नङले कन्याउनु हुँदैन, यसले घाउ बनाउँछ र संक्रमण फैलाउँछ।

साबधानी (Precautions in Eczema)

सधैँ सुतीको (Cotton) खुकुलो कपडा लगाउनुहोस्।

धुलो, धुवाँ र माटोको सम्पर्कबाट टाढै रहनुहोस्।

छालालाई सधैँ सफा र ओसिलो (Moisturized) राख्नुहोस्।

मानसिक तनाव कम गर्न योग र ध्यान गर्नुहोस्।

निष्कर्ष (Conclusion)

एक्जिमा वा चिलाउने समस्या सरसफाइ र खानपानमा ध्यान दिएमा सजिलै नियन्त्रण गर्न सकिन्छ। माथि उल्लेखित घरेलु उपचारहरू
नियमित रूपमा अपनाउँदा यसले दीर्घकालीन फाइदा पुर्‍याउँछ। यद्यपि, यदि समस्या धेरै पुरानो छ वा घरेलु उपचारले पनि निको
भइरहेको छैन भने, ढिला नगरी छालारोग विशेषज्ञ वा अनुभवी आयुर्वेदिक चिकित्सकसँग परामर्श लिनु आवश्यक हुन्छ।